Tiếp theo tuyên bố sẽ không tổ chức tiếp khách và nhận hoa, quà chúc mừng Ngày Nhà giáo năm nay của các Sở GD&ĐT ở một số tỉnh thành, Trường Tiểu học Nguyễn Thị Minh Khai (xã Ea Huar, huyện Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk) vừa qua cũng đã ra thông báo đề nghị phụ huynh, học sinh và người lao động không tặng quà cho giáo viên và lãnh đạo trường nhân ngày 20/11 sắp tới. Việc này đã tạo ra nhiều luồng dư luận trái chiều.

Thăm hỏi, tặng quà để tỏ lòng tri ân thầy cô là một mỹ tục có từ lâu đời

Năm nay, nước ta chọn chủ đề “Tôn sư trọng đạo” để thực hiện chuỗi hành động Kỷ niệm 41 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11/1982 - 20/11/2023). “Tôn sư trọng đạo” là một trong những mỹ tục được xem là truyền thống của dân tộc Việt Nam từ xưa đến nay.

Ngày xưa, mỗi khi dắt con đến gửi cho thầy đồ để xin chữ, bao giờ phụ huynh cũng mang theo phẩm vật cung kính ra mắt thầy. Phẩm vật đó thường là một con gà, một đấu gạo, hay các loại rau củ, hoa quả trong vườn nhà… đã được chọn lựa cẩn thận, kỹ lưỡng.

Cũng xuất phát từ đạo lý uống nước nhớ nguồn và tỏ lòng tôn kính tri ân thầy cô, dân ta còn có phong tục “Mồng Một tết cha,mồng Ba tết thầy”. Trong chuỗi đi thăm thú, chúc mừng trong ba ngày Tết, người dân luôn dành buổi sáng mồng Ba để đến thăm thầy – thầy hiện đang theo học và cả thầy cô giáo cũ.

Bao giờ kèm theo lời chúc an khang cũng có một món quà học trò mang đến biếu thầy. Phẩm vật biếu thầy vào ngày mồng Ba tết của người miền Nam thông thường là một phong bánh in hảo hạng được bọc trong giấy kiếng màu đỏ và một gói trà sen hạng nhứt. Người sản xuất bánh, mỗi tết cho ra lò một số lượng lớn bánh in hầu như để phục vụ cho nhu cầu này.

Bắt đầu từ khi Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11) ra đời vào năm 1982, người dân có thêm một ngày mang ý nghĩa trùng với ngày mùng Ba tết, nhưng được tổ chức tập trung, trọng thể với nhiều nội dung phong phú hơn, được gọi nôm na là “Tết thầy cô”.

Từ khi có ngày Nhà giáo, mồng Ba tết dần dần không còn mang sứ mệnh là ngày “Tết thầy” nữa. Thay vào đó, cứ tới ngày 20/11, nhà trường tổ chức sinh hoạt vui chơi, trong đó có phần tặng quà cho thầy cô giáo. Món quà là một cành hoa hồng, một cây viết, cuốn sổ tay, cái nón lá, hộp bánh tây hoặc mớ trái cây hay chục trứng gà. Những năm tháng đó, không bao giờ có chuyện lời ra tiếng vào về quà tặng thầy cô giáo.

Xã hội ngày càng phát triển, đời sống kinh tế và văn hóa của con người cũng phát triển theo. Quà tặng cho thầy cô giáo cũng nâng cao giá trị hơn cả về vật chất lẫn tinh thần, trở thành niềm kiêu hãnh của người giàu và nỗi lo lắng cho người nghèo.

Dần dần việc tặng quà cho thầy cô nảy sinh sự “biến tướng” tiêu cực. Quà tặng mang hơi hướng vụ lợi ngày càng rõ rệt. Nhiều phụ huynh dùng quà tặng như một món “lót tay” để con mình không “bị đì” (họ nghĩ như vậy), để nâng điểm, thậm chí giải quyết nhiều vấn đề tế nhị khác. Quà có giá trị vật chất lớn tạo nên sự lệch lạc trong việc đánh giá học sinh, tạo nên sự phân biệt đối xử của thầy cô giáo với học sinh, làm mất đi hình ảnh cao quý của người thầy  

Thay vì “cấm”, việc nên làm là khôi phục lại đúng giá trị ý nghĩa của việc tặng quà

Ở một diễn biến khác, Trường THCS Nguyễn Văn Luông (quận 6, TP.HCM) vừa có thư ngỏ xin không nhận hoa, quà chúc mừng ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11. Nhưng lại kêu gọi nhà hảo tâm, phụ huynh học sinh ủng hộ thẻ bảo hiểm y tế cho học sinh. Với giá trị mỗi thẻ bảo hiểm y tế là 680.400 đồng, qua hai ngày kêu gọi  nhà trường đã nhận được 200 thẻ ủng hộ.

Việc gì ra việc đó. Biến ý nghĩa việc làm tôn sư trọng đạo trong ngày tết thầy cô giáo bằng một việc làm mang ý nghĩa từ thiện, đây có được xem là một sự “biến tướng” không? Kêu gọi quyên góp khác với quà tặng tri ân. Quyên góp mua thẻ bảo hiểm cho học sinh nghèo là việc làm chính đáng nhưng nên tổ chức vào một ngày khác, một dịp khác phù hợp hơn.

Ngày 20/11 hằng năm là dịp để các thế hệ học sinh và toàn xã hội tri ân thầy cô giáo, trong đó có việc tặng quà. Đây là truyền thống tôn sư trọng đạo tốt đẹp từ xưa đến nay của dân tộc Việt Nam. Không vì lẽ gì chúng ta làm cho mai một.

Đội ngũ các thầy cô giáo và những người làm công tác giáo dục chính là nhân tố quan trọng quyết định trả lại giá trị tinh thần cao đẹp cho món quà tặng như từ xưa vốn có. Bởi suy cho cùng, nhận hay không, và không nhận quà của ai đó nếu thấy không phù hợp là quyền của thầy cô. Cách thức nhận quà của thầy cô thay đổi, sẽ làm thay đổi cách nghĩ, cách làm của phụ huynh.

Tóm lại, vấn đề không phải là “cấm” hay hủy bỏ một mỹ tục đã trở thành truyền thống tốt đẹp của dân tộc mà việc nên làm là hãy khôi phục lại đúng giá trị ý nghĩa của nó. Cái gì không quản được thì cấm là thái độ phòng thủ trong bất lực vậy.