Liên đoàn Thương mại và công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa có báo cáo chuyên đề về tình hình phát triển doanh nghiệp 6 tháng đầu năm nay. Trong đó ghi nhận tốc độ doanh nghiệp rút khỏi thị trường (10,29%) đang nhanh hơn tốc độ gia nhập (5,34%).

"Đây là tín hiệu không mấy tích cực, phần nào phản ánh thực tế là các doanh nghiệp tiếp tục gặp nhiều khó khăn trong sản xuất kinh doanh. Vốn đăng ký bình quân của doanh nghiệp mới thành lập đã có năm thứ ba liên tiếp sụt giảm, chỉ đạt 9,25 tỷ đồng/doanh nghiệp.

 Quy mô doanh nghiệp thành lập mới tiếp tục bị thu hẹp, xét theo yếu tố vốn. Trong bối cảnh quốc tế bất định như hiện nay, thị trường vàng lại trở nên sôi động những tháng đầu năm đã khiến nguồn vốn từ doanh nghiệp thiếu tích cực so với những năm trước đây”, VCCI nhận định.

Vừa qua, kết quả khảo sát 30.000 doanh nghiệp của Bộ Kế hoạch và Đầu tư cũng cho thấy, phần lớn doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) đều gặp khó khăn ở cả đầu vào và đầu ra, đặc biệt là thị trường đầu ra. Gần một nửa doanh nghiệp xây dựng được hỏi cho biết gặp khó khăn do không có hợp đồng xây dựng mới. Mong muốn lớn nhất của các doanh nghiệp là giảm lãi suất cho vay với tỷ lệ doanh nghiệp kiến nghị là 47%; 29% doanh nghiệp kiến nghị cần tiếp tục cắt giảm điều kiện và thủ tục vay vốn.

Chỉ rõ tại hội thảo “Đổi mới dịch vụ và sản phẩm tài chính ngân hàng dành cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam”, ngày 24/7, ông Nguyễn Minh Tú, Giám đốc Điều hành khối Thông tin doanh nghiệp FiinGroup cho biết, các doanh nghiệp SME đang đối mặt với rất nhiều khó khăn.

"Tiếp cận tài chính là khó khăn lớn nhất là, sau đó là tiếp cận khách hàng mới, cũng như thiếu công cụ quản trị rủi ro, và môi trường kinh doanh, chính sách", ông Tú cho hay.

Nhấn mạnh về khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn, vị chuyên gia dẫn chứng số liệu của FiinGroup: Khoảng 62% tổng nhu cầu tài chính của SME vẫn chưa được đáp ứng, tương đương với khoảng trống tài chính khoảng 24 tỷ USD. Khoảng trống về tài chính của SME tại Việt Nam gấp khoảng 2,11 lần mức cho vay doanh nghiệp khối này hiện tại. Trong khi con số này tại các nước đang phát triển chỉ cao hơn 1,23 lần.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp SME chiếm gần 85% số doanh nghiệp cả nước, nhưng khả năng vay vốn còn rất thấp. Tổng nợ vay ngân hàng của các doanh nghiệp SME chỉ chiếm hơn 9% tổng nợ vay của toàn bộ doanh nghiệp Việt Nam, thấp hơn nhiều so với các doanh nghiệp lớn - nhóm chỉ chiếm chưa tới 20% số doanh nghiệp cả nước, nhưng tổng nợ vay chiếm tới hơn 90%.

 'Không có công ty nào tập trung cho vay các SME'

Tại tháng 6/2024, dữ liệu và mô hình đánh giá rủi ro của FiinGroup ghi nhận tổng 31,773 SME chưa được tiếp cận vốn vay mặc dù mức độ rủi ro là thấp và rất thấp. Bà Phạm Thị Thanh Huyền, chuyên gia tới từ tổ chức Tài chính quốc tế (IFC), những khoảng trống này một phần đến từ việc Việt Nam đang thiếu rất nhiều các tổ chức tín dụng chuyên cho vay doanh nghiệp.

Nói rõ hơn, đại diện từ IFC nhắc đến loại hình tổ chức cho vay không nhận tiền gửi (NDTL) phổ biến tại nước ngoài. Những tổ chức này do không phải nhận tiền gửi của người dân nên sẽ có các quy định an toàn thoải mái hơn.

Chẳng hạn, tại Mỹ có 5.177 tổ chức nhận tiền gửi vào cuối năm 2019 nhưng có tới 40.000 NDTL. Còn tại Trung Quốc, có 4.044 ngân hàng và ngân hàng hợp tác xã, trong khi có khoảng 42.000 NDTL. Ở Mông Cổ chỉ có 12 ngân hàng nhưng lại có tới 530 NDTL; tương tự, Nam Phi có 18 ngân hàng nhưng lại có ít nhất 6.500 NDTL. 

"Việt Nam có 43 ngân hàng nhưng lại chỉ có 26 công ty tài chính tiêu dùng và cho thuê tài chính, trong khi đó, không công ty nào tập trung cho vay SME”, chuyên gia IFC nói.

Đặc biệt, các doanh nghiệp cho thuê tài chính đang gặp một điểm nghẽn từ Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đó là khi cho vay doanh nghiệp SME thì không được vượt quá 30% tổng dư nợ. 

"Đối với một số công ty tài chính tại Việt Nam thì 30% là quá nhỏ. Tệp khách hàng của họ tham gia vào chuỗi cung ứng trong ngành cần hạn mức lớn hơn nhiều", bà Huyền khẳng định dư địa tăng trưởng dư nợ tín dụng ở phân khúc SME còn lớn. Theo đó, IFC kết hợp với World Bank Group đã đưa ra ý kiến với NHNN nhằm nâng cao hạn mức dư nợ lên và đang được xem xét.

"Hy vọng tới đây, các tổ chức tín dụng phi ngân hàng tại Việt Nam sẽ phát triển mạnh mẽ hơn nữa. Chúng tôi sẽ có những buổi trao đổi chính sách với NHNN để giúp các công ty tài chính phát triển tại Việt Nam, nâng cao giá trị vay dành cho doanh nghiệp SME", bà Huyền cho biết. 

Về vấn đề huy động của các công ty tài chính, đại diện IFC cho biết thực tiễn trên thế giới các doanh nghiệp này sẽ có được nguồn cho vay từ thị trường vốn, thông qua phát hành trái phiếu hoặc chứng khoán hóa (với khoản phải thu).  

"Kiến nghị Bộ Tài chính và NHNN có những trao đổi, nghiên cứu để có quy định cho phép các tổ chức tín dụng có thể chứng khoán hóa các khoản phải thu. Ngoài hỗ trợ cho công ty tài chính, những quy định này còn có thể giúp ngân hàng dễ dàng hơn trong việc mua bán nợ", bà Huyền đề xuất.  

Về phía doanh nghiệp, cần đa dạng hoá các sản phẩm tài chính cho doanh nghiệp SME, đồng thời, cần nâng cao chất lượng dữ liệu cho thẩm định khách hàng. Khi có dữ liệu đầy đủ, doanh nghiệp sẽ thuận lợi trong giải quyết nhu cầu tài chính. Dữ liệu và phân tích dữ liệu là yếu tố không thể thiếu trong tài chính số.