Các startup phải quan tâm đến nhà đầu tư, tiền của các shark cũng là tiền, phải có trách nhiệm, đừng kêu gọi chỉ để lấp chỗ trống

Shark Phạm Thanh Hưng

Shark Phạm Thanh Hưng – Phó chủ tịch HĐQT CenLand, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Cenhomes.vn

Tôi đến Shark Tank mong muốn tìm được startup phù hợp với hệ sinh thái của tôi như ứng dụng công nghệ trong bất động sản, ứng dụng công nghệ trong việc tạo ra nền tảng số hóa.

Tôi cảm thấy khá ngạc nhiên khi các startup đến với Shark Tank Việt Nam mùa 4 đều thành lập trong giai đoạn 2019-2020, thời điểm dịch Covid-19 bùng phát, kinh tế khó khăn nhưng làn sóng khởi nghiệp vẫn rầm rộ, đây là điều tuyệt vời.

Hầu hết các startup đều có sự chuẩn bị khá kỹ lưỡng về mô hình kinh doanh, ít “ngáo giá” hơn (từ chỉ startup định giá doanh nghiệp quá cao).

Khi shark tham gia đầu tư, đều nghĩ đến việc startup có thể bùng nổ hàng chục, hàng trăm lần, còn nếu tăng trưởng “lom dom”, dưới 30%/năm thì không hấp dẫn, đó là mô hình lập nghiệp chứ không phải khởi nghiệp, không có sự đột biến.

Các startup phải quan tâm đến nhà đầu tư, tiền của các shark cũng là tiền, phải có trách nhiệm, đừng kêu gọi chỉ để lấp chỗ trống. Ngoài ra, startup phải có trách nhiệm trong việc điều hành công ty. Nếu số liệu tài chính không minh bạch, quan hệ cổ đông phức tạp thì rất khó nhận được đầu tư.

Đa phần những người sáng lập startup đều không nhận lương. Tuy nhiên như vậy sẽ phản ánh sai lệch bức tranh tài chính, làm các nhà đầu tư đánh giá sai về doanh nghiệp và khi đến vòng thương lượng sẽ rất dễ gây tranh cãi, thậm chí không nhận được vốn đầu tư.

Shark Nguyễn Xuân Phú

Shark Nguyễn Xuân Phú – Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Sunhouse

Bệnh cố hữu của các startup chưa thay đổi nhiều, đặc biệt trong quản trị tài chính. Các nhà sáng lập phải “thuộc lòng” các chỉ số, cần cân đối được doanh thu, dòng tiền, lợi nhuận; thậm chí trực tiếp ký thu chi, đọc sổ sách hàng ngày và nhớ số liệu, giúp cho việc ra quyết định nhanh chóng.

Nếu số liệu tài chính chỉ nhớ lơ mơ, tiền có 5 đồng tiêu 10 đồng thì chết trước khi thành công. Đa phần các startup tính toán nhầm lẫn, nói số lãi rất cao, từ 15-20%, thậm chí 50% lợi nhuận, theo tôi nghĩ là không đúng, họ chưa có kinh doanh thật, bởi đa phần các mô hình kinh doanh có lợi nhuận ròng đạt 10% là tốt lắm rồi. Điều này thể hiện sự am tường của startup về quản trị, quản lý. Nếu người CEO đứng đầu còn lơ mơ như vậy thì rất nguy hiểm.

Đa phần những người sáng lập startup đều không nhận lương. Tuy nhiên như vậy sẽ phản ánh sai lệch bức tranh tài chính, làm các nhà đầu tư đánh giá sai về doanh nghiệp và khi đến vòng thương lượng sẽ rất dễ gây tranh cãi, thậm chí không nhận được vốn đầu tư. Chính vì vậy, tỷ suất sinh lời phải được tính toán chi tiết, trung thực, để startup không ngộ nhận về giá trị công ty.

Để một doanh nghiệp thành công, cần 3 yếu tố chính: Mô hình kinh doanh mới, đúng đắn; sản phẩm có năng lực cạnh tranh hơn hoặc có thể thay thế các sản phẩm đã tồn tại; tố chất của người lãnh đạo. 3 yếu tố này bổ trợ cho nhau và nếu hội tụ đủ 3 yếu tố, khả năng thành công gần như 100%.

Tuy nhiên, một startup rất khó có đủ 3 yếu tố này, do vậy, một startup khi đã hình thành, có sản phẩm và doanh số, tôi sẽ “soi” rất kỹ ở 2 yếu tố là mô hình kinh doanh và sản phẩm. Còn startup ở giai đoạn ý tưởng, tôi sẽ chú trọng đến nhà sáng lập, phải có bản lĩnh, tư duy sắc sảo, “nhìn mặt bắt hình dong”, “có tinh có tướng” thể hiện qua nét mặt, ánh mắt. Tôi tin những người này có khả năng thay đổi trong tương lai.

Các startup phải chuẩn bị rất sâu phần thuyết trình trước khi gặp các nhà đầu tư

Shark Thái Vân Linh

Shark Thái Vân Linh – Giám đốc Điều hành Tập đoàn TVL Group, Cố vấn cấp cao Quỹ đầu tư Openspace Ventures

Tôi vẫn nhớ lời khuyên của tôi dành cho startup trong chương trình Shark Tank Việt Nam mùa 1 là các bạn hãy tập thuyết trình trước ở nhà. Đến mùa 4, các startup thực hiện rất chuẩn chỉnh trong phần đầu, tuy nhiên, đến phần kế tiếp các bạn lại lúng túng.

Ví dụ một startup nói về thị trường, nhưng sau đó hỏi sâu hơn về phân khúc thị trường, khách hàng mục tiêu thì không trả lời được, do startup chỉ nghiên cứu con số tổng quan. Vì vậy, startup phải tìm hiểu rất sâu trước khi nói chuyện với nhà đầu tư.

Tôi vẫn chưa hài lòng lắm vì chúng ta vẫn chưa có thỏa thuận có giá trị cao, một startup đủ mạnh và chất lượng. Tôi hy vọng mùa 5 sẽ nhìn thấy kỳ lân có thể được phóng lên từ Shark Tank.

Shark Nguyễn Hòa Bình

Shark Nguyễn Hòa Bình – Nhà sáng lập, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn NextTech

Trong mùa 4, tôi thấy vấn đề thuyết trình của startup đã được huấn luyện qua nhiều vòng, được sự dìu dắt của các mentor (cố vấn) nên cũng tương đối tốt. Tuy nhiên, khi gặp các nhà đầu tư, các startup nên bớt nói về sản phẩm cũng như ước mơ. Mặc dù ước mơ rất tốt nhưng các shark quan tâm hơn đến việc làm thế nào để thực hiện ước mơ.

Để làm được điều đó thì startup cần tập trung vào thị trường, bán hàng và thuyết phục các shark về thị trường tiềm năng và họ có đủ năng lực kinh doanh để chiếm lĩnh thị trường đó. Ngoài ra, startup cần chuẩn bị kỹ càng về kế hoạch kinh doanh, kế hoạch sản sinh lợi nhuận, kế hoạch đem lại lợi tức và thoái vốn cho các nhà đầu tư.

Trong thời đại ngày nay, không thể không nói đến chuyển đổi số trong doanh nghiệp. Như Shark Phú nói, nhiều startup lơ mơ về số liệu, vì vậy hãy sử dụng phần mềm để nắm vững được các con số tài chính, KPI.

Trong mùa này, tôi đưa ra 2 đề nghị sở hữu 70% cổ phần của startup. Thực ra đây là mô hình đầu tư tương đối mới trên Shark Tank, gọi là mô hình Venture Builder, tức mời họ về làm cho tôi. Đó là khi tôi nhìn thấy startup không tiềm năng, không thể đầu tư nhưng tôi thấy đội ngũ đó có thể làm được gì đó.

Ở mùa 4, chúng tôi rất mừng vì nhìn thấy hiện tượng “ngáo giá” giảm đi rất nhiều. Tuy nhiên, tôi vẫn chưa hài lòng lắm vì chúng ta vẫn chưa có thỏa thuận có giá trị cao, một startup đủ mạnh và chất lượng.

Có thể các startup mạnh hiện nay ngại lên sóng truyền hình. Tuy nhiên, cũng nhắn nhủ với startup mạnh rằng Shark Tank có thể làm bệ phóng để các bạn tăng trưởng nhiều lần. Bạn càng mạnh, càng phải lên Shark Tank vì đó là cơ hội bứt phá, đưa bạn từ vị trí số 2, số 3 lên vị trí số 1.

Có rất nhiều startup sau khi gọi vốn trên Shark Tank thì lượng truy cập, khách hàng tăng lên 3-5, thậm chí 10 lần. Vì vậy, tôi mong muốn sang mùa 5 có thể nhìn thấy những kỳ lân có thể được phóng lên từ Shark Tank.

Những lời khuyên sẽ khiến startup khó chịu, nhưng đó là bài học xương máu chúng tôi đã trải qua để trở thành shark.

Shark Đỗ Thị Kim Liên

Shark Đỗ Thị Kim Liên – Nhà sáng lập Bảo hiểm Công nghệ LIAN

Các startup tham gia Shark Tank Việt Nam mùa 4 mang cho tôi rất nhiều cảm xúc vì các bạn quan tâm nhiều đến môi trường, hay có những startup tạo công việc cho phụ nữ như Cloud Kitchen, giúp người thu nhập thấp tiếp cận với món ăn xa xỉ như Vua Cua …

Trong chương trình, chúng tôi có thể đưa ra những lời khuyên khiến startup khó chịu, nhưng đó là bài học xương máu mà chúng tôi đã phải trả giá rất nhiều để trở thành các shark. Tôi vẫn khuyến khích các bạn đã mơ phải mơ lớn, nhưng phải có cơ sở để đạt được ước mơ đó, phải thực tế.