Kéo startup vào nông nghiệp – câu chuyện từ Israel

Theo Startup Blink (Trung tâm nghiên cứu và lập bản đồ hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu), năm 2021 số lượng startup trong ngành foodtech chiếm 2,8% tổng startup trên thế giới, trong đó, số lượng kì lân (định giá trên 1 tỷ USD) chỉ chiếm 0,3%.

Tại Việt Nam, số lượng startup trong lĩnh vực nông nghiệp và thực phẩm cũng rất thưa thớt. Trong năm 2021, số lượng nguồn vốn đầu tư mạo hiểm chủ yếu chảy vào startup thuộc lĩnh vực fintech, proptech, bán lẻ, thương mại điện tử, y tế, giáo dục. Việc thiếu các sáng kiến, ý tưởng và sản phẩm đổi mới sáng tạo từ startup khiến ngành nông nghiệp Việt Nam chưa thể bứt phá.

Nhìn ra thế giới, Israel - quốc gia khởi nghiệp nổi tiếng với những phát kiến về tăng trưởng nông nghiệp, mặc dù điều kiện thổ nhưỡng không mấy màu mỡ. Theo Startup Nation Central, số lượng công ty khởi nghiệp trong lĩnh vực foodtech tại Israel rất đáng kinh ngạc: 500 startup ở thời điểm hiện tại.

Ngay cả trong đại dịch, 290 triệu USD đã được rót vào các Agri-FoodTech của Israel vào năm 2020, chỉ giảm 50 triệu USD so với năm 2019 là 320 USD của năm 2019. Nguồn vốn đầu tư vào công nghệ nông nghiệp và thực phẩm Israel chủ yếu được chuyển vào các công nghệ như trí tuệ nhân tạo, internet vạn vật và cảm biến, lưu trữ dữ liệu, robot, giải pháp sinh học và công nghệ nước.

Nhờ việc tham gia đông đảo của các startup trong phát triển nông nghiệp công nghệ cao, chỉ trong thời gian ngắn, quốc gia Trung Đông này đã chuyển từ tình trạng thiếu lương thực đến tự túc lương thực, thực phẩm và trở thành một điển hình nông nghiệp của thế giới.

Vì sao startup Việt không mặn mà với nông nghiệp?

Ông Nhật Nguyễn Co-founder, CEO Otrafy (startup foodtech giành quán quân Cuộc khi Khởi nghiệp Quốc gia 2021 và đại diện Việt Nam tham dự Startup World Cup 2022) chia sẻ, trong hơn 10 năm qua, các nền kinh tế nông nghiệp lớn trên thế giới như Israel, Úc, Ấn Độ, Indonesia, Thái Lan và Hoa Kỳ đã chứng kiến ngày càng nhiều startup hợp tác chặt chẽ với các ông lớn trong ngành sản xuất thực phẩm để thử nghiệm các giải pháp công nghệ sáng tạo. Có những công nghệ thượng nguồn (Upstream) được sử dụng trong trang trại và công nghệ trung nguồn (midstream) nhằm giải quyết nhu cầu của người tiêu dùng về tính minh bạch, truy xuất nguồn gốc và thực phẩm an toàn.

Thế nhưng, ở Việt Nam sử dụng chủ yếu công nghệ ở hạ nguồn (downstream), hướng đến người tiêu dùng cuối cùng của chuỗi cung ứng với giải pháp như quét mã QR sản phẩm. Theo ông Nhật, mặc dù điều này đã đem lại lợi ích cho người tiêu dùng nhưng nó không mang lại nhiều lợi ích cho ngành nông nghiệp Việt Nam nói chung.

“Trong vài năm qua, sự thúc đẩy số hóa chung của Chính phủ đã cho phép nhiều công nghệ tiến lên phần thượng nguồn (upstream) để tăng năng suất cũng như thu thập được nhiều thông tin thị trường hơn. Tuy hầu hết các công nghệ mới đã triển khai thành công ở nước ngoài, nhưng vẫn có khả năng gặp sự cố khi triển khai tại Việt Nam. Ngành nông nghiệp và thực phẩm Việt Nam rất độc đáo vì nó đã từng được hình thành từ nhiều doanh nghiệp nhỏ và lẻ. Khi ngành công nghiệp đang trong quá trình hợp nhất nên sẽ có nhiều cơ hội hơn để tăng trưởng trong thập kỷ tới”, ông Nhật nói.

Ngành nông nghiệp Việt Nam còn manh mún, tư duy sản xuất từ người nông dân cho đến nhiều doanh nghiệp chưa cải thiện, khiến startup chùn chân.

Ông Adam Lyle Co-founder, CEO tại Padang & Co (đơn vị tư vấn chuyển đổi số trong nhiều lĩnh vực, trong đó có nông nghiệp), cũng thừa nhận, ngành nông nghiệp Việt Nam có tiềm năng tăng trưởng rất lớn nhưng phải đối mặt với nhiều thách thức. Để vượt qua những thách thức này, cần có những giải pháp mang tính thân thiện với người nông dân và thân thiện với môi trường.

“Nói phát triển bền vững ngành nông nghiệp không phải là mốt mà là cấp bách. Ứng dụng công nghệ trong lĩnh vực nông nghiệp là một thành phần quan trọng để thúc đẩy phát triển bền vững, tiết kiệm tài nguyên và chi phí về lâu dài. Điểm khởi đầu cho nông nghiệp kỹ thuật số là hiểu nhu cầu của nông dân và đất đai, chứ không phải công nghệ. Các nhà phát triển giải pháp cần dành nhiều thời gian đến đồng ruộng với nông dân để hiểu nhu cầu, động cơ và các rào cản trong việc tiếp nhận của họ để công nghệ có thể được giới thiệu và sử dụng hiệu quả hơn”, ông Adam Lyle nói.

Cũng theo vị chuyên gia này, một trong những cơ hội đáng chú ý cho startup agri-foodtech ở Việt Nam là việc 1/3 sản lượng cây trồng bị mất trước khi đến các nhà máy chế biến. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến sự thua lỗ này cũng đồng nghĩa với việc cơ hội khởi nghiệp còn nhiều.

“Chưa bao giờ có thời điểm tốt hơn để tham gia vào agri-foodtech nhưng hãy đảm bảo rằng bạn có sự kiên nhẫn vì kết quả cần có thời gian”, ông Adam Lyle khuyến nghị.