Ngày 31/3, Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) đã công bố báo cáo dài 397 trang, liệt kê chi tiết các chính sách và quy định mà Mỹ coi là rào cản thương mại từ các quốc gia đối tác.

Báo cáo này được phát hành ngay trước thời điểm Tổng thống Donald Trump dự kiến áp thuế đối ứng vào ngày 2/4, nhằm điều chỉnh thuế suất của Mỹ để tương xứng với mức thuế cao hơn mà các nước khác đang áp dụng.

Báo cáo của USTR không chỉ tập trung vào thuế quan mà còn chỉ ra các rào cản phi thuế quan như quy định nghiêm ngặt về an toàn thực phẩm, yêu cầu năng lượng tái tạo, và quy tắc mua sắm công.

Đặc biệt, các chính sách của Liên minh châu Âu (EU) như thuế dịch vụ kỹ thuật số và cơ chế điều chỉnh biên giới carbon đã bị chỉ trích là gây bất lợi cho hàng xuất khẩu Mỹ.

Động thái này của Mỹ có thể được xem là một chiến lược nhằm bảo vệ lợi ích kinh tế nội địa và khôi phục cân bằng thương mại. Tuy nhiên, việc áp thuế đối ứng có nguy cơ tạo ra những cú sốc giá mới và làm gia tăng căng thẳng thương mại toàn cầu.

Các rào cản phi thuế quan được liệt kê trong báo cáo cũng cho thấy sự phức tạp trong việc điều chỉnh chính sách thương mại giữa các quốc gia.

Một điểm đáng chú ý là báo cáo không xem thuế giá trị gia tăng (VAT) của EU là rào cản thương mại, mặc dù VAT thường được coi là một loại thuế bổ sung đối với hàng nhập khẩu. Điều này cho thấy sự khác biệt trong cách tiếp cận của Mỹ đối với các chính sách thương mại của EU.

Theo báo cáo của USTR, Canada tiếp tục duy trì hệ thống quản lý cung ứng đối với ngành sữa, gia cầm và trứng, áp dụng hạn ngạch nhập khẩu và thuế suất cao, với mức thuế vượt hạn ngạch lên tới 245% đối với phô mai và 298% đối với bơ. Tổng thống Trump từng chỉ trích mức thuế cao của Canada đối với các sản phẩm sữa, đồng thời tuyên bố Mỹ sẽ áp thuế tương đương nếu Ottawa không điều chỉnh chính sách này.

Ngoài ra, báo cáo cũng đề cập đến các tranh chấp thương mại kéo dài giữa Mỹ và Trung Quốc, đặc biệt là việc Trung Quốc sử dụng chính sách hoàn thuế VAT để thúc đẩy xuất khẩu một số sản phẩm nhất định, được xem như một dạng trợ cấp. Điều này có thể làm gia tăng căng thẳng giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Việc Mỹ công bố báo cáo thương mại thường niên là một bước đi chiến lược nhằm định hình lại các mối quan hệ thương mại quốc tế. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu khôi phục cân bằng thương mại, Mỹ cần cân nhắc kỹ lưỡng các tác động tiềm ẩn đối với nền kinh tế toàn cầu và các đối tác thương mại. Chính sách thuế đối ứng có thể là con dao hai lưỡi, vừa bảo vệ lợi ích nội địa vừa làm gia tăng căng thẳng thương mại.

Báo cáo này không chỉ là một tài liệu thống kê mà còn là một công cụ chính trị, phản ánh sự quyết tâm của chính quyền Mỹ trong việc đối phó với các rào cản thương mại. Tuy nhiên, để đạt được sự công bằng và bền vững trong thương mại quốc tế, các quốc gia cần hợp tác để giải quyết những vấn đề mang tính hệ thống thay vì áp dụng các biện pháp đơn phương.

Trước đó, chính quyền của Tổng thống Trump đã áp dụng các mức thuế mạnh tay lên nhiều mặt hàng nhập khẩu quan trọng, bao gồm nhôm, thép, xe hơi, cùng với thuế bổ sung đối với toàn bộ hàng hóa từ Trung Quốc. Điều này không chỉ là động thái nhằm bảo vệ sản xuất trong nước mà còn là một phần trong chiến lược gây áp lực lên các đối tác thương mại.

Hệ quả tất yếu của các biện pháp này là sự đáp trả từ những nền kinh tế bị ảnh hưởng. Canada, Trung Quốc và Liên minh châu Âu đều đã công bố các biện pháp đối phó nhằm duy trì lợi ích thương mại của họ. Riêng Canada, vào ngày 30/3, đã cảnh báo sẽ đưa ra biện pháp trả đũa thuế quan ngay trong ngày 2/4, điều này có thể kéo theo những diễn biến phức tạp trong quan hệ thương mại giữa hai quốc gia láng giềng.

Những động thái này cho thấy rằng các cuộc chiến thương mại hiếm khi chỉ diễn ra một chiều. Việc Mỹ áp đặt thuế nhập khẩu có thể khiến các quốc gia khác buộc phải phản ứng để bảo vệ doanh nghiệp nội địa của họ, dẫn đến vòng xoáy leo thang căng thẳng thương mại. Câu hỏi đặt ra là liệu các bên liên quan có thể tìm được giải pháp thông qua đàm phán, hay cuộc chiến thuế quan sẽ tiếp tục kéo dài, ảnh hưởng đến cả thị trường và người tiêu dùng toàn cầu.