1. Một thuở chưa xa, một nhà thơ từng viết: “Cả dân tộc đói nghèo trong rơm rạ”. Thuở ấy, đường phố Hà Nội đông đúc người đi xe đạp; lèo tèo, lác đác vài cái ô tô, xe máy. Mấy toa tàu điện âm thầm, chậm chạp bò trên tuyến đường ray cũ kĩ… Sau đó, là thời kì xe máy lên ngôi. Nhưng ô tô riêng vẫn là một cái gì xa xỉ, xa lạ, xa vời.

 Còn nhớ, khoảng đầu những năm 90 thế kỉ trước, khi xem phim Hàn, thấy các nhân vật trong phim một bước cũng lên xuống ô tô, và ô tô nhiều như xe máy ở xứ mình, có người xem phim bảo: Ồi, “diễn” cả thôi! Làm gì sẵn ô tô thế, làm gì sướng thế! Lại nghe nói ở Âu - Mĩ và một vài nước quanh ta, nhà nào cũng có ô tô riêng, thậm chí hai, ba cái. Sao lạ tai vậy, sao sung sướng thế!

Ấy thế mà, ngày qua tháng lại, thời gian vèo trôi, thoáng cái, như một giấc mơ, ở xứ ta bây giờ, ô tô con chả thua gì xứ họ. Mỗi năm có tới mấy trăm ngàn xe hơi đăng kí mới, bất chấp giao thông không theo kịp. Dân ta bây giờ, nhiều người một bước cũng lên xe xuống ngựa. Nhà nhà tậu ô tô, người người nô nức đi học lái ô tô. Vui đáo để!

Lại còn điều đáng ngạc nhiên này nữa. Ở một số nước như Thái Lan, In đô, Ấn Độ…, ô tô chạy trên phố có xe mới, có xe tàng tàng cũ kĩ xuôi ngược. Đằng này ở xứ ta, ô tô chạy trên đường toàn mới cứng, bóng nhẫy. Hầu hết biển 5 số long lanh. Thị trường ô tô lúc nào cũng sôi động. Các hãng ô tô tràn vào Việt Nam cũng trăm hoa đua nở. Nào là Toyota, Honda, Mazda, Suzuki, Mitsubishi, Nissan, Isuzu, Lexus (Nhật); Hyundai, Kia (Hàn Quốc); nào là Mercedes, BMW, Audi (Đức); Ford (Mỹ); Renault, Peugeot (Pháp) và gần đây là VinFast (Việt Nam)... Các hãng này luôn đưa mẫu mã mới để cạnh tranh, để mê dụ khách hàng… Dấu hiệu rõ rệt, sinh động của đời sống vật chất đang lên, cho dù có phần hơi xa xỉ.

 2. Ô tô được nói tới ở đây là ô tô gia đình, là phương tiện đi lại đó đây của gia đình, không phải xe kinh doanh. Theo đó, việc lái xe là tự lái, là làng nhàng tay lái nghiệp dư. Không phải là những bác tài chuyên nghiệp ngày đêm rong ruổi đường dài.

Cái thú ô tô chính là tậu ô tô, chơi ô tô, đi lại bằng ô tô - một thú chơi có phần sang trọng của những người khá giả. Cái thú ô tô còn bao hàm (đây là chính yếu) sự thích thú, sự hào hứng khi cầm vô lăng điều khiển con tuấn mã lao nhanh, lướt nhanh trên mặt đường một cách đầy điệu nghệ. Cái thú này có thể có ở những người mới tập lái, đang háo hức học cách chinh phục con tuấn mã thời 4.0. Đối với người đã có thâm niên ngồi trước vô lăng, thường chỉ khi nào đã tròn tay lái, lái xe đã thành thói quen, thành nhu cầu tự nhiên… thì cái “thú” ấy mới hình thành. Đó là khi cầm vô lăng mà như không cầm, chỉ chạm khẽ, chỉ mơn man ve vuốt hoặc bẻ lái nhẹ nhàng xoay tròn như múa lượn. Lái xe tới mức nhuần nhị sẽ có cảm giác lái mà như không lái, lái bằng cảm giác, dường như không có sự can thiệp của ý thức. Lái như một hình thức thư giãn, một hình thức chuyển đổi hoạt động, chuyển đổi trạng thái tâm lí, thậm chí lái như một sự nghỉ ngơi… Đó chính là cái “thú” lái ô tô - một sự thích thú, một niềm vui sâu lắng, ý vị.

Cố nhiên, không phải ai cũng có cái thú này. Nó tuỳ thuộc vào tạng người, vào công việc, thói quen, sở thích, quan niệm… của người ngồi trên ghế lái, tuỳ thuộc vào nhiều yếu tố khác nữa. Người ít lái, thi thoảng cầm vô lăng lái chơi hoặc chạy đường gần, thời gian ngắn… thì thấy thú vị. Người xà xã lăn bánh thường nhật mưu sinh kiếm sống, chạy đường dài triền miên căng thẳng… thì việc cầm vô lăng là việc cực chẳng đã, là bất đắc dĩ, vui thú nỗi gì. Cạnh đó, chạy xe ở nơi đường đẹp, đường vắng, êm ru… thì còn thú. Nhích từng bước ở nơi ùn tắc, xe cộ như nêm cối, như mắc cửi… thì thích thú bay đâu mất, chỉ còn sự bực dọc, bức bối. Như vậy, cái “thú” lái xe cũng có ba bảy đường, cũng đa dạng sắc màu, tuỳ thuộc vào nhiều điều kiện khi xe lăn bánh.

 3. Với tôi, một người cầm vô lăng đã hơn một thập kỉ, đã rong ruổi vượt qua hàng trăm ngàn cây số, cho dù tuổi đã ngoài thất thập, tôi thấy lái ô tô, cầm vô lăng, có những lúc là một cái thú, thậm chí là kì thú.

Khi còn đi làm, tôi làm việc “bàn giấy” trong công sở, lại đam mê con chữ, viết lách nên suốt ngày ngồi lì bên những trang bản thảo, tay chân tê mỏi, đầu óc bồng bềnh. Được “thả” ra, ngồi lên chiếc Honda Civic quen thuộc, nổ máy, cầm vô lăng, nhả phanh, nhấn ga… lướt nhanh loang loáng trên đường phố. Thần kinh “giãn” ra, đầu óc thư thái, xua tan mỏi mệt, rũ hết ưu phiền… Ai đó cho rằng lái ô tô là căng thẳng. Với tôi, đó là lúc, là cơ hội nghỉ ngơi, thư giãn. Tôi lái một cách nhàn nhã, lái bằng thứ kĩ xảo gần như tự động hoá, bằng phản xạ tự nhiên, nhưng vẫn chuẩn xác, an toàn… Đó là cái gì, nếu không phải là cái thú?

Con tuấn mã Honda Civic 1.8, dáng thể thao, nội thất rộng rãi, gắn bó với tôi từ năm 2008 đến nay. Mười lăm năm ấy, xe và người vẫn thuỷ chung sau trước. Chiếc xe giờ không còn là một vật dụng vô tri, mà là một người bạn cũng có tâm hồn, tình cảm, đồng cam cộng khổ cùng tôi qua bao năm tháng. Vì vậy, có người bảo: xe đời cũ, biển sâu, xuống cấp… sao không thay nhỉ? Tôi không nỡ thay, không muốn xa rời một vật dụng đã quá gắn bó với mình. Bây giờ, chiếc Civic của tôi như một con ngựa già nhưng vẫn rắn rỏi, khoẻ mạnh. Nội tạng của nó (động cơ) vẫn hoạt động nhịp nhàng, đôi tai (gương chiếu hậu) vẫn thính nhạy, đôi mắt (đèn pha) vẫn sáng loá, da dẻ (nước sơn) vẫn mịn màng, bóng bẩy…

Nếu ngồi lên điều khiển một cái ô tô lạ, tôi thấy thiếu tự tin, loay hoay, luống cuống… Có cảm giác như ngồi trên lưng một con ngựa lạ bất kham. Nó có thể lồng lên, hất tung mình khỏi lưng nó. Một sự nguy hiểm rình rập, ẩn tàng… Nhưng ngồi lên ghế lái của chiếc Honda Civic mộc mạc, cũ kĩ của tôi, tôi thấy đầu óc, tâm trí thư thái, thoải mái, thanh thản lạ. Một cái gì gần gũi, an toàn, tự tin, ấm áp, thiện lành… Chiếc Civic như một con ngựa đã được thuần dưỡng, ngoan hiền, trung thành, sẵn sàng cùng chủ xe rong ruổi tới cuối đất cùng trời. Đến nay, sau tròn mười lăm năm gắn bó, tôi và chú ngựa ô (xe sơn màu đen) cần mẫn, tận tuỵ này đã rong ruổi cùng nhau qua gần hai trăm ngàn cây số an toàn… Đây là con số “biết nói”, là lời ca mộc mạc nhưng bất tuyệt về sự gắn bó thuỷ chung, cảm động giữa chủ xe là tôi với chú ngựa ô Honda Civic.

Thời điểm tôi rước con Civic về nhà (2008), có người cho rằng: sắm ô tô là phù phiếm, lãng phí, không thiết thực và quá ư tốn kém (khoảng 33 cây vàng). Nhưng qua thời gian, tôi lại thấy ô tô gia đình là thứ quá thiết dụng, trực tiếp phục vụ đời sống, sinh hoạt thường nhật của gia đình. Đi xa về gần, công nọ việc kia, về quê về quán… cần là có ngay, thật là tiện dụng. Chả lo mưa gió, nắng nôi, khói bụi…, lại an toàn, sạch sẽ, kịp thời.

Ngày qua tháng lại, chiếc Honda Civic như một thành viên bình dị trong gia đình, như một “người bạn… lặng im” của tôi, chỉ biết âm thầm, nhẫn nại, tận tuỵ đáp ứng nhu cầu đi lại đó đây của gia đình tôi.

Nếu hiểu “cái thú” là “điều vui thích”, là sự say mê, đam mê; là thụ hưởng, thưởng thức; là thoả mãn, khoan khoái; là hưng phấn, bay bổng… thì những điều nói trên chẳng phải là cái thú dùng ô tô, chơi ô tô, lái ô tô… đó sao?