Từ một sinh viên chật vật tìm cách bắt quả tang người ăn vụng đồ trong tủ lạnh, Alexandr Wang đã xây dựng nền tảng hạ tầng dữ liệu quan trọng bậc nhất thế giới. Câu chuyện của vị tỷ phú tự thân trẻ tuổi minh chứng cho sự dịch chuyển quyền lực công nghệ, nơi thế hệ Z bắt đầu nắm giữ những quân bài chiến lược của cả nền kinh tế lẫn an ninh quốc gia.

Bước ngoặt từ chiếc tủ lạnh ở ký túc xá MIT

Sinh ra và lớn lên tại bang New Mexico, ngay sát vách Phòng thí nghiệm Quốc gia Los Alamos - nơi từng là cái nôi của dự án bom nguyên tử Manhattan, Alexandr Wang sớm hấp thụ tư duy về việc công nghệ có thể thay đổi cục diện lịch sử như thế nào. Tuổi thơ có cha mẹ là những nhà vật lý học xuất chúng làm việc cho quân đội đã định hình trong Wang một nhãn quan khác biệt. Thay vì bị cuốn vào thế giới giải trí, anh dành thời gian mài giũa kỹ năng lập trình đỉnh cao và sớm đi làm thuê cho các công ty công nghệ tại Thung lũng Silicon khi còn học trung học.

Năm 19 tuổi, khi đang là sinh viên năm nhất ngành Khoa học Máy tính tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT), Wang đối mặt với một phiền toái rất đỗi đời thường: đồ ăn anh để trong tủ lạnh chung của ký túc xá liên tục bị ai đó lấy mất. Sẵn máu kỹ sư, Wang quyết định tự tay lắp đặt một chiếc camera thông minh tích hợp trí tuệ nhân tạo để "bắt quả tang" kẻ trộm.

Tuy nhiên, một rào cản lớn xuất hiện: thuật toán AI của chiếc camera không thể nhận diện được đâu là kẻ trộm, đâu là đồ vật, đơn giản vì nó... không có dữ liệu để học. Muốn AI thông minh, con người phải tự tay dán nhãn, phân loại từng pixel ảnh cho nó trước. Nhìn rộng ra toàn bộ Thung lũng Silicon lúc bấy giờ, Wang nhận ra một nghịch lý: Các tập đoàn lớn đang đốt hàng tỷ USD để chạy đua phát triển những thuật toán AI siêu việt, nhưng lại bỏ quên phần nền móng cốt lõi nhất - nguồn "thức ăn" dữ liệu sạch.

Quyết định rời giảng đường MIT, nhận khoản tài trợ ít ỏi từ quỹ Y Combinator để thành lập Scale AI vào năm 2016 là một ván cược định mệnh của Wang. Trái ngược với bạn bè đồng lứa đang mải mê lao vào các dự án ứng dụng mạng xã hội hào nhoáng hay trò chơi tiêu dùng nhanh, Wang chọn cho mình một công việc mà giới kỹ sư bấy giờ chê bai là "dọn dẹp vệ sinh" của ngành công nghệ: Thu thập và dán nhãn dữ liệu thô.

Chàng trai trẻ tuổi 20 chấp nhận bán "cuốc và xẻng" cho cơn sốt vàng AI, thay vì đi đào vàng như số đông.

Tầm vóc của "Đế chế nguyên liệu thô" trị giá 29 tỷ USD

Sự kiên trì thầm lặng với mảng hạ tầng phần mềm B2B khô khan cuối cùng đã mang lại cho Scale AI một quyền lực độc quyền tuyệt đối khi làn sóng AI tạo sinh bùng nổ. Giờ đây, Scale AI không còn là một startup gán nhãn thông thường, mà đã vươn mình thành một gã khổng lồ kiểm soát "mỏ dầu" của kỷ nguyên số.

Tầm vóc vô song của Scale AI được khẳng định qua thương vụ tập đoàn Meta Platforms (công ty mẹ của Facebook) đầu tư tới 14,3 tỷ USD để thâu tóm 49% cổ phần (không có quyền biểu quyết), trực tiếp đẩy định giá của Scale AI chạm mốc kỷ lục 29 tỷ USD. Với doanh thu toàn năm dự kiến vượt ngưỡng 2 tỷ USD, Scale AI chính là xương sống đứng sau những mô hình trí tuệ nhân tạo tiên tiến nhất thế giới hiện nay, từ hệ thống xe tự lái của Tesla cho đến các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) của OpenAI hay Google.

Sức mạnh của Scale AI nằm ở năng lực xử lý khổng lồ: chuẩn hóa hàng tỷ điểm dữ liệu từ hình ảnh, văn bản đến các video kỹ thuật số siêu phức tạp thành những tập dữ liệu sạch, chất lượng cao nhất. Trong bối cảnh dòng vốn mạo hiểm toàn cầu thắt chặt, việc nắm giữ độc quyền nguồn tài nguyên dữ liệu huấn luyện tinh khiết đã mang lại cho vị CEO Gen Z quyền lực định đoạt tốc độ phát triển của toàn bộ hệ sinh thái công nghệ thế giới.

Các ông lớn muốn phát triển AI đều phải "đi qua cửa" của Scale AI.

Lợi ích chiến lược: Tấm vé quyền lực vào Lầu Năm Góc

Không dừng lại ở khối doanh nghiệp thương mại, gốc gác gia đình từ vùng đất Los Alamos đã thôi thúc Alexandr Wang đưa Scale AI dấn thân vào một địa hạt nhạy cảm hơn rất nhiều: An ninh quốc phòng.

Lợi ích chiến lược lớn nhất của Scale AI là khả năng tối ưu hóa hệ thống an ninh quốc gia thông qua việc xử lý dữ liệu bảo mật ở cấp độ cao nhất. Chỉ riêng trong năm nay, công ty đã liên tiếp giành được các gói thầu lớn từ Bộ Quốc phòng Mỹ (DoD) với tổng trị giá hơn 300 triệu USD. Đáng chú ý nhất là siêu dự án mang mật danh Thunderforge - một sự hợp tác chiến lược cùng Microsoft nhằm tích hợp AI vào khâu lập kế hoạch tác chiến quân sự phức tạp và phân tích tình báo thời gian thực.

Bằng cách xử lý thông tin trên mạng lưới tuyệt mật, nền tảng của Wang giúp quân đội đẩy nhanh tốc độ ra quyết định điều động khí tài một cách chính xác vượt trội. Đồng thời, Scale AI đang mở rộng mạnh mẽ sang lĩnh vực số hóa dữ liệu vật lý phục vụ riêng cho ngành chế tạo robot thông minh và tự động hóa chuỗi cung ứng nặng. Việc cung cấp bộ giải pháp toàn diện này giúp các đối tác giảm thiểu tối đa rủi ro sai sót hệ thống, tối ưu hóa năng suất lao động tổng thể của toàn bộ nền kinh tế số.

Việc một thanh niên Gen Z chưa đầy 30 tuổi nắm giữ các hợp đồng an ninh quốc gia nhạy cảm nhất thế giới cho thấy một sự chuyển giao thế hệ sâu sắc. Các cơ sở hạ tầng trọng yếu trên thế giới hiện nay ngày càng phụ thuộc vào mức độ hoàn thiện của những mô hình do các doanh nhân trẻ kiểm soát.

Hành trình từ chiếc tủ lạnh ký túc xá đến những căn phòng tuyệt mật của Lầu Năm Góc của Alexandr Wang mang lại một nguồn cảm hứng và bài học đắt giá cho hệ sinh thái khởi nghiệp tại Việt Nam.

Thay vì mải miết chạy đua trong các mảng ứng dụng tiêu dùng vốn đã chật chội, chịu áp lực cạnh tranh khốc liệt và đốt tiền ngắn hạn, các nhà sáng lập trẻ Việt Nam hoàn toàn có thể tìm thấy lối đi riêng nếu dám dấn thân vào các bài toán hạ tầng gai góc. Việc lùi lại một bước, chấp nhận làm những công việc nền tảng tốn kém thời gian như xử lý dữ liệu chuyên sâu hay xây dựng các bộ dữ liệu đặc thù mang tính bản địa chất lượng cao chính là chìa khóa vàng.

Dám đánh cược vào công nghệ lõi thay vì bề nổi hào nhoáng chính là cách thế hệ Z Việt Nam tạo ra những rào cản công nghệ không thể sao chép, từng bước tiến sâu và trở thành một mắt xích không thể thay thế trên bản đồ số quốc tế.

 XUÂN HẠO

Bài 2: Shayne Coplan và giấc mơ Polymarket: Khởi đầu cô độc đến đế chế tỷ đô