Chỉ 24 giờ sau khi Thẩm phán Richard Eaton của Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ ra phán quyết buộc chính phủ phải hoàn trả hàng tỷ USD, một liên minh gồm 24 bang đã chính thức nộp đơn kiện để chặn đứng sắc lệnh thuế quan toàn cầu mới. Đây không chỉ là một cuộc tranh luận về kinh tế, mà theo tờ The Guardian, nó là một sự đối đầu trực diện về việc liệu tổng thống có đang lạm dụng các đạo luật cũ để "né tránh" phán quyết của tòa án hay không.

Sự việc bắt nguồn từ ngày 20/02/2026, khi Tòa án Tối cao Mỹ tuyên bố các mức thuế dựa trên Đạo luật IEEPA là bất hợp pháp. Ngay sau đó, ngày 4/3/2026, Thẩm phán Richard Eaton đã giáng thêm một đòn mạnh khi yêu cầu Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ (CBP) bắt đầu quy trình hoàn trả khoảng 130 tỷ USD (có thể lên tới 175 tỷ USD theo ước tính của Wharton Budget Model) tiền thuế thu sai cho hơn 2.000 doanh nghiệp, bao gồm cả những "ông lớn" như FedEx và Costco.

Để cứu vãn tình thế, Nhà Trắng đã chuyển sang viện dẫn Mục 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974 để áp mức thuế 10% (và dự kiến tăng lên 15% ngay trong tuần này). Tuy nhiên, hãng tin Reuters cho biết liên minh các bang dẫn đầu bởi New York và California đã lập luận sắc bén rằng: Mục 122 chỉ dành cho các tình huống khẩn cấp ngắn hạn (tối đa 150 ngày), không phải là "tấm séc khống" để tổng thống thiết lập một chế độ bảo hộ trường kỳ.

Phán quyết hoàn tiền thuế lịch sử đã tạo nên một làn sóng phản hồi mạnh mẽ từ cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam - những đối tác thương mại mật thiết của Mỹ.

Các doanh nghiệp xuất khẩu lớn trong ngành dệt may, thủy sản và nội thất đang theo dõi sát sao quy trình hoàn thuế. Nếu các doanh nghiệp Việt Nam thực hiện xuất khẩu thông qua các công ty con nhập khẩu tại Mỹ, họ có thể nằm trong nhóm đối tượng được nhận lại một phần trong số 130 tỷ USD tiền thuế đã nộp trong giai đoạn trước.

Mặc dù tin vui về việc hoàn thuế mang lại sự phấn khởi, nhưng sự thay đổi căn cứ pháp lý từ IEEPA sang Mục 122 khiến các doanh nghiệp không khỏi lo lắng. Các chuyên gia chia sẻ rằng, việc khung pháp lý của Mỹ liên tục biến động khiến chi phí logistics và quản trị rủi ro tăng cao. Doanh nghiệp Việt hiện phải duy trì trạng thái "phòng thủ", liên tục điều chỉnh giá bán và đa dạng hóa thị trường để tránh bị kẹt trong các cuộc tranh chấp pháp lý kéo dài tại Mỹ.

Không chỉ doanh nghiệp, người dân Mỹ cũng đang gánh chịu hậu quả trực tiếp. Tờ Daily Sabah dẫn lời các Tổng chưởng lý bang khẳng định, các biện pháp thuế quan này ước tính khiến mỗi hộ gia đình Mỹ tốn thêm khoảng 1.200 USD mỗi năm.

Trong khi đó, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent khi trả lời CNBC vẫn kiên định cho rằng thuế quan là công cụ cần thiết để đưa các đối tác trở lại bàn đàm phán, bất chấp việc các bang cáo buộc chính sách này đang gây ra sự "hỗn loạn kinh tế".

Vụ kiện của 24 bang chính là "chốt chặn" quan trọng đối với chiến lược kinh tế của ông Trump trong năm 2026. Kết quả của nó sẽ quyết định liệu nước Mỹ sẽ tiếp tục đi theo con đường bảo hộ đơn phương hay buộc phải quay lại với các quy tắc thương mại đa phương minh bạch.

Với các doanh nghiệp Việt Nam, đây là thời điểm cần sự hỗ trợ pháp lý chuyên sâu để vừa bảo vệ quyền lợi từ phán quyết hoàn thuế, vừa thích ứng với những rào cản mới có thể xuất hiện bất cứ lúc nào.