Ngoài kênh tiết kiệm, thì vàng và bất động sản vẫn là kênh đầu tư phổ biến của người Việt. Một ước tính cho thấy có tới 300 tấn vàng hiện đang nằm trong dân. Trong khi đó, khảo sát của batdongsan.com.vn mới đây cho thấy 65% người khảo sát có dự định mua bất động sản trong năm tới. Nếu tiền của người dân tiếp tục chảy vào vàng, bất động sản thì gây lo ngại về làn sóng đầu cơ và gián tiếp ảnh hưởng tới nền kinh tế.

“Rất nhiều chuyên gia chỉ tìm cách làm sao để khơi thông mấy trăm tấn vàng trong dân. Chúng ta không cần thiết phải làm như vậy nếu có sản phẩm tài chính hợp lý, mọi người chuyển nguồn lực đó sang đầu tư vào các sản phẩm tài chính họ tin tưởng. Ví dụ thị trường bất động sản ở nước ngoài họ có chứng chỉ quỹ về bất động sản nhưng ở Việt Nam vẫn khó khăn trong việc khơi thông nguồn lực đầu tư vào bất động sản”, ông Nguyễn Minh Tuấn, CEO của AFA Capital, Nhà Sáng lập Nền tảng đầu tư và quản lý tài chính cá nhân TOPI, đặt vấn đề.

Dẫn chứng về việc người dân Việt Nam chưa có điều kiện tiếp cận nhiều với các tài sản đầu tư tài chính, TS. Lê Xuân Nghĩa, chuyên gia tài chính ngân hàng đưa số liệu cho biết Việt Nam chỉ có 7-8% dân số có tài sản đầu tư tài chính. Trong khi đó, tỷ lệ này trung bình trên thế giới là từ 40-50%, cao nhất là Đài Loan với 80% dân số có tài sản đầu tư tài chính.

Tư duy người Việt vẫn là thu nhập thấp nên không đầu tư, trong khi quản lý tài chính là khái niệm được người Israel đưa ra từ 4.000 năm trước. Người Israel học cách quản lý tài sản, gia sản từ khi còn nghèo, tức càng nghèo càng phải tiết kiệm, để dành và tích sản, từ tích sản và bắt đầu đầu tư.

“Lúc tôi vừa học xong Đại học Harvard (Mỹ), trong túi có mười mấy nghìn USD. Tôi ra một công ty chứng khoán ở Boston, cô nhân viên tư vấn chỉ hỏi tôi mấy câu đơn giản là đã hướng dẫn cho tôi đầu tư đúng hướng. Đó là lựa chọn đầu tư chứng chỉ quỹ sẽ an toàn hơn, vì mong muốn của tôi là để dành khoản tiền cho con cái khi chúng tiếp tục sang Mỹ học. 

Cô ấy đưa cho tôi tập tài liệu giới thiệu về 4 quỹ và nói tôi nên đọc và lựa chọn 1 trong 4 công ty đó. Khi tôi cầm tập tài liệu về trường, một người bạn giúp tôi xem và tư vấn hãy chọn Quỹ Fidelity. Người ta lựa chọn rất nhanh cho thấy thông tin tài chính trong dân chúng Mỹ và nhà tư vấn liên tục liên thông. Trong khi đó tôi chưa biết đến Quỹ Fidelity như thế nào, mặc dù tôi cũng trình độ tiến sĩ, học Harvard ra vẫn còn lơ mơ thì sao người dân thường có thể tiếp cận được. 

Điều này cho thấy vai trò của các tổ chức hỗ trợ, công ty tư vấn là rất quan trọng. Sau khi đầu tư xong và về Việt Nam, mỗi quý tôi đều nhận được hồ sơ tài chính rất đầy đủ từ bên Mỹ gửi về. Sau này con trai tôi sang đó học và bán đi cũng được khoản tiền kha khá”, TS Nghĩa chia sẻ về trải nghiệm của mình. 

Từ 2011 đến nay, tốc độ tăng trưởng GDP Việt Nam luôn đứng đầu khu vực Đông Nam Á. Tốc độ tăng trưởng tài sản đầu tư cá nhân (khối lượng tiền mặt, cổ phiếu, trái phiếu) của Việt Nam từ 2011 đến nay tăng trung bình 15%/năm, đứng đầu châu Á.

Ông Tuấn cho biết đầu tư tài chính vẫn là điểm mới so với người Việt vì chúng ta thường đầu tư ngắn hạn 3-6-12 tháng nhưng chưa có kế hoạch đầu tư dài hạn như chuẩn bị cho việc nghỉ hưu, dự phòng cho những biến cố trong tương lai. Đó là lý do người dân Việt vẫn chọn cách gửi tiết kiệm, mua vàng và mua đất.

Tuy nhiên, không phải ai cũng có kiến thức về vĩ mô để chuyển hóa thành danh mục đầu tư. Đó là vấn đề mà các nhà chức trách cần nhìn nhận để phát triển dân trí tài chính, tức biến kiến thức đầu tư thành đơn giản, dễ hiểu để mọi người chủ động quản trị danh mục của mình.

Thứ hai là sản phẩm đầu tư. Làm sao lựa chọn các sản phẩm tốt và các danh mục đầu tư làm sao thuận tiện cho tất cả mọi người. Những vấn đề này không thể giải quyết trong ngắn hạn mà cần lực lượng cố vấn tài chính, hiểu và bám sát thị trường và từ đó xây dựng danh mục cho khách hàng, người dân.

“Mọi người thường có xu hướng đầu tư làm sao cao hơn lãi suất tiết kiệm là được. Xu thế của chúng ta là phải có sản phẩm, danh mục đầu tư hiệu quả hơn lãi suất tiết kiệm, để luồng tiền không chỉ đơn thuần chảy vào thị trường tiền tệ mà còn phải chảy vào thị trường tài chính vì nền kinh tế phải đi cả ‘2 chân’ là tiền tệ và vốn”, ông Tuấn khuyến nghị.

Ngoài ra, theo TS. Lê Xuân Nghĩa, các kênh đầu tư như cổ phiếu, trái phiếu... cần được tiếp tục tháo gỡ vướng mắc về pháp lý để tạo sự minh bạch, phát triển, thu hút các nhà đầu tư trong và ngoài nước.