Tôi nhớ lại cái tết đầu tiên trong mùa dịch Covid-19, dường như không thể nào đón mùa xuân về. Nhưng không, khi về quê, tôi vẫn thấy tết rộn ràng, tưng bừng hơn bao giờ hết. Như thể mọi thứ được giải tỏa, được bù đắp, như thể chúng ta hiểu hơn về sự vô thường để trân trọng từng khoảnh khắc bên nhau.

Năm thứ hai, rồi năm thứ ba, không khí trở nên trầm lắng hơn với những mặt bằng chờ được thuê lại, những tin tức về việc cắt giảm nhân sự. Dường như mọi nơi đều than thở về doanh thu giảm sút, chỉ bằng một phần ba so với năm trước, kể cả tiệm cắt tóc gội đầu quen thuộc. Những người bạn làm doanh nghiệp cũng đang cố gắng “gồng mình” để kiếm khách, chờ đợi để vượt qua giai đoạn khó khăn này. Đâu đó trong bữa ăn gia đình, tần suất ăn ngoài cuối tuần cũng ít đi, người nội trợ cũng dường như nấu ăn khéo léo hơn, tiết kiệm hơn.

Dù thế nào, mùa xuân vẫn đến. Dẫu chỉ còn một chút tiền trong túi, thậm chí có người chỉ còn trong túi một… cục nợ và rất nhiều cái tàu há mồm đang đói. Mỗi khi gặp mẹ tôi trong tình trạng căng thẳng, tôi thường nhẹ nhàng hỏi: “Tình hình bây giờ so với thời gian tụi con còn nhỏ, cái nào khó khăn hơn?”. Mẹ trả lời: “Hồi tụi con còn nhỏ tất nhiên khó khăn hơn”. Tôi thở phào nhẹ nhõm: “Vậy thì đây không phải là thời gian khó khăn nhất của mẹ”.

Vâng, chúng ta phải “vận dụng nội ngoại công phu” để cắt giảm chi phí! Không còn cách nào khác. Bao lì xì buộc phải trở về với truyền thống tốt đẹp của nó: là món tiền may mắn đầu năm, dù nhỏ hay lớn, tùy thuộc vào tình hình của mỗi người. Quà biếu, lì xì cũng vậy. Tôi nhớ mình đã rất cảm động khi thấy hàng xóm mang qua cải non tự trồng trong nhà phố, bảo rằng “để dành ăn mì những hôm ngán bánh chưng bánh tét”. Khi về quê, họ hàng mang cho chúng tôi một ít khoai mỡ đào trong vườn, ít củ mình tinh, người ràng bánh tráng, chai dầu phộng ép thủ công, trái đu đủ đơm trên bàn thờ ông bà… Tin tốt là mọi người đều gặp khó khăn, nên mọi người đều thấu hiểu và giảm bớt kỳ vọng, phán đoán. Nếu có ai đó vẫn chưa hoặc không thể điều chỉnh, chúng ta chỉ có thể tự nhủ: “Mọi thứ đều vô thường, kể cả việc điều chỉnh này”.

Bạn tôi than thở: “Trước đây, lúc nào tôi cũng có người giúp việc, nhưng giờ đây, tôi phải thay thế họ bằng người làm theo giờ. Đến giờ, tôi phải tự mình nấu ăn, dọn dẹp, làm mọi việc. Tôi đã cố gắng hết sức, nhưng những đứa trẻ ở nhà vẫn ăn như thuồng luồng”. Chắc chắn, việc thu xếp với những đứa trẻ đang tuổi ăn tuổi lớn không phải là chuyện dễ dàng. Tôi nhớ một anh sếp kể về những ngày xưa. Tết ở kí túc xá, đói mệt mỏi, cả nhóm đều đói như nhau, đói đến mức không thể ngủ được, nên họ đã cầm cây guitar ra và hát vang lên để đỡ đói. May mắn thay, họ vẫn còn có nước để uống để giữ hơi. Bỗng nghĩ, có lẽ phần lớn chúng ta đã trải qua những ngày khó khăn như vậy. Bài toán đặt ra cho tết năm nay là cái gì cần thiết và cái gì không?

Hoa quả để cúng, một vài món bánh mứt, đồ chua để đãi khách thăm nhà… nhất thiết phải chuẩn bị. Món nào có thể tự làm, hãy dành chút thời gian và cơ hội để tự mình làm. Tôi nhớ “khi xưa ta bé ta chơi”, mỗi nhà đều tự làm ít nhất một món bánh in, bánh thuẫn, mứt gừng, mứt dừa, mứt dẻo… Tết khó khăn lại là cơ hội để chúng ta trở về “mái nhà xưa”, vừa tiết kiệm vừa biết trân trọng những món ngon do chính tay mình làm. Đây cũng là cơ hội để con em trải nghiệm, để trẻ em hiểu rằng mọi thứ trên đời không phải lúc nào cũng sẵn có, mà đều do rất nhiều người, qua rất nhiều công đoạn, rất nhiều thời gian mới hình thành.

Nhiều gia đình những ngày cận tết đã phân công người trong siêu thị. Một người xếp hàng, ba bốn người chia nhau đi lấy đồ mang về. Đồ trữ thì nhiều, nhưng thực phẩm thì không nhiều. Năm nay tình hình sẽ khó khăn hơn, chắc chắn sẽ có ít người có khả năng trữ đồ hơn, vì mua món gì cũng sẽ phải cân nhắc, cầm lên rồi lại đặt xuống… Tủ lạnh vì thế cũng nhẹ nhàng hơn. Rau ăn tươi không chỉ ngon hơn mà còn chứa nhiều vitamin và khoáng chất hơn. Bớt bày vẽ, bớt tiếc nuối… Bát đĩa ít rửa hơn cũng sẽ giảm bớt những lời tị nạnh từ những bà dâu và những bà cô bên chồng…

Vẫn còn nhiều cách để kết nối mà không cần gặp mặt, như nghĩ về nhau, kể về nhau, dành tình cảm cho nhau. Không nhất thiết phải có quà cáp, gặp gỡ. Thử thách cũng là dịp để chúng ta quay về bên trong, bớt phán xét, rộng lòng hơn, hay nói theo cách của một thương hiệu bia nổi tiếng: “poorer but wiser”, nghèo hơn nhưng khôn ngoan hơn. Và có lẽ, chúng ta cũng sẽ kết nối hơn, phải không?

Tết 2024 vẫn là một cái tết đầy thử thách, nên giữa việc đi du lịch, về quê hay ở tại chỗ, chắc chắn sẽ có không ít người chọn “án binh bất động”. Ba mẹ chắc chắn sẽ có đôi chút chạnh lòng, nhưng vì họ hiểu, nên chắc chắn chỉ có thương mà không trách.