Nói về loại hình kinh tế chia sẻ, theo TS. Lương Văn Khôi, Phó Viện trưởng, Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM), đó là một hệ thống kinh tế mà ở đó tài sản và dịch vụ được chia sẻ cho nhiều người sử dụng trên thị trường thông qua việc sử dụng các nền tảng số. Khái niệm về kinh tế chia sẻ cũng không giới hạn ở những tài sản và dịch vụ được chia sẻ do không sử dụng hết công suất mà bao gồm cả những tài sản và dịch vụ được đầu tư để kinh doanh theo mô hình kinh doanh mới này.

Bản chất của mô hình kinh tế chia sẻ là một mô hình kinh doanh mới tận dụng lợi thế của phát triển công nghệ số (cụ thể là internet), qua đó tiết kiệm được chi phí giao dịch và tiếp cận một số lượng lớn khách hàng thông qua các nền tảng số.

Tại Việt Nam, kinh tế chia sẻ chưa phát triển mạnh như ở nhiều nước nhưng có tiềm năng lớn. Một số loại hình kinh tế chia sẻ đã xuất hiện như dịch vụ vận tải trực tuyến từ năm 2014 (Uber, Grab...), dịch vụ chia sẻ phòng (cơ sở Airbnb), dịch vụ tài chính ứng dụng công nghệ cho vay ngang hàng.

Nhiều dịch vụ khác cũng đã xuất hiện như: du lịch (Triip.me), dịch vụ sửa chữa điện tử, điện lạnh, xây dựng (Rada); hình thức gọi vốn cộng đồng (crowdfunding).

Theo quan điểm của Phó Viện trưởng CIEM, cần khuyến khích phát triển mô hình kinh tế chia sẻ theo Quyết định 999/QĐ-TTg (ngày 12/8/2019). Quyết định 999/QĐ-TTg đặt ra mục tiêu: Đảm bảo môi trường kinh doanh bình đẳng giữa các doanh nghiệp kinh doanh theo mô hình kinh tế chia sẻ và kinh tế truyền thống. Đảm bảo quyền lợi, trách nhiệm và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia mô hình kinh tế chia sẻ bao gồm người cung cấp dịch vụ, người sử dụng dịch vụ và doanh nghiệp cung cấp nền tảng. Khuyến khích đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ số và phát triển nền kinh tế hội nhập hiện nay.

"Kinh tế chia sẻ là một mô hình kinh doanh mới nhưng không phải là một bộ phận tách rời hoặc một thành phần kinh tế riêng rẽ trong nền kinh tế. Do đó, không cần thiết phải có các chính sách riêng biệt cho hình thức kinh doanh này. Tuy nhiên cần thay đổi tư duy và cách thức quản lý nhà nước cho phù hợp với xu thế kinh tế số và cách mạng công nghiệp 4.0", ông Khôi cho hay.

Chia sẻ tại hội thảo “Mô hình kinh tế chia sẻ: Hiện trạng và đề xuất kiến nghị”, ngày 10/11, ông Nguyễn Công Hùng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam, Chủ tịch Hiệp hội Taxi Hà Nội, bày tỏ: Từ khi Uber tham gia thị trường vận tải với định danh là một nền tảng kết nối vận tải, đến nay ở Việt Nam đã có rất nhiều những ứng dụng đặt xe tương tự như Uber: Grab, Be, Gojek, Dichung, Fastgo…,v ới phương châm ban đầu là thu hút các cá nhân có xe ô tô nhàn rỗi tham gia hoạt động vận tải.

Tuy nhiên, sau một thời gian hoạt động đã bộc lộ một số bất cập. Đó là sự phát triển ồ ạt của các phương tiện vận tải trong khi chưa chuẩn bị đầy đủ hành lang pháp lý cũng như công cụ để quản lý. Cùng với đó là phá vỡ quy hoạch vận tải của các địa phương, thất thu thuế, tạo ra tình trạng bất bình đẳng giữa các chủ thể tham gia kinh doanh vận tải. Làm cho hoạt động này nảy sinh nhiều biến tướng theo hướng tiêu cực...

Theo đó, Phó Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam đề xuất cơ quan quản lý Nhà nước cần xác định rõ hơn các đối tượng đang kinh doanh và bản chất hoạt động để có định nghĩa rõ ràng về loại hình. Tránh tình trạng như các năm vừa qua, tồn tại 2 loại hình là taxi và xe hợp đồng dưới 9 chỗ (mặc dù bản chất hoạt động là taxi 100%).

"Cần kiểm soát chặt chẽ các mô hình vận tải lợi dụng kinh tế chia sẻ để hoạt động trái phép như xe ghép, đi chung, tiện chuyến... hoạt động gây ra sự lộn xộn, bất bình đẳng cho các doanh nghiệp làm ăn chân chính, làm ảnh hưởng đến quyền lợi của hành khách cũng như người lao động là lái xe", ông Hùng nói.

Bà Đặng Thị Thùy Trang, Giám đốc Đối ngoại Grab Việt Nam nhận định, hệ thống pháp luật điều chỉnh các hoạt động kinh tế chia sẻ trong ngành vận tải, giao nhận hiện nay chưa hoàn chỉnh, đặc biệt là các quy định liên quan tới nền tảng số, cũng như vẫn còn tồn tại nhiều quy định hành chính cản trở kinh tế chia sẻ.

"Trong khi Chính phủ khuyến khích kinh tế chia sẻ, thực tế vẫn còn tồn tại nhiều quy định gây khó cho hoạt động này, điển hình là quy định không cho phép xe hợp đồng ký nhiều hợp đồng trong một chuyến xe (Nghị định 10/2020/NĐ-CP). Điều đó khiến các dịch vụ cho phép các hành khách có cùng hành trình chia sẻ cùng một chuyến xe với nhau (ridesharing) không thể được triển khai. Đây là mô hình kinh tế chia sẻ điển hình, giúp tối ưu hoá hiệu suất sử dụng phương tiện, tiết kiệm nguồn lực, đặc biệt giúp giảm ùn tắc giao thông tại các đô thị lớn và đã được triển khai hiệu quả tại nhiều quốc gia trong khu vực và trên thế giới như Singapore, Malaysia, Thái Lan, Hoa Kỳ…", bà Trang bày tỏ

Theo bà Trang, nhằm tiếp tục thúc đẩy và khai thác hết tiềm năng, lợi ích của nền kinh tế chia sẻ, cần có sự rà soát, xây dựng, điều chỉnh để hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan.

TS. Lưu Hương Ly, Vụ Pháp luật dân sự - kinh tế, Bộ Tư pháp, cho rằng vướng mắc chủ yếu của loại hình kinh tế chia sẻ hiện nay là sự lúng túng của cơ quan quản lý Nhà nước trong việc định danh, xác định bản chất pháp lý của ngành, nghề kinh doanh của công ty cung cấp dịch vụ nền tảng kết nối.

Theo đại diện Bộ Tư pháp, việc điều chỉnh pháp luật trong thời gian tới cần tập trung vào việc xử lý, hạn chế các rủi ro như rủi ro đối với người lao động, người tiêu dùng khi tham gia mô hình kinh tế chia sẻ; rủi ro xâm phạm dữ liệu cá nhân...