Hệ sinh thái còn rời rạc?

"Một nhà đầu tư FDI tại Việt Nam chia sẻ rằng, doanh nghiệp có nhu cầu về một chuỗi cung ứng hoàn chỉnh từ cung ứng linh kiện, vật liệu, logistics đến kỹ thuật hỗ trợ. Tuy nhiên, các doanh nghiệp Việt Nam vẫn chưa liên kết thành chuỗi như vậy và bản thân họ phải lần lượt gõ cửa từng doanh nghiệp riêng lẻ một", câu chuyện được bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam (VEIA) chia sẻ tại Diễn đàn Nhịp cầu Phát triển Việt Nam - Vietnam Connect Forum năm 2026 (lần thứ 6).

Doanh nghiệp Việt chủ yếu vẫn hoạt động theo xu hướng rời rạc, thiếu sự liên kết để có thể cùng chia sẻ một đơn hàng lớn, điều đó khiến cho doanh nghiệp bị hụt hơi trong chuỗi cung ứng của doanh nghiệp FDI.

Một câu chuyện cũng được bà Hương chia sẻ với không ít băn khoăn, đó là không ít doanh nghiệp khi được đối tác trao sản phẩm mẫu thường làm với chất lượng tốt, tuy nhiên lại khó trong việc duy trì chất lượng trong dài hạn. Nhiều doanh nghiệp Việt còn gặp khó trong việc đáp ứng tiêu chuẩn về kiểm định chất lượng quốc tế hoặc vấn đề giao hàng chưa kịp thời và đồng bộ.

Thực tế cho thấy, phần lớn doanh nghiệp Việt còn có quy mô vừa và nhỏ, nguồn lực nghiên cứu và phát triển (R&D) hạn chế; trong khi đó trình độ quản trị sản xuất chưa đồng đều; mức đầu tư cho tự động hóa và phát triển chuyển đổi số cũng chưa đủ sâu; nguồn nhân lực chưa đủ mạnh. "Doanh nghiệp Việt khó có thể bước vào một mắt xích có giá trị cao ở trong chuỗi cung ứng của doanh nghiệp FDI", bà Hương cho biết.

Bà Bùi Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài, Bộ Tài chính, bày tỏ quan điểm mong muốn được các doanh nghiệp FDI cởi mở và trao cơ hội nhiều hơn cho các doanh nghiệp: "Quan điểm của chúng ta không phải đợi các doanh nghiệp FDI cứ vào Việt Nam là phải chia sẻ, giúp đỡ doanh nghiệp trong nước, mà hãy lắng nghe, hướng dẫn và công bố những tiêu chuẩn, quy chuẩn, những điều kiện về quản trị, về kỹ thuật cho doanh nghiệp Việt ".

Chính phủ nỗ lực để nâng cao nội lực cho các doanh nghiệp trong nước. Tuy nhiên, bà Thuỷ cũng thừa nhận, về phía các doanh nghiệp trong nước cũng phải chủ động lớn lên và mạnh dạn lên.

Bài toán "rào cản niềm tin"

Chia sẻ về kinh nghiệm kết nối với doanh nghiệp FDI, ông Việt Trần, Tổng Giám đốc Fab 9, một doanh nghiệp có nhà máy chính tại Bình Dương, hồi tưởng lại lời đề nghị hợp tác bất ngờ từ Intel, một doanh nghiệp có hệ sinh thái hàng trăm ngàn nhà cung ứng trên toàn cầu.

Sự chênh lệch quá lớn của hai doanh nghiệp từng khiến ông Việt Trần e ngại, lo lắng không đáp ứng được tiêu chuẩn của Intel, dù vậy, Fab 9 đã đồng ý và nỗ lực phấn đấu. Trong khi đó Intel tích cực hỗ trợ Fab 9, gửi các kỹ sư của Fab 9 sang Mỹ để học tập, sang nhà máy của Fab 9 tại Bình Dương để nâng cao năng lực kỹ thuật; khuyến khích doanh nghiệp đầu tư công nghệ để đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về bán dẫn. Hiện tại hai đơn vị đã xây dựng mối liên kết cùng cộng hưởng và phát triển.

Có thể thấy, mối quan hệ giữa doanh nghiệp Việt và doanh nghiệp FDI mang tính win - win, đòi hỏi cả hai phía cùng sẵn sàng hợp lực và cùng phát triển. Để làm được điều đó, trước hết, điểm nghẽn "rào cản niềm tin" cần được tháo gỡ. Lối tư duy ngắn hạn, coi trọng sự cạnh tranh bằng giá rẻ cần được thay thế bằng sự minh bạch, tính kỷ luật, văn hóa tuân thủ và những nỗ lực dài hạn. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng cần đầu tư cho R&D, tự động hóa, AI, chuyển đổi Xanh, đầu tư vào ESG, theo kịp xu thế chung của ngfanh sản xuất thế giới.

"Điều quan trọng không phải là mua máy móc hiện đại mà là phải xây dựng hệ thống quản trị đạt tiêu chuẩn quốc tế, quy trình số hóa sản xuất kiểm soát chất lượng, dữ liệu theo thời gian thực và phát triển nguồn nhân lực. Tương lai của FDI thế hệ mới ở Việt Nam khá sáng sủa. Doanh nghiệp nào sẵn sàng chuyển đổi và cùng đồng hành sẽ làm chủ những công đoạn chính then chốt trong chuỗi cung ứng toàn cầu", bà Hương cho biết.