Sự bành trướng của doanh nghiệp ngoại 

Năm 2013, một tập đoàn Thái Lan là TCC Group thông qua công ty bán lẻ thành viên Berli Jucker PCL (BJC) bước chân vào thị trường bán lẻ Việt Nam bằng việc mua hệ thống 42 cửa hàng FamilyMart (liên doanh của Tập đoàn Phú Thái với đối tác Nhật) và đổi tên thành B’mart. 

Sau đó, gã khổng lồ bán lẻ hàng đầu Thái Lan tiếp tục mở rộng quy mô hoạt động bằng việc mua lại chuỗi siêu thị Metro Cash & Carry và đổi tên thành MM Mega Market Việt Nam. 

Sự bành trướng thành công của BJC cũng mở đường cho nhiều ông lớn xứ sở chùa Vàng tiếp tục đổ bộ sang đất nước hình chữ S. Ngay sau đó, Central Group cũng vượt qua nhiều đối thủ để mua lại Big C Việt Nam. Thông qua công ty con Central Retail, tay chơi này cũng đang thực hiện tham vọng trở thành chuỗi bán lẻ số 1 tại Việt Nam khi sở hữu hàng loạt thương hiệu như Nguyễn Kim, Central Food Hall, Tops Market, Tops Daily, Tops Superstore, Tops Online, GO!, Mini go! và siêu thị Lan Chi. 

“Thị trường Việt Nam rất dồi dào, đặc biệt thị trường bán lẻ, các nhà đầu tư nước ngoài đã để ý đến ‘miếng bánh’ này từ rất lâu. 10 năm trước, các nhà đầu tư Thái Lan đến đây và chỉ hỏi tôi về ngành bán lẻ, không hỏi về các ngành khác như năng lượng, xây dựng hay công nghệ. Giờ đây, chúng ta thấy các chuỗi bán lẻ Việt Nam rất nhiều do Thái Lan đầu tư. Các chuỗi sản xuất bán lẻ, hàng tiêu dùng ví dụ như Sabeco, Vinamilk đều có cổ đông lớn là người Thái”, ông Nguyễn Đức Hùng Linh, Chuyên gia kinh tế độc lập, sáng lập viên Think Future Consultancy, cho biết. 

Thị trường bán lẻ Việt Nam cũng đã chứng minh những nhận định 10 năm trước của các đại gia Thái Lan là rất đúng đắn khi liên tục duy trì mức tưởng trên 2 con số, quy mô thị trường vượt con số 180 tỷ USD trong năm 2023. Điều này cũng giúp những khoản đầu tư của các tập đoàn bán lẻ Thái Lan trong thập kỷ qua sinh sôi nảy nở. 

Trong Bảng xếp hạng Top 10 công ty bán lẻ uy tín năm 2023 của Vietnam Report, Central Retail chễm chệ ở vị trí đầu tiên, trong khi Mega Market ở vị trí thứ 4. Bảng xếp hạng dựa trên 3 tiêu chí chính: Năng lực tài chính thể hiện trên báo cáo tài chính năm gần nhất; Uy tín truyền thông và Khảo sát đối tượng nghiên cứu và các bên liên quan được thực hiện trong tháng 8/2023. 

Sự thâm nhập thành công vào thị trường bán lẻ Việt Nam của các “ông lớn” tiếp tục trở thành động lực để lớp doanh nghiệp Thái Lan tiếp theo nối gót. Vì văn hóa kinh doanh, tập quán tiêu dùng gần gũi của người Thái gần gũi với người Việt. Trong khi đó, hệ thống phân phối hiện đại của nước này đã bước vào giai đoạn bão hòa, còn ở Việt Nam, các hệ thống phân phối hiện đại chỉ chiếm khoảng 25%. Dư địa thị trường cho các kênh bán lẻ hiện đại còn rất lớn.

Đó cũng là lý do Bộ Thương mại Thái Lan tiếp tục khuyến nghị các doanh nghiệp bán lẻ nước này nghiên cứu điều chỉnh chiến lược, mở rộng hoạt động tại Việt Nam, một thị trường có tiềm năng phát triển cao và có thể đạt giá trị 3,5 nghìn tỷ USD vào năm 2068. 

Giữ thị trường Việt cho doanh nghiệp Việt 

Không thể phủ nhận rằng sự tham gia của các đại gia nước bạn đã giúp thị trường bán lẻ Việt Nam thêm sôi động hơn. Dòng hàng hóa xuất nhập khẩu, lưu thông qua hệ thống này cũng góp phần thúc đẩy nền sản xuất, thương mại của Việt Nam nhộn nhịp hơn.

Nhưng sự bành trướng của chuỗi bán lẻ nước ngoài cũng gia tăng áp lực cạnh tranh với các chuỗi bán lẻ trong nước. Nhiều câu hỏi đặt ra rằng doanh nghiệp Việt Nam tại sao không tự đầu tư vào thị trường này để tự thắng và chiếm lĩnh thị trường sân nhà? Câu trả lời là nguồn lực của doanh nghiệp Việt Nam không đủ, không có sức cân lại nguồn vốn của các tập đoàn nước ngoài khi họ có nguồn lực vốn rất lớn.

Nhìn vào bảng xếp hạng của Vietnam Report có thể thấy, các chuỗi bán lẻ trong nước đủ sức đứng cùng Top 10 với các đại gia ngoại chỉ có Saigon Coop, WinMart, Satra, BRG Mart. Đây là những doanh nghiệp bán lẻ nội địa lâu đời hoặc trực thuộc các tập đoàn kinh tế vững mạnh, có nguồn lực tốt.

Chưa kể, doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn yếu và thiếu kinh nghiệm trong đàm phán, thương lượng. Điển hình như thương vụ mua lại chuỗi siêu thị Big C hồi năm  2016, đại diện Saigon Co.op cho biết họ trả giá mua không kém Thái Lan. Nhưng khi phía Big C đặt ra một số điều kiện về thanh toán, thủ tục pháp lý, vận chuyển, Saigon Co.op đã rơi vào thế khó và không thể thực hiện được. Đó là lý do Central Group thắng thế và giành được chuỗi siêu thị này. Thương vụ này đã để lại bài học đáng nhớ cho Saigon Co.op trong việc phải chuẩn bị kỹ càng trước khi tiến đến bàn đàm phán M&A.

Chuyên gia Nguyễn Đức Hùng Linh cho biết, ở một số lĩnh vực, Việt Nam đã có cơ chế, chính sách rất thông thoáng để chào mời nhà đầu tư nước ngoài, như nới tỷ lệ sở hữu cổ phần của các nhà đầu tư nước ngoài trên 49%. Nhưng đặt lại vấn đề, ông Linh cho biết có nhiều lĩnh vực nên ưu tiên, giữ sân nhà cho doanh nghiệp Việt Nam và hỗ trợ doanh nghiệp trong nước chiếm thị phần.

“Nếu giờ mở ra cho nước ngoài thì thị trường bán lẻ hiện nay sẽ do các nhà đầu tư nước ngoài chi phối rất nhiều. Thậm chí nhiều công ty nước ngoài không phải quá lớn như tập đoàn CP Group Thái Lan nhưng đã thống lĩnh thị trường thức ăn chăn nuôi và thực phẩm ở Việt Nam. Một loạt các tập đoàn khác đã mua lại Big C, Metro và chắc chắn họ sẽ tìm kiếm thêm các cơ hội”, ông Linh đặt vấn đề.

Vị này cho biết ngoài xu thế toàn cầu hóa, thương mại thế giới cũng gia tăng xu hướng bảo hộ, vì vậy, các nhà làm chính sách cũng cần cân nhắc. Vì trong xu hướng bảo hộ cũng có một đối tượng nhất định hưởng lợi, phải đảm bảo rằng những đối tượng đó thực sự công tâm và thực sự tạo ra giá trị từ sự bảo hộ đó, không thể bảo hộ tràn lan. Nếu bảo hộ tràn lan thì sẽ tốn nguồn lực nhà nước và giá trị, hiệu quả mang lại không cao.

"Nhưng tôi chắc chắn một điều rằng chúng ta cần tính đến bài toán bảo hộ. Chúng ta cũng đã bảo hộ với một số sản phẩm Việt Nam rồi và sản phẩm Việt Nam sau khi sang nước ngoài cũng gặp rào cản bảo hộ rất lớn. Tại sao chúng ta không bảo hộ trên chính thị trường Việt Nam. Phải tính đến bài toán giữ vững thị trường trong nước, khi đó cần doanh nghiệp Việt Nam thực sự khỏe", vị chuyên gia nói.