Chính sách thuế quan khó đoán của Tổng thống Mỹ, Donald Trump, đã thúc đẩy một làn sóng nhập khẩu hàng hóa “đón đầu” khi các nhà sản xuất châu Á từ chip máy tính đến đồ chơi vội vã chuyển hàng đến các cảng Bắc Mỹ trước khi các mức thuế đưa vào hiệu lực.

Nhưng đến nay, khi chính quyền Trump đang dần “chốt” mức thuế quan, các nhà phân tích cảnh báo rằng kim ngạch xuất khẩu của châu Á sang Hoa Kỳ có thể giảm mạnh trong các quý tới khi thị trường tiêu dùng Mỹ điều chỉnh với giá cả tăng cao.

Nếu xu hướng này tiếp tục, nó có nguy cơ khiến các nền kinh tế châu Á khó có thể đạt được các cột mốc tăng trưởng quan trọng, trừ khi các nhà hoạch định chính sách hành động mạnh mẽ hơn để kích thích nhu cầu trong nước.

Các dấu hiệu chững lại đã rất rõ ràng. Các công ty giao nhận vận tải xác nhận xu hướng đặt hàng trước đã giảm, đặc biệt với hàng bán lẻ. Quan trọng hơn, giá cước vận tải biển từ Thượng Hải đến Los Angeles đã lao dốc 55% chỉ trong hơn một tháng, theo chỉ số của Drewry. Liên đoàn Bán lẻ Quốc gia Mỹ (NRF) cũng dự báo lượng container nhập khẩu sẽ giảm mạnh từ tháng 8.

Cùng lúc, lạm phát đang tăng cao ở Mỹ do thuế quan có thể làm giảm mức chi tiêu của người tiêu dùng và hạn chế khả năng Cục Dự trữ Liên bang (Fed) cắt giảm lãi suất. Điều này gây áp lực buộc ngân hàng trung ương các quốc gia châu Á phải hành động để kích cầu nội địa bù đắp động lực xuất khẩu suy yếu.

Nhiều chuyên gia cảnh báo về nguy cơ "lao dốc" khi xuất khẩu châu Á phải đối mặt với “đòn đánh kép": sự kết thúc của làn sóng nhập khẩu đón đầu và nhu cầu tiêu dùng của Mỹ suy yếu. Các tổ chức như Economist Intelligence Unit (EIU) và Nomura dự báo mức sụt giảm có thể rất trầm trọng. Ông Alex Holmes của EIU nhận định tăng trưởng xuất khẩu có thể trở nên "rất tiêu cực" từ nửa cuối năm nay.

Trớ trêu thay, các thị trường chứng khoán trong khu vực lại có vẻ phớt lờ rủi ro này. Các chỉ số chính ở Hàn Quốc, Việt Nam và Đài Loan đều tăng điểm, một sự lạc quan mà một số nhà phân tích cho là đáng lo ngại.

Tuy nhiên, không phải tất cả đều đồng tình với kịch bản tồi tệ. Một số nhà phân tích cho rằng quy mô của việc tích trữ hàng hóa có thể đã bị thổi phồng. Frederic Neumann, chuyên gia kinh tế trưởng khu vực châu Á tại HSBC, chỉ ra rằng dữ liệu tồn kho của các nhà sản xuất và bán lẻ tại Mỹ không tăng đột biến. Hơn nữa, lượng hàng nhập khẩu được lưu tại các kho ngoại quan để chờ đóng thuế vẫn ở mức thấp. Ông lập luận rằng nếu không có nhiều hoạt động đón đầu, thì sự sụt giảm sẽ không quá nghiêm trọng và nhu cầu cơ bản của người tiêu dùng Mỹ có thể mạnh hơn dự kiến.

Dù kịch bản nào xảy ra, những tháng tới sẽ là thời điểm then chốt để thấy rõ tác động thực sự. Các nền kinh tế châu Á đang đối mặt với một môi trường thương mại đầy bất ổn và cần chuẩn bị các biện pháp chính sách để hỗ trợ động lực tăng trưởng trong nước.