SpaceX hay Blue Origin

Cuối năm nay, Jeff Bezos, người đầu tiên đã dẫn dắt một doanh nghiệp từ con số không đến mức định giá nghìn tỷ đô la, sẽ từ chức khỏi vị trí người đứng đầu Amazon. Với sự mong đợi từ một tỷ phú công nghệ, mục tiêu của ông là hướng đến một thành tựu lớn hơn và đầy tiềm năng: không gian vũ trụ (outer space).

Bezos sẽ dành nhiều thời gian hơn cho cuộc chạy đua không gian giữa các đối thủ doanh nhân đang kỳ vọng thúc đẩy ranh giới xã hội và thương mại vượt ra ngoài hành tinh Trái đất.

Công ty vũ trụ của Bezos, Blue Origin, đã hoàn thành nhiệm vụ thứ 14 vào tháng trước: mang thành công một hình nộm “Mannequin Skywalker” vào không gian.

Cụ thể tên lửa New Shepard đã phóng từ bãi phóng riêng của công ty ở phía Tây Texas, mang theo một khoang phi hành đoàn được nâng cấp có chứa một hình nộm thử nghiệm có tên “Mannequin Skywalker”. Chương trình New Shepard được thiết kế để đưa sáu khách du lịch vào vũ trụ trên một chuyến bay quỹ đạo phụ, nơi họ có thể trải nghiệm khoảng ba phút không trọng lượng. Tổng thời gian bay cho bài kiểm tra cụ thể này là 10 phút 10 giây. Điều này đặt niềm tin rằng những chuyến du lịch tương đối rẻ cho con người vào không gian sẽ không còn xa.

Điều đó cuối cùng sẽ mang lại lợi nhuận trên 1 tỷ đô la (730 triệu bảng Anh) cổ phiếu Amazon mà Bezos phải bán hàng năm để tài trợ cho dự án. Blue Origin là một trong bốn dự án được ông chủ Amazon đánh dấu là có khả năng nhận được sự chú ý của ông hiện nay.

Sự cạnh tranh ở tầng bình lưu (tầng bình lưu hay tầng tĩnh khí là một lớp của bầu khí quyển trên trái đất và một số hành tinh, nằm ngay phía trên tầng đối lưu và ở phía dưới của tầng trung lưu.) chắc hẳn sẽ gay gắt như trong lĩnh vực bán lẻ.

SpaceX của tỉ phú đối thủ Elon Musk được cho là đi trước Blue Origin. Mặc dù một chuyến bay thử nghiệm không người lái vào tháng 1/2021 kết thúc, chiếc Starship hình viên đạn kết thúc trong biển lửa. Mọi thứ dường như đang diễn ra tốt đẹp khi Starship 160ft (50m) lật nghiêng và bắt đầu hạ cánh nhưng nó đã đâm sầm vào mặt đất… Điều đó không thể ngăn cản mục tiêu Musk phát triển Starship để chở người lên sao Hỏa vào năm 2024.

SpaceX và Blue Origin hiện đang nghiên cứu thiết kế tàu đổ bộ mặt trăng theo hợp đồng với Nasa trị giá gần 1 tỷ USD, cùng với Dynetics - một công ty con của nhà thầu quốc phòng Leidos. Những hợp đồng đó chỉ bao gồm 10 tháng làm việc và Nasa sẽ đánh giá nỗ lực của từng công ty trước khi thực hiện nhiệm vụ thử nghiệm chỉ với một trong số họ.

Đưa con người lên mặt trăng và xa hơn nữa là một phần quan trọng trong tầm nhìn của cả Musk và Bezos khi cả hai đều cho rằng có thể sắp đến ngày tận thế. Bezos đã nói vào năm 2019 về một nghìn tỷ con người cư trú trong hệ mặt trời, vượt xa các nguồn tài nguyên của Trái đất. Musk đã nói rõ niềm tin của mình rằng một thuộc địa trên sao Hỏa có thể cứu nhân loại. Quan điểm đó bị chỉ trích nặng nề bởi một số nhà bảo vệ môi trường, những người cho rằng chúng ta nên tập trung vào việc tôn trọng giới hạn của hành tinh mà chúng ta đang sống.

Nguồn vốn đầu tư và những rủi ro

Đã có một cuộc cách mạng của khu vực tư nhân trong ngành công nghiệp vũ trụ, khi sự nhiệt tình của chính phủ Hoa Kỳ đối với khoản chi tiêu khổng lồ suy yếu.

Giáo sư Loizos Heracleous, người viết nhiều về hoạt động kinh doanh không gian của Trường Kinh doanh Warwick cho biết các công ty thương mại hiện chiếm khoảng 80% trong tổng số 424 tỷ USD ngành công nghiệp vũ trụ toàn cầu.

Hầu hết ngành công nghiệp tập trung vào công nghệ thông tin, nhưng các chuyên gia tin rằng nỗ lực của các tỷ phú sẽ mở ra một kỷ nguyên mới, với sự khởi đầu của du lịch vũ trụ, sản xuất trạm vũ trụ không gian và hơn thế nữa. Người đồng sáng lập Google, Larry Page đã ủng hộ Planetary Resources, một công ty khởi nghiệp với hy vọng khai thác các tiểu hành tinh, tuy các nhà phân tích tin rằng việc khai thác tài nguyên thành công có thể mất nhiều thập kỷ.

Sir Richard Branson dự đoán Virgin Galactic, công ty du lịch không gian do ông thành lập, sẽ bay vào vũ trụ lần đầu tiên vào năm 2009.

Tuy nhiên, bất chấp những khởi đầu sai lầm và một vụ tai nạn chết người vào năm 2014, các nhà phân tích tại UBS (một công ty toàn cầu cung cấp các dịch vụ tài chính tại hơn 50 quốc gia) cho biết Virgin Galactic sẽ đưa ra “cách duy nhất cho khách hàng gia nhập câu lạc bộ phi hành gia gồm 560 thành viên trong năm năm tới”. Virgin Galactic có thể có hành khách trả tiền cho dịch vụ không gian trong năm nay. Sự tập trung ban đầu vào du lịch vũ trụ cuối cùng có thể nhường chỗ cho du lịch siêu thanh sử dụng công nghệ tương tự.

Công nghệ rẻ hơn - như “khối lập phương” có kích thước bằng một ổ bánh mì - có nghĩa là nhiều người chơi hơn có thể tham gia vào ngành không gian vũ trụ. Làn sóng toàn cầu của các nhà đầu tư tìm kiếm lợi nhuận đã đặt cược vào làn sóng kiếm tiền dễ dàng mà phần lớn thông qua các công ty mua lại có mục đích đặc biệt (Special Purpose Acquisition Companies - Spac) - những phương tiện “séc ký khống” (blank-cheque) để huy động tiền trên các sàn chứng khoán trước khi mạnh dạn tìm kiếm các khoản đầu tư.

Spac đã khiến một số nhà đầu tư lo lắng về việc kiếm tiền quá dễ dàng, nhưng đó là nguồn cung cấp vốn. Astra, một công ty tên lửa có trụ sở tại California do một cựu giám đốc công nghệ của Nasa thành lập, cũng vừa tuyên bố sẽ sử dụng thương vụ sáp nhập với Spac để niêm yết trên sàn giao dịch Nasdaq, với mức định giá 2,1 tỷ USD.

Còn Momentus, một công ty nhằm mục đích vận chuyển “chặng cuối cùng” trong không gian, đã thông báo vào tháng 10 năm ngoái rằng họ cũng sẽ sử dụng tuyến đường Spac, với mức định giá hàng tỷ đô la.

Tổng ngành công nghiệp vũ trụ có thể tăng thêm 1 tỷ USD trong thập kỷ tới.

Ron Epstein, nhà phân tích hàng không vũ trụ tại Bank of America Merrill Lynch

Ron nhận thấy một bước ngoặt khi có sự kết hợp giữa các cải tiến công nghệ và vốn, khiến du lịch vũ trụ và sản xuất trong không gian - trạm vũ trụ, hoặc thậm chí dược phẩm - ngày càng khả thi.

Ông nói, các nhà đầu tư lắm tiền (deep-pocketed investors) đang đóng một vai trò tương tự như những người tiền nhiệm đã giúp hàng không vũ trụ phát triển thành một ngành công nghiệp toàn cầu.

Giáo sư Loizos Heracleous cho biết: “Những tai nạn đối với SpaceX và những tay chơi thương mại khác cho thấy rằng hoạt động du hành vũ trụ (space-faring) là không thể đoán trước và nguy hiểm. Nhưng đây là cái giá phải trả cho việc giải quyết những thách thức và thúc đẩy giới hạn của công nghệ và cuối cùng là nhân loại”.

Dù đó là một ngành kinh doanh vốn có nhiều rủi ro nhưng các chính phủ vẫn tham gia. Chính phủ Anh có thể mất trắng khi đầu tư 400 triệu bảng vào OneWeb, một công ty vệ tinh đã phá sản. Chương trình khám phá mặt trăng của NASA (Mỹ) vẫn tiếp tục với mục tiêu của chương trình Artemis sẽ đưa người phụ nữ Mỹ đầu tiên hoặc người đàn ông tiếp theo lên Mặt trăng vào năm 2024.

Tuy nhiên, bằng cách giảm chi phí tiếp cận không gian, cuộc đua của các tỷ phú này có thể mang lại những lợi ích chưa được biết đến cho thế giới, ngay cả khi mối đe dọa hiện hữu từ cuộc khủng hoảng khí hậu xuất hiện.

Jim Cantrell, người đã từng làm việc với Musk tại SpaceX trong những ngày đầu thành lập, tìm nguồn cung ứng tên lửa, cho biết thành công của công ty đã giúp các dự án không gian khác bắt đầu dễ dàng hơn, bao gồm cả công ty mới nhất của anh, Phantom Space, nhằm giảm chi phí phóng bằng cách sản xuất hàng loạt tên lửa nhỏ.

Cantrell cho biết khả năng tiếp cận không gian rẻ hơn đã bắt đầu một cái gì đó giống như “Nền kinh tế thế giới mới” theo sau sự khám phá ra châu Mỹ: “Nó vượt xa sức tưởng tượng.”