“Tấm hộ chiếu xanh” cho hàng hóa Việt Nam

Những năm gần đây, cùng với xu hướng chống biến đổi khí hậu toàn cầu, nhiều quốc gia và thị trường lớn đã bắt đầu áp dụng các tiêu chuẩn môi trường nghiêm ngặt đối với hàng hóa nhập khẩu. Trong đó, Cơ chế điều chỉnh các-bon qua biên giới (CBAM) của Liên minh châu Âu được xem là một trong những chính sách có tác động mạnh nhất tới hoạt động xuất khẩu của nhiều quốc gia đang phát triển, trong đó có Việt Nam.

Theo cơ chế này, các sản phẩm có cường độ phát thải khí nhà kính cao khi xuất khẩu vào thị trường châu Âu sẽ phải kê khai lượng phát thải các-bon trong quá trình sản xuất và có thể phải chịu chi phí các-bon bổ sung nếu không đáp ứng tiêu chuẩn môi trường. Các lĩnh vực như thép, xi măng, nhôm, phân bón, điện năng hay hóa chất được dự báo sẽ chịu ảnh hưởng trực tiếp trong giai đoạn đầu. Tuy nhiên, về lâu dài, yêu cầu kiểm soát phát thải nhiều khả năng sẽ mở rộng sang các ngành sản xuất và nông nghiệp khác.

Theo các chuyên gia môi trường, khí mê-tan đang trở thành một trong những chỉ số được quan tâm đặc biệt trong các chuỗi cung ứng toàn cầu. Đây là loại khí nhà kính có khả năng gây nóng lên toàn cầu mạnh gấp khoảng 28 lần khí CO2 trong chu kỳ 100 năm. Đối với Việt Nam, phát thải mê-tan chủ yếu đến từ lĩnh vực nông nghiệp, chăn nuôi, xử lý chất thải và năng lượng. Vì vậy, việc kiểm soát phát thải mê-tan không chỉ là yêu cầu môi trường, mà còn liên quan trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu.

Trong bối cảnh đó, chiến lược xây dựng thương hiệu quốc gia “Net Zero” đang được xem là bước đi quan trọng giúp tạo lợi thế cho doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường quốc tế. Khi hình ảnh quốc gia gắn liền với phát triển xanh và sản xuất phát thải thấp, doanh nghiệp trong nước sẽ dễ dàng tiếp cận hơn với các thị trường có yêu cầu cao về môi trường.

Từ cam kết Net Zero đến lợi thế cạnh tranh toàn cầu

Tại Hội nghị thượng đỉnh về biến đổi khí hậu của Liên hợp quốc (COP26), Việt Nam đã cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 và giảm 30% lượng phát thải mê-tan vào năm 2030 so với năm 2020. Đây không chỉ là cam kết môi trường mà còn là tín hiệu quan trọng đối với cộng đồng đầu tư và thương mại quốc tế.

Lý do là hiện nay, nhiều quốc gia và tập đoàn lớn đang ưu tiên lựa chọn đối tác sản xuất có chiến lược phát triển bền vững và kiểm soát phát thải rõ ràng. Điều này đồng nghĩa những quốc gia xây dựng thành công hình ảnh “nền kinh tế xanh” sẽ có nhiều lợi thế trong thu hút đầu tư và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Chính phủ vừa chính thức phê duyệt Chương trình hỗ trợ kinh doanh bền vững giai đoạn 2026 - 2030, được xem là “cú hích” quan trọng về thể chế nhằm tạo động lực cho cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là khu vực kinh tế tư nhân, nâng cao năng lực cạnh tranh và đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế.

Mục tiêu trọng tâm là hỗ trợ khoảng 25.000 doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh chuyển đổi sang các mô hình phát triển bền vững thông qua việc áp dụng các tiêu chuẩn ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) và mô hình kinh tế tuần hoàn. Thông qua Chương trình, Chính phủ kỳ vọng sẽ tạo sự hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, trách nhiệm xã hội và bảo vệ môi trường, góp phần thực hiện hiệu quả 17 Mục tiêu phát triển bền vững (SDGs) đến năm 2030 và cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 của Việt Nam.

Theo Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương (Bộ Công Thương), quá trình chuyển đổi xanh hiện không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc nếu doanh nghiệp muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Một số doanh nghiệp trong lĩnh vực dệt may, nông nghiệp và chế biến thực phẩm đã bắt đầu sử dụng năng lượng tái tạo, giảm phát thải khí mê-tan và áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn nhằm đáp ứng tiêu chuẩn xanh từ các thị trường lớn như châu Âu, Hoa Kỳ và Nhật Bản. Tuy quá trình chuyển đổi này sẽ tạo áp lực nhất định trong ngắn hạn do doanh nghiệp phải đầu tư thêm cho công nghệ và hệ thống kiểm soát phát thải, nhưng về dài hạn, đây là cơ hội để nâng cấp năng lực sản xuất và nâng cao giá trị thương hiệu hàng hóa Việt Nam.

Ngoài yếu tố thương mại, việc kiểm soát phát thải mê-tan còn góp phần giúp Việt Nam giảm tác động của biến đổi khí hậu và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững. Khi sản phẩm “Made in Vietnam” gắn liền với hình ảnh phát thải thấp, minh bạch và thân thiện với môi trường, đây sẽ không chỉ là lợi thế thương mại, mà còn là biểu tượng mới của chất lượng và trách nhiệm toàn cầu trong thời kỳ chuyển đổi xanh. Vì vậy, việc xây dựng thương hiệu quốc gia “Net Zero” không đơn thuần là chiến dịch truyền thông mà là quá trình chuyển đổi toàn diện từ chính sách, công nghệ đến mô hình sản xuất.