Từ sự thất thế của chợ truyền thống

Dạo quanh một số khu vực chợ truyền thống lớn trên địa bàn TP.HCM như chợ Bà Chiểu (Q.Bình Thạnh), chợ Nguyễn Văn Trỗi (Q.3), chợ Tân Định (Q.1), không khó để bắt gặp các cửa hàng tiện lợi thuộc chuỗi bán lẻ đình đám như Satrafood, Co.op Food hay Bách Hóa Xanh ở gần bên. Những năm gần đây, thay vì kinh doanh độc lập, các cửa hàng tiện lợi này đã "tấn công" và cạnh tranh trực tiếp ngay tại chợ truyền thống.

Điều này tạo nên nhiều sự lựa chọn đa dạng cho người tiêu dùng khi mua sắm, thay vì chỉ đến chợ mua đồ như trước nay. Tuy nhiên, về phía các thương nhân tại chợ, đây lại là sự cản trở lớn. 

Nhiều tiểu thương bán các loại thực phẩm như đồ tươi sống hay rau củ quả cho biết doanh thu của họ giảm rõ rệt sau khi xuất hiện các cửa hàng tiện lợi tại chợ. "Nhiều người bắt đầu ưu tiên mua đồ tại cửa hàng, cái gì không có mới quay ra chợ mua", một tiểu thương cho biết.

Điều này có thể lý giải được là do tâm lý người tiêu dùng có phần tin tưởng vào nguồn gốc xuất xứ và chất lượng sản phẩm tại cửa hàng tiện lợi, phần nữa do các cửa hàng này thường đặt tại những vị trí đắc địa, tiện lợi cho người tiêu dùng mua sắm.

Một lợi thế khiến người tiêu dùng chuyển sang tiêu dùng tiện lợi là giá thành và chi tiêu. Giá thành tại cửa hàng tiện lợi chưa hẳn rẻ hơn chợ nhưng người mua sẽ được chủ động chi tiêu. Đơn cử như với rau muống, ở chợ thường bán theo bó với giá gần 10.000 đồng/bó. Trong khi đó khi mua tại cửa hàng, người mua có thể mua lẻ với vài nghìn đồng.

Đáng nói, ý thức về sức khỏe của người dân Việt Nam đã chuyển thành hành động, nhất là trong giai đoạn dịch bệnh hoành hành khiến việc tiếp xúc bị hạn chế. Điện thoại di động thúc đẩy việc sử dụng internet và người tiêu dùng Việt Nam tìm đến những trải nghiệm mới thay vì trung thành với một việc mua sắm truyền thống tại chợ.

Đến đòi hỏi chuyển đổi số bằng cách thích nghi

Có thể thấy thị trường bán lẻ là một miếng bánh màu mỡ mà các chợ truyền thống đã chiếm lĩnh lâu nay. Theo các báo cáo của Nielsen, Việt Nam có khoảng 1,4 triệu cửa hàng tạp hóa lớn nhỏ và 9.000 chợ truyền thống với doanh thu dao động khoảng 10 tỷ USD mỗi năm, chiếm thị phần 75%. Theo số liệu từ Kantar Worldpanel, tạp hóa và chợ truyền thống vẫn đang đáp ứng đến 85% nhu cầu người tiêu dùng.

Bên cạnh đó, việc thích mua sắm tại các cửa hàng tạp hóa đã ăn sâu vào thói quen của người dân các nước Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam. Theo một khảo sát, có đến 32% người Việt Nam thích mua sắm tại cửa hàng tiện ích. So với toàn cầu tỷ lệ này là 22%. Đây chính là dư địa phát triển của cửa hàng tiện lợi, tiệm tạp hóa và siêu thị mini.

Những hãng công nghệ lớn như Grab, be, Now cũng nhanh chóng nhảy vào thị trường béo bở này với vai trò nhà logistics, tạo cơ hội cho các tiểu thương truyền thống chuyển đổi số và thích nghi với hoàn cảnh mới.

Tuy vậy do khá mới mẻ nên nhiều tiểu thương vẫn chưa thể thích nghi với công nghệ. Trên các trang thương mại điện tử có dịch vụ liên kết với chợ truyền thống, còn khá ít gian hàng đăng ký kinh doanh. Các tiểu thương cho biết họ đa phần là dân lao động nên khó tiếp cận với công nghệ. Thêm nữa muốn "bắt tay" với các dịch vụ số trung gian phải đáp ứng đủ các quy định, thủ tục giấy tờ và đặc biệt là tốn thêm chi phí chiết khấu.

2021 sẽ là năm bùng nổ xu hướng tiện lợi dành cho cả người mua và người bán. Các hình thức thanh toán scan barcode đã phổ biến tại chuỗi siêu thị Vinmart hoặc sử dụng ví diện tử để thanh toán. Tại Lotte Mart còn có dịch vụ mua hàng tại cửa hàng và vận chuyển tận nhà thông qua ứng dụng Speed L. Những thành tựu công nghệ được áp dụng mạnh mẽ trong năm qua và sắp tới sẽ càng mang đến sự tiện lợi cho tất cả mọi người như phần mềm quản lý bán hàng, máy POS, máy quét mã vạch.

Có thể thấy, Covid-19 đã tạo ra sự thay đổi lớn về cách tiêu dùng của người dân; buộc các nhà bán lẻ truyền thống phải có động thái phù hợp, trong đó, kênh bán hàng online đã được nhiều nhà bán lẻ phát huy hiệu quả. Để có thể duy trì hoạt động, chợ truyền thống không còn sự lựa chọn nào khác ngoài việc tiếp cận với các hình thức kinh doanh số để cạnh tranh sòng phẳng với các ông lớn ngành bán lẻ.

Sự bùng nổ của loại hình cửa hàng tiện lợi bắt đầu từ năm 2016, khi Chính phủ giảm bớt những rào cản đối với cửa hàng có diện tích dưới 500 m2. Một trong những lợi thế tại Việt Nam là mật độ các cửa hàng tiện lợi trên dân số hiện hữu hiện vẫn còn rất ít và chưa được phân bố đồng đều ở các địa phương.