Những biến động tỷ giá gần đây đang khiến cộng đồng doanh nghiệp lo ngại. Từ đầu năm đến nay, tỷ giá trên thị trường chính thức tăng 1,8% trong khi giá USD tự do tăng 3,75%. Đơn cử, giá USD trên thị trường tự do sáng 11/3 mua vào khoảng 25.500 đồng/USD, chiều bán ra tăng tới 150 đồng, đưa giá bán chính thức cán mốc 25.700 đồng, mức cao nhất từ trước đến nay. 

Trong khi đó, giá USD tại các ngân hàng thương mại niêm yết giá mua - bán ở mức 24.500 - 24.840 VND/USD, tăng 30 đồng so với phiên trước. Hay tại VietinBank, chiều mua vào đang niêm yết tại 24.478 VND/USD, tăng 45 đồng nhưng chiều bán đang ở 24.818 VND/USD, giảm 35 đồng.  

Chênh lệch mua - bán lên tới 340 đồng/USD. So với đầu năm, giá USD tại các ngân hàng tăng 390 - 400 đồng, thị trường tự do tăng cao hơn nhiều với mức từ 800 - 1.000 đồng. Hiện giá USD tự do đang cao hơn ngân hàng gần 900 đồng, gấp gần 3 lần khoảng cách của đầu năm.  

Trước tình trạng trên, NHNN đã có động thái ứng phó với biến động tỷ giá trên thị trường tự do, với việc chào bán tín phiếu trở lại trong phiên giao dịch ngày 11/3. Cụ thể, cơ quan này hút gần 15 nghìn tỷ đồng qua kênh tín phiếu kỳ hạn 28 ngày sau hơn 4 tháng tạm dừng. Mức lãi suất trúng thầu phiên 11/3 là 1,4%/năm, thấp hơn nhiều so với mức 2,13%/năm của lãi suất kỳ hạn 1 tháng trên thị trường liên ngân hàng.

Liên tiếp trong phiên 12/3, NHNN hoàn thành đợt phát hành tín phiếu trên kênh thị trường mở, với tổng khối lượng gần 15.000 tỷ đồng, vẫn là kỳ hạn 28 ngày, lãi suất 1,4%/năm. Như vậy sau 2 phiên, NHNN đã hút về gần 30.000 tỷ đồng ra khỏi hệ thống ngân hàng qua kênh tín phiếu.

Ngay sau khi NHNN có động thái hút tiền qua kênh tín phiếu, giá USD tự do hôm nay (13/3) đã ngay lập tức quay đầu giảm mạnh. Tỷ giá trung tâm được NHNN công bố ở mức 23.955 đồng, giảm 17 đồng so với phiên trước. Áp dụng biên độ 5%, các ngân hàng thương mại hôm nay được phép giao dịch với tỷ giá trần là 25.153 đồng/USD và tỷ giá sàn là 22.757 đồng/USD.

Giới phân tích cho rằng, động thái phát hành tín phiếu của NHNN là một công cụ trong chính sách tiền tệ, là hoạt động thường thấy từ các ngân hàng trung ương nhằm điều chỉnh trạng thái thanh khoản ngắn hạn trên hệ thống. Mục đích của việc phát hành tín phiếu là nhằm hút bớt thanh khoản thị trường 2 (liên ngân hàng) để giảm áp lực đầu cơ tỷ giá trong ngắn hạn.

Khác với xu hướng tích cực thường thấy vào đầu năm, áp lực tỷ giá hiện nay cao dần, một phần do chênh lệch lãi suất VND và USD âm kéo dài khiến áp lực rút vốn tăng dần hay nhập khẩu tư liệu sản xuất bật tăng khá mạnh trong 2 tháng đầu năm. Bên cạnh đó, chênh lệch giữa giá vàng trong nước và quốc tế vẫn chưa có sự cải thiện rõ rệt, khiến biến động tỷ giá trên thị trường tự do khó lường hơn. Chênh lệch lớn giữa tỷ giá tự do và niêm yết cũng khiến xu hướng đầu cơ lớn

"Hành động của NHNN nhằm ổn định tỷ giá có thể được tính đến, trước mắt có thể là việc phát hành trở lại tín phiếu. Tuy nhiên, nhu cầu ngoại tệ tăng dần từ các doanh nghiệp xuất nhập khẩu và việc bán dự trữ ngoại hối cũng có thể xem xét. Động thái phát hành tín phiếu của NHNN có thể giúp điều chỉnh thanh khoản hệ thống trong ngắn hạn, từ đó kỳ vọng sẽ đẩy mặt bằng lãi suất liên ngân hàng VND, giúp làm giảm mức chênh lệch lãi suất giữa đồng USD và VND", SSI nhận định. 

Chưa kể, động thái hút tiền về qua kênh đấu thầu tín phiếu nhằm mục tiêu quan trọng là đẩy lãi suất liên ngân hàng lên cao hơn, sát hơn so với lãi suất USD nhằm giảm áp lực tỷ giá. Theo cuộc họp mới nhất của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), Fed sẽ chưa giảm lãi suất ít nhất là cho đến hết nửa đầu năm nay. Việc Fed duy trì ở lãi suất cao mà lãi suất của Việt Nam quá thấp sẽ gây áp lực tỷ giá. Bằng chứng là tỷ giá trong thời gian vừa qua đã có những biến động, từ đầu năm đến giờ tỷ giá USD/VND đã tăng khoảng 1,5%. 

Tuy vậy, trong bối cảnh áp lực tỷ giá thường trực, lãi suất liên ngân hàng sẽ khó có thể giảm trở lại mức thấp như giai đoạn cuối tháng 1/2024, và thậm chí chịu áp lực tăng khi NHNN đã gọi thầu tín phiếu NHNN vào ngày 11/3. Tương tự như thời điểm tháng 9/2023, VCBS duy trì quan điểm việc phát hành tín phiếu của Ngân hàng Nhà nước sẽ không gây ra những cú sốc hay thay đổi quá nhanh đối với thanh khoản VND trong hệ thống ngân hàng, từ đó sẽ không ảnh hưởng đến mục tiêu giảm mặt bằng lãi suất cho vay. Biện pháp này thay vào đó, được kỳ vọng sẽ phần nào giảm thiếu áp lực tỷ giá vốn luôn thường trực trong thời gian gần đây khi VND đã giảm giá 1,6% so với đồng USD từ đầu năm.  

Song, về dài hạn, Dragon Capital cho rằng đây không phải là tín hiệu đảo chiều chính sách. Tuy vậy, quỹ này cho rằng trong ngắn hạn, thị trường sẽ rung lắc trước áp lực chốt lời và tâm lý phòng vệ của giới đầu tư sau đà tăng nhanh trong vài tháng qua. 

Theo quỹ đầu tư này, chính sách tiền tệ của Việt Nam vẫn đang theo chiều hướng nới lỏng, với ưu tiên là giảm lãi suất cho vay doanh nghiệp để phục hồi kinh tế. Ngay cả sau đợt phát hành tín phiếu hút tiền năm ngoái, lãi suất vẫn tiếp tục giảm và thanh khoản hệ thống ngân hàng vẫn rất dồi dào. 

Trên thị trường thế giới, Fed được dự báo đang tiến rất gần đến quyết định cắt giảm lãi suất trong nửa sau năm nay và xu hướng chính sách tiền tệ Nhật Bản thắt chặt trở lại sau nhiều năm có thể làm đồng USD yếu đi. Điều này sẽ gỡ bỏ được áp lực đối với tỷ giá VND và giúp Việt Nam có dư địa để tiếp tục duy trình chính sách tiền tệ nới lỏng.