Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là gì?

Trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Liên hiệp Vương quốc Anh và Bắc Ireland mới đây, Tổng Bí thư Tô Lâm đã đến thăm Đại học Oxford và có bài phát biểu, trong đó, nội dung đề cập đến công cuộc đổi mới, định hướng phát triển của Việt Nam trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, có đoạn:

“Chúng tôi tiếp tục xây dựng và hoàn thiện mô hình "Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa": một nền kinh tế vận hành theo quy luật thị trường, khuyến khích cạnh tranh lành mạnh, tôn trọng vai trò của doanh nghiệp tư nhân như một động lực quan trọng của tăng trưởng; đồng thời khẳng định vai trò định hướng, dẫn dắt, điều tiết của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, nhằm bảo đảm phát triển đi đôi với tiến bộ và công bằng xã hội.

Nói ngắn gọn: chúng tôi coi kinh tế tư nhân là động lực quan trọng nhất để thúc đẩy tốc độ phát triển kinh tế; coi khu vực kinh tế nhà nước là lực lượng giữ vai trò dẫn dắt, bảo đảm ổn định vĩ mô, an ninh kinh tế, an ninh năng lượng, an ninh lương thực”. Vậy kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là gì?  

Đây là mô hình kinh tế đặc trưng đầy sáng tạo, phù hợp với điều kiện của Việt Nam hiện nay. Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là mô hình kết hợp giữa cơ chế thị trường với định hướng xã hội chủ nghĩa. Có nghĩa nền kinh tế được vận hành theo các quy luật thị trường nhưng dưới sự quản lý của Nhà nước và định hướng mục tiêu xã hội chủ nghĩa. Cho phép nhiều thành phần kinh tế, (nhà nước, tư nhân, tập thể v.v.).

Đặc biệt, đề cập đến khu vực kinh tế tư nhân, Tổng Bí thư nhấn mạnh: Kinh tế tư nhân là động lực quan trọng thúc đẩy tốc độ phát triển kinh tế; khu vực kinh tế nhà nước là lực lượng giữ vai trò dẫn dắt, chủ đạo.

Vì sao kinh tế tư nhân là động lực và kinh tế nhà nước giữ vai trò dẫn dắt? 

Tổng bí thư Tô Lâm khẳng định kinh tế tư nhân là động lực và kinh tế nhà nước giữ vai trò dẫn dắt… là định hướng phát triển kinh tế của Việt Nam trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Trên nền tảng đó, chúng ta cần hình dung ra mối tương quan, bổ trợ và lợi thế cũng như thách thức của mô hình này nhằm quán triệt và thực thi cho đúng hướng.

Một bên là động lực, một bên dẫn dắt, sự kết hợp hài hòa này giữa doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp nhà nước đóng vai trò bổ trợ cho nhau rất lớn:  

Nếu doanh nghiệp nhà nước có khả năng tiếp cận nguồn vốn lớn và lợi thế về chính sách và cung cấp dịch vụ công thì doanh nghiệp tư nhân sẽ qua đó tiếp cận một cách dễ dàng hơn thị trường và nguồn lực mà họ không thể tự có.

Nếu như doanh nghiệp nhà nước ngoài mục tiêu kinh tế còn bao gồm mục tiêu văn hóa - xã hội, thì doanh nghiệp tư nhân tập trung chủ yếu vào tối đa hóa lợi nhuận, tạo ra hiệu quả kinh tế cao hơn.

Việc Nhà nước đóng vai trò định hướng và quản lý sẽ đảm bảo lợi ích của đa số nhân dân và giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa. Bao gồm đảm bảo an sinh xã hội, giảm nghèo và bất bình đẳng thu nhập; Giúp tạo ra tăng trưởng kinh tế bền vững, ổn định và lâu dài.  

Trong khi đó, sự phát triển của các doanh nghiệp tư nhân và đầu tư nước ngoài sẽ tạo sự bình đẳng với các thành phần kinh tế khác; Đồng thời được cạnh tranh sòng phẳng khi hợp tác với doanh nghiệp nhà nước trong cải tiến công nghệ, nâng cao năng lực quản trị và năng suất lao động.  

Nhờ vào bộ máy gọn nhẹ cùng sự linh hoạt, nhanh nhạy trong việc ra quyết định và đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp tư nhân tạo ra nhiều việc làm mới, giúp giảm tỷ lệ thất nghiệp; Giúp người lao động có cơ hội tiếp cận với công nghệ và quy trình làm việc hiện đại, từ đó nâng cao trình độ chuyên môn. Giúp phân bổ nguồn lực hiệu quả, thúc đẩy sự cạnh tranh và đổi mới sáng tạo.

Ngoài ra, kinh tế tư nhân phát triển song song bên cạnh kinh tế Nhà nước còn giúp đa dạng hóa sản phẩm và dịch vụ, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của thị trường và người tiêu dùng.

Tóm lại, sự kết hợp giữa hai vai trò kinh tế theo nguyên tắc kinh tế tư nhân là động lực và kinh tế nhà nước giữ vai trò dẫn dắt, sẽ giúp nền kinh tế nước ta phát triển bền vững, năng động và hiệu quả hơn trong thời đại mới.

Tuy nhiên, cần lưu ý, mô hình này cũng không tránh khỏi đối mặt với sự phức tạp trong quản lý và điều tiết để đảm bảo cân bằng giữa hiệu quả kinh tế và công bằng xã hội.