Trải nghiệm định danh điện tử nửa vời đang là rào cản lớn nhất đối với những người mới bước chân vào thị trường tài chính. Hiện tại, nhiều nhà đầu tư có thể tải ứng dụng và mở tài khoản từ xa, nhưng sau đó lại ngã ngửa khi hệ thống yêu cầu gửi hợp đồng bản cứng có chữ ký tươi về công ty chứng khoán mới được phép rút tiền.

Quy trình xử lý thiếu đồng nhất giữa các đơn vị này khiến việc giao dịch trực tuyến chưa thực sự trọn vẹn.

Tình trạng trên sẽ sớm chấm dứt khi Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) vừa công bố dự thảo sửa đổi, bổ sung Luật Chứng khoán. Thay đổi mang tính bước ngoặt này trực tiếp tiết kiệm thời gian, chi phí cho hàng triệu nhà đầu tư, đồng thời giúp các công ty chứng khoán cắt giảm đáng kể gánh nặng lưu trữ hồ sơ vật lý.

Cơ quan quản lý hướng tới việc cho phép giao kết hợp đồng điện tử thông qua xác thực sinh trắc học hoặc mã định danh, tương tự cách ngành ngân hàng đang triển khai thành công.

Thị trường chứng khoán trong nước đang chứng kiến làn sóng cá nhân hóa mạnh mẽ. Theo số liệu từ Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán (VSDC), thị trường Việt Nam hiện có hơn 13,6 triệu tài khoản tính đến cuối tháng 7. Chỉ tính riêng từ đầu năm đến nay, thị trường đã đón nhận thêm khoảng 1,8 triệu tài khoản mới mở.

Luật Chứng khoán năm 2019 từng quy định bắt buộc các công ty chứng khoán phải ký hợp đồng bằng văn bản với khách hàng. Nền tảng pháp lý cũ này được đánh giá là chưa bao quát hết sự bùng nổ của các hình thức giao kết điện tử. Việc duy trì hợp đồng giấy làm kéo dài thời gian xử lý và đi ngược lại xu thế cung cấp dịch vụ số hóa toàn trình trong lĩnh vực tài chính.

Dự thảo mới nhất đã bổ sung hành lang pháp lý rõ ràng cho hoạt động giao dịch điện tử.

Không chỉ dừng ở bước mở tài khoản, các nghiệp vụ phức tạp khác cũng sẽ được phép thực hiện hoàn toàn trên môi trường số. Khung quy định này cũng được áp dụng thống nhất cho các chi nhánh công ty chứng khoán nước ngoài đang hoạt động tại Việt Nam.

Song song với trải nghiệm cá nhân, dự thảo cũng cởi trói cho Quỹ hoán đổi danh mục (ETF), một trong những kênh dẫn vốn quan trọng nhất hiện nay. Luật hiện hành áp dụng chung hạn mức đầu tư 10% với từng mã chứng khoán cho cả quỹ đại chúng thông thường lẫn quỹ ETF. Quy định này tạo ra một điểm nghẽn vận hành lớn cho các nhà quản lý quỹ.

Khi một mã cổ phiếu trong rổ tham chiếu phình to về quy mô, quỹ ETF buộc phải bán bớt tài sản hoặc chặn dòng vốn mới để không vi phạm trần 10%. Dự thảo giải quyết triệt để rào cản này bằng cách loại trừ quỹ ETF khỏi yêu cầu tuân thủ hạn mức đối với chính các mã thuộc chỉ số tham chiếu.

Thay đổi này có tác động rất lớn khi dòng vốn ngoại đang nắm giữ khoảng 85% tổng số chứng chỉ quỹ ETF lưu hành tại Việt Nam.

Khung quy định mới cũng mở đường cho việc thiết kế các sản phẩm tài chính đa dạng hơn. Thay vì chỉ bám sát rổ cổ phiếu, các quỹ ETF tương lai sẽ được phép tiếp nhận và hoán đổi tài sản bằng hợp đồng tương lai hoặc vàng. Đây là bước đi tiệm cận với thông lệ vận hành của nhiều thị trường tài chính phát triển trên thế giới.

Một điểm nhấn đột phá khác trong dự thảo là sự xuất hiện của cơ chế thử nghiệm có kiểm soát. Khung pháp lý này cho phép các tổ chức triển khai công nghệ, sản phẩm hoặc mô hình kinh doanh chứng khoán mới trong một không gian và thời gian giới hạn dưới sự giám sát chặt chẽ.

Cơ chế thử nghiệm dự kiến sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 01/3/2028 nhằm tạo đủ vùng đệm chuẩn bị cho các bên tham gia.

Để củng cố chất lượng thị trường, cơ quan quản lý cũng siết chặt tiêu chuẩn đối với người đại diện theo pháp luật của các công ty chứng khoán và công ty quản lý quỹ. Nhóm nhân sự cấp cao này buộc phải đáp ứng bộ tiêu chuẩn chuyên môn tương đương vị trí tổng giám đốc.

Ở chiều ngược lại, phạm vi dịch vụ của các công ty chứng khoán được mở rộng sang vai trò đại lý phân phối, đại diện sở hữu trái phiếu và quản lý tài sản bảo đảm.

Bộ Tài chính dự kiến sẽ trình dự án Luật sửa đổi lên Quốc hội xem xét tại kỳ họp tháng 10 sắp tới. Nếu được thông qua theo đúng tiến độ, đa số các nới lỏng mới sẽ đi vào thực tiễn từ ngày 01/3/2027. Việc đơn giản hóa thủ tục hành chính và số hóa giao dịch này được xem là một phần trong nỗ lực quyết liệt nhằm nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam từ cận biên lên mới nổi.