Theo các chuyên gia, phát triển thị trường chứng khoán (TTCK) tự do, hiệu quả luôn được coi là một trong những tiêu chí cốt yếu để đánh giá mức độ phát triển nền kinh tế thị trường của một quốc gia, vùng lãnh thổ. Do đó, nâng hạng TTCK sẽ là tín hiệu quan trọng đối với cộng đồng quốc tế, cho thấy Việt Nam đang trên đà phát triển thành một nền kinh tế thị trường theo đúng bản chất.

Tại Hội thảo "Tạo động lực nâng hạng thị trường chứng khoán”, tổ chức ngày 2/7, ông Vũ Chí Dũng, Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế (UBCKNN) cho biết, TTCK Việt Nam khẳng định sức hút mạnh mẽ của mình sau hơn hai thập kỷ hoạt động.

Điều này được minh chứng qua chất lượng hàng hóa trên sàn, quy mô giao dịch, cũng như số lượng nhà đầu tư tham gia ngày càng tăng, với chất lượng được nâng cao liên tục. Tổng vốn hóa thị trường cổ phiếu 3 sàn HOSE, HNX và UPCoM đến ngày 31/5/2024 đạt xấp xỉ 10 triệu tỷ đồng, tương đương 97,35% GDP 2023 (GDP theo giá hiện hành). Thị trường cũng ghi nhận có tới 42 doanh nghiệp có vốn hóa hơn 1 tỷ USD. Số lượng tài khoản chứng khoán cũng chứng kiến mức tăng mạnh mẽ, từ 2.771.409 vào cuối năm 2020 lên 7.938.060 vào 31/5/2024, tương đương mức tăng trưởng kép 54,57% mỗi năm.

Hiện nay, TTCK Việt Nam đang được FTSE Russell đưa vào danh sách nhóm chờ nâng hạng lên Nhóm 2 - Thị trường Mới nổi. Việc nâng hạng TTCK sẽ là tín hiệu rõ ràng, cho thấy Việt Nam đã tiến bước dài hơn trong lộ trình hội nhập kinh tế quốc tế. Khẳng định vị thế và nâng cao hình ảnh không chỉ của riêng TTCK Việt Nam mà còn của cả nền kinh tế đối với cộng đồng quốc tế.

Bàn về câu chuyện này, đại diện cho các công ty chứng khoán, bà Trần Khánh Hiền, CTCP Chứng khoán MB cho biết, việc nâng hạng TTCK mang lại rất nhiều lợi ích cho Việt Nam. Dẫn chứng TTCK Kuwait được chấp thuận nâng hạng vào tháng 12/2019 và có hiệu lực tháng 12/2020, bà Hiền cho biết, 1 năm sau khi được công bố nâng hạng, định giá của TTCK nước này đã tăng 52%. Trung bình P/E trước khi được công bố nâng hạng là 12.5 nhưng sau khi nâng hạng đã lên 15.7.

Tuy nhiên theo bà Hiền, thách thức của doanh nghiệp sau khi thị trường nâng hạng là quy mô vốn hóa của doanh nghiệp niêm yết Việt Nam còn bé, do đó số lượng cổ phiếu đáp ứng đủ các tiêu chí của MSCI EM Index không nhiều. Bên cạnh đó, độ mở của thị trường càng lớn thì biến động của các yếu tố bên ngoài sẽ gia tăng tác động lên TTCK Việt Nam nói chung và các cổ phiếu niêm yết nói riêng. Thách thức khác là gia tăng sự cạnh tranh với các cơ hội đầu tư tại các thị trường khác.

Việc nâng hạng đã khó, nhưng làm thế nào để trụ được hạng sau khi được nâng hạng là một vấn đề thách thức. Nếu không trụ được hạng, dòng vốn có thể chảy ra. Đây là mối quan tâm của các cơ quan quản lí và các doanh nghiệp. Bàn về vấn đề này, ông Bùi Hoàng Hải, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán nhà nước, cho biết: Câu chuyên nâng hạng, duy trì thứ hạng phụ thuộc vào đánh giá của nhà đầu tư đối với trải nghiệm của nhà đầu tư trên thị trường chứ không phải trải nghiệm với cơ chế pháp luật. Do vậy, cơ quan quản lí đưa ra cơ chế pháp luật, câu chuyện duy trì hạng vẫn còn phụ thuộc vào doanh nghiệp trên thị trường.

Ví dụ, cơ quan quản lí cho phép nhà đầu tư nước ngoài tham gia nhưng các doanh nghiệp không công bố thông tin, đưa ra quy định hạn chế. Như vậy, chính doanh nghiệp làm cho nhà đầu tư nước ngoài không thể tham gia, từ đó đánh giá khả năng tiếp cận thị trường kém. Việc công bố thông tin, quản trị thông tin cũng đưa ra các yêu cầu nhưng các doanh nghiệp có thể không thực thi được.

Câu chuyên gần nhất là prefunding (ký quỹ trước giao dịch). Pháp luật và cơ quan quản lí cho phép công ty chứng khoán không yêu cầu prefunding nhưng năng lực công ty chứng khoán không đảm bảo đáp ứng yêu cầu này. Như vậy, dẫn đến làm cho trải nghiệm nhà đầu tư không tốt trên thị trường, đánh giá tiêu cực hoặc có thể đánh giá lại thị trường.

"Câu chuyện quan trọng khác là việc nâng hạng phụ thuộc vào nhu cầu, trải nghiệm của nhà đầu tư, sau đó liên tục đòi hỏi yêu cầu mới sau trải nghiệm đó. Để tiếp tục duy trì thứ hạng, cơ quan quản lí cần tiếp tục trao đổi chặt chẽ với tổ chức xếp hạng. Từ đó đảm bảo, dự báo trước được những tiêu chí sẽ có thể thay đổi, hoặc có những yêu cầu cao hơn. Dựa trên yếu tố này, các công ty chứng khoán, doanh nghiệp thuộc tổ chức niêm yết, ngân hàng lưu ký sẽ phải chuẩn bị những điều cần thiết, tiếp tục đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao", ông Hải nói.

Đại diện cho cơ quan quản lý, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi, khẳng định nâng hạng thị trường chứng khoán vừa là mục tiêu vừa là nhiệm vụ không chỉ là của riêng Bộ Tài chính, thị trường chứng khoán khi được nâng hạng sẽ là điều kiện, động lực tốt để phát triển thị trường vốn của Việt Nam, thu hút các dòng vốn đầu tư, tạo điều kiện cho doanh nghiệp, các chủ thể tham gia thị trường nhiều cơ hội để huy động nguồn lực đầu tư phát triển.

Theo Thứ trưởng Chi, để đẩy nhanh tiến trình nâng hạng thị trường, chất lượng công bố thông tin của doanh nghiệp cũng là một trong những yếu tố quyết định đáp ứng được yêu cầu của các tổ chức xếp hạng FTSE Russell và MSCI. Việc công bố thông tin đúng, đủ, kịp thời, chính xác không chỉ là nghĩa vụ mà còn là quyền lợi của doanh nghiệp.

"Hướng tới mục tiêu nâng hạng, minh bạch thông tin cần hết sức lưu tâm. Chúng ta cần công bố thông tin đúng, đủ, kịp thời, chính xác. Trách nhiệm này trước hết thuộc về các doanh nghiệp. Các doanh nghiệp phải ý thức rằng, đây không chỉ là nghĩa vụ mà còn là quyền lợi của doanh nghiệp. Muốn đi dài, đi xa, chơi lớn thì chúng ta phải minh bạch...", Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi nhấn mạnh.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi, cơ quan quản lý đã có quy chuẩn, yêu cầu, đối với doanh nghiệp về công bố thông tin, tăng cường thanh tra, giám sát công bố thông tin của doanh nghiệp, kịp thời phát hiện trường hợp vi phạm và có những biện pháp xử lý nghiêm. Hiện, Bộ Tài chính đang lấy ý kiến góp ý với dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của các thông tư quy định về giao dịch chứng khoán trên hệ thống giao dịch chứng khoán; bù trừ và thanh toán giao dịch chứng khoán; hoạt động của công ty chứng khoán và công bố thông tin trên TTCK.

"Chúng ta phải làm kiên quyết, không ngừng nghỉ cho quá trình minh bạch thị trường vì thị trường không bao giờ nghỉ", Thứ trưởng Bộ Tài chính nêu rõ.

Trong chiến lược tổng thể về phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam đến năm 2030, mục tiêu đến năm 2025 của Chính phủ là đưa Việt Nam nâng hạng thị trường chứng khoán từ thị trường cận biên lên mới nổi theo Quyết định số 1726/QĐ-TTg ngày 29/12/2023.