Mạnh tay xử lý những vi phạm

Qua hơn 3 năm thực hiện các khuyến nghị của Ủy ban châu Âu (EC) liên quan đến việc chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định, câu chuyện “thẻ vàng” đã trở thành bài học nằm lòng của các chủ tàu, ngư dân. 

Theo lãnh đạo Tổng cục Thủy sản, từ khi EC áp "thẻ vàng” (về khai thác IUU), việc xử lý các vụ tàu cá Việt Nam khai thác hải sản tại các vùng biển nước ngoài đã được tăng cường và khá mạnh tay. Thống kê sơ bộ từ tháng 10/2019 đến tháng 12/2020, các địa phương đã xử phạt 2.468 vụ với tổng số tiền 42,557 tỷ đồng.

Vụ trưởng Vụ Pháp chế Thanh tra (Tổng cục Thủy sản) Vũ Thị Huệ cho biết: Một số địa phương như Bình Ðịnh, Bình Thuận, Kiên Giang, Cà Mau, Bến Tre đã tăng cường điều tra, xử phạt hành vi vi phạm vùng biển nước ngoài, vi phạm quy định về thiết bị VMS.

Tại Bình Ðịnh, năm 2020, thông qua phần mềm hệ thống giám sát tàu cá tại trạm bờ đã phát hiện và cảnh báo 317 lượt tàu (208 tàu) vượt ra ngoài vùng tự do đánh bắt của Việt Nam. Từ đầu năm 2021 đến nay, phát hiện và cảnh báo 7 lượt tàu (5 tàu) vượt ra ngoài vùng tự do đánh bắt của Việt Nam.

Tại Cà Mau, từ khi triển khai lắp đặt VMS, tình trạng tàu cá và ngư dân ở đây vi phạm vùng biển nước ngoài, khai thác hải sản trái phép đã giảm dần qua từng năm và các cơ quan chức năng của tỉnh cũng mạnh tay hơn đối với các trường hợp vi phạm.

Tin nên đọc

Tạo nguồn lực bên ngoài cho phát triển đất nước

Xuất khẩu Nhật Bản tăng mạnh nhất trong 40 năm qua

Tiền vẫn đổ vào ngân hàng, xuất hiện nỗi lo bong bóng chứng khoán

Vải thiều Việt Nam 'cháy hàng' tại Pháp, nhà nhập khẩu gấp rút nhập lô thứ 2 trong tuần này

Gần nhất là vào cuối tháng 3/2021, ông Nguyễn Văn Dol, chủ tàu cá CM 95248 TS (ngụ tại ấp 5, xã Khánh Hội, huyện U Minh, tỉnh Cà Mau) bị UBND tỉnh Cà Mau ra quyết định xử phạt hơn một tỷ đồng vì có hành vi khai thác thủy sản tại vùng biển của quốc gia khác mà không có giấy phép. Trước đó, Trung tâm Giám sát hành trình Bộ đội Biên phòng tỉnh Cà Mau phát hiện tàu cá CM 95248 TS vi phạm vùng biển nước ngoài trong các ngày 10, 12 và 15/1/2021.

Ðể chủ động ngăn chặn tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) tỉnh Phú Yên đã chỉ đạo Chi cục Thủy sản, Ban Quản lý cảng cá tỉnh phối hợp với Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh theo dõi, kiểm soát, giám sát chặt chẽ hoạt động của tàu cá trên biển, kịp thời trao đổi thông tin và xử lý nghiêm các tàu cá vi phạm theo quy định. Chú trọng việc kiểm tra, kiểm soát, giám sát chặt chẽ tàu cá ngay tại cảng cá; tổ chức cho các thuyền trưởng ký cam kết không vi phạm vùng biển nước ngoài...

Qua hệ thống giám sát tàu cá, cơ quan chức năng kịp thời thông báo cho chủ tàu và thuyền trưởng tàu cá có dấu hiệu vượt ranh giới cho phép khai thác trên biển lập tức đưa tàu trở lại vùng biển Việt Nam và nhắc nhở khi tàu về bờ. Nhờ đó, từ năm 2019 đến nay, không tàu cá nào của tỉnh Phú Yên vi phạm khai thác hải sản ở vùng biển nước ngoài.

Ngoài việc phối hợp với Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh theo dõi, kiểm soát, giám sát chặt chẽ tàu cá ngay tại cảng cá, Sở NN&PTNT Phú Yên còn chỉ đạo Chi cục Thủy sản phối hợp với các lực lượng: Cảnh sát giao thông đường thủy, Bộ đội Biên phòng, UBND các xã, phường, thị trấn ven biển tổ chức thanh tra, kiểm tra trên biển về khai thác IUU; bảo đảm trật tự an toàn giao thông và trật tự xã hội trong lĩnh vực khai thác thủy sản.

Ông Trần Văn Phúc - Giám đốc Sở NN&PTNT Bình Ðịnh cho biết, biện pháp xử lý đối với các tàu cá bị cảnh báo được thực hiện rất mạnh tay như: Thông báo ngay cho chủ tàu, thuyền trưởng quay về vùng biển Việt Nam và không được vi phạm vùng biển nước ngoài; gửi danh sách đến UBND các xã, phường phối hợp với các đồn biên phòng, các đơn vị liên quan tổ chức làm việc, xử lý đối với thuyền trưởng tàu vi phạm, yêu cầu ký cam kết không tái phạm ngay sau khi tàu về bờ;

Gửi danh sách cho Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh, Công an tỉnh phối hợp xác minh, đề xuất xử lý từng trường hợp vi phạm cụ thể theo quy định; đưa các tàu cá bị cảnh báo vào danh sách tàu cá có nguy cơ cao vi phạm khai thác IUU để chỉ đạo các ban quản lý cảng cá, các tổ IUU của chi cục thủy sản, các đồn, trạm kiểm soát biên phòng trong tỉnh thực hiện kiểm tra 100% khi tàu xuất bến, về bến; đồng thời gửi danh sách cho các Sở NN&PTNT, Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng các tỉnh phía Nam đề nghị phối hợp chỉ đạo kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ những tàu bị cảnh báo này.

Việc chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng  phối hợp triển khai quyết liệt các biện pháp chống khai thác IUU đã tạo được nhiều chuyển biến tích cực. Từ năm 2018 đến 2020, tỉnh Bình Ðịnh phát hiện 23 vụ tàu cá vi phạm khai thác hải sản xa bờ, đã xử phạt tổng số tiền 11 tỷ đồng. Từ đầu năm 2021 đến nay không còn những vi phạm này.

Vẫn còn nhiều bấp cập, thách thức

Sau khi EC cảnh báo “thẻ vàng” đối với sản phẩm khai thác hải sản của Việt Nam, nhiều giải pháp quyết liệt đã được Chính phủ, cộng đồng ngư dân, doanh nghiệp thủy sản nỗ lực triển khai thực hiện các khuyến nghị và đạt được những kết quả đáng ghi nhận.

Tuy nhiên, ông Nguyễn Quang Hùng - Phó tổng cục trưởng Tổng cục Thủy sản (Bộ NN&PTNT) cho rằng thực tế, hiện trạng chống khai thác IUU của Việt Nam chưa được cải thiện đáng kể. Sự chỉ đạo của các cấp, các ngành tại địa phương chưa thực sự quyết liệt, xử lý vi phạm chưa nghiêm theo chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.

Công tác thực thi pháp luật để bảo đảm việc ngăn chặn tàu cá Việt Nam vi phạm khai thác hải sản trái phép tại vùng biển nước ngoài chưa hiệu quả; tình trạng tàu cá vi phạm tại vùng biển nước ngoài vẫn còn diễn biến phức tạp. Hệ thống giám sát tàu cá chưa đáp ứng được yêu cầu; công tác kiểm soát tàu cá ra vào cảng còn hạn chế; công tác xác nhận, chứng nhận sản phẩm thủy sản có nguồn gốc từ khai thác còn nhiều sai sót.

Cụ thể, tại Nghệ An, việc kiểm tra, kiểm soát tàu cá ra vào cảng, kiểm soát sản lượng cập bến chưa đáp ứng được tiêu chí, nội dung kiểm tra theo quy định; việc ghi chép hồ sơ tàu cá ra, vào cảng và kiểm soát sản lượng cập bến còn nhiều sai sót, đặc biệt là ngày tàu cá ra, vào cảng; chưa thực hiện việc thu nộp sổ nhật ký khai thác hải sản. Bên cạnh đó, vẫn diễn ra tình trạng tàu cá không báo cáo theo quy định trước khi cập cảng...

Cùng đó, việc lắp đặt thiết bị giám sát hành trình cho tàu cá có chiều dài từ 15m trở lên theo quy định còn chậm; đặc biệt, chưa có phương án, kế hoạch lắp đặt thiết bị giám sát hành trình cho tàu cá có chiều dài từ 24m trở lên.

Đối với tỉnh Hà Tĩnh, việc kiểm tra, kiểm soát tàu cá rời cảng chưa đảm bảo tiêu chí kiểm soát theo quy định; hồ sơ kiểm soát tàu cá rời cảng còn thiếu, chưa kiểm tra được toàn bộ tình trạng tàu cá không có số đăng ký và vẫn được phép xuất bến.

Hầu hết các tàu cá chưa thực hiện quy định thông báo trước khi tàu cập cảng. Cơ sở dữ liệu tàu cá và thống kê sản lượng cập bến đã có nhưng chưa hoàn thiện, đầy đủ. Việc lắp đặt thiết bị giám sát hành trình còn bất cập.

Tại Phú Yên, tình hình tàu cá và ngư dân vi phạm khai thác hải sản trái phép ở vùng biển nước ngoài còn tiếp diễn; việc xử lý các vi phạm này chưa nghiêm. Tình trạng tàu cá thực hiện bốc dỡ sản lượng khai thác trên cầu cảng nhưng không có trong danh sách các tàu cá khai báo trước khi cập cảng còn phổ biến; vẫn còn tàu cá không báo cáo trước khi cập cảng.

Bên cạnh đó, tỉnh chưa có kế hoạch lắp đặt thiết bị giám sát hành trình cho tàu cá có chiều dài từ 15m trở lên (toàn tỉnh có khoảng 437 tàu), hiện mới lắp đặt thiết bị giám sát hành trình cho 13 tàu cá có chiều dài từ 24m trở lên

Ông Mai Văn Minh - Giám đốc Sở NN&PTNT tỉnh Quảng Bình cho rằng, một trong những khó khăn của tỉnh trong thực hiện công tác chống khai thác IUU là chưa xác định được hạn ngạch giấy phép khai thác thủy sản tại vùng biển ven bờ và vùng lộng. Quảng Bình hiện còn 216 tàu cá chưa được cấp bổ sung hạn ngạch giấy phép khai thác thủy sản vùng khơi nên không hoạt động được, hoặc hoạt động bất hợp pháp. Sở đã tham mưu UBND tỉnh nhiều văn bản gửi Bộ NN&PTNT cấp thêm hạn ngạch khai thác thủy sản vùng khơi cho tỉnh nhưng chưa có kết quả.

“Thách thức lớn nhất của tỉnh trong thực hiện công tác chống khai thác IUU là việc xác minh để xử lý tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài do khi Bộ Tư lệnh Cảnh sát biển thông báo danh sách tàu cá vi phạm lại không gửi kèm các bằng chứng như hình ảnh, biên bản vi phạm. Mặt khác, tính pháp lý của vùng biển ngoài đường đóng cửa vịnh Bắc Bộ chưa rõ ràng, dẫn đến khó khăn trong xác minh, xử lý vi phạm”- ông Minh chia sẻ.

Cơ hội nào để giành lại "thẻ xanh"

Liên quan đến 9 khuyến nghị của EC đối với hải sản khai thác của Việt Nam để bảo đảm khai thác một cách bền vững, Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Nguyễn Xuân Cường cho rằng: Muốn gỡ "thẻ vàng”, bắt buộc phải xóa bỏ khai thác IUU.

Về mặt tích cực, chúng ta nhìn nhận đây là cơ hội, các khuyến nghị này trùng với quyết tâm của chúng ta nhằm xây dựng nghề cá bền vững. EU cũng ghi nhận những kết quả của Việt Nam đã đạt được. Theo đó, những vụ vi phạm khai thác bất hợp pháp ở quốc đảo Thái Bình Dương không còn nữa. Hoàn thiện một phần lớn khung khổ pháp luật.

“Bộ NN&PTNT đã có văn bản đề nghị các địa phương tiếp tục tập trung chỉ đạo, tìm ra tồn tại, chỉ rõ nguyên nhân và đưa ra giải pháp để đáp ứng. Xây dựng nghề cá bền vững là nhiệm vụ chính, việc EC kiểm tra chỉ là một phần trong nhiệm vụ. Cố gắng tháo được “thẻ vàng” đối với thủy, hải sản, đây cũng là cơ sở để thúc đẩy phát triển kinh tế biển nói chung” - ông Cường nhấn mạnh.

Đưa ra các giải pháp về công tác triển khai chống khai thác IUU, mới đây, Bộ NN&PTNT đã có văn bản kiến nghị, đề xuất Thủ tướng Chính phủ một số giải pháp trọng tâm gồm: Ưu tiên bố trí nguồn vốn đầu tư công trung hạn giai đoạn 2021 - 2025 để đầu tư, nâng cấp hệ thống hạ tầng nghề cá ven biển, đặc biệt là hệ thống cảng cá chỉ định phục vụ cho công tác chứng nhận, xác nhận, truy xuất nguồn gốc sản phẩm thủy sản từ khai thác để xuất khẩu.

Tăng cường nguồn lực và củng cố hệ thống tổ chức, bộ máy quản lý thủy sản từ trung ương đến địa phương để đáp ứng yêu cầu chống khai thác IUU, phù hợp với mô hình quản lý thủy sản của các quốc gia ven biển; trong đó Tổng cục Thủy sản là cơ quan trung ương tham mưu cho Bộ NN&PTNT, Chính phủ quản lý Nhà nước, chỉ đạo thực thi pháp luật thủy sản.

Khẩn trương hoàn thành việc lắp đặt thiết bị giám sát hành trình tàu cá, tổ chức khai thác, vận hành, sử dụng có hiệu quả để theo dõi, giám sát tàu cá hoạt động trên biển, phục vụ cho công tác xử lý các hành vi khai thác IUU.

Chỉ đạo UBND các tỉnh, thành phố ven biển trực thuộc Trung ương tập trung chỉ đạo quyết liệt hơn nữa trong công tác chỉ đạo, điều hành, gắn trách nhiệm người đứng đầu cấp ủy Đảng, chính quyền tại địa phương; trong đó ưu tiên bố trí kinh phí, phân bổ biên chế công chức, viên chức cho cơ quan quản lý thủy sản địa phương để đáp ứng yêu cầu thực thi pháp luật thủy sản tại địa phương, trọng tâm là nhiệm vụ chống khai thác IUU, gỡ "thẻ vàng” của EC. Ðặc biệt, chỉ đạo Bộ Quốc phòng tập trung nguồn lực để ngăn chặn, xử lý dứt điểm tình trạng tàu cá Việt Nam khai thác hải sản bất hợp pháp ở vùng biển nước ngoài.

Về phía địa phương, cần tiếp tục đẩy mạnh các biện pháp tuyên truyền đến ngư dân, đồng thời thực hiện nghiêm việc xử lý vi phạm, bảo đảm tính răn đe, giáo dục. Bên cạnh đó, các bộ, ngành, cơ quan chức năng và các địa phương cần tiếp tục nghiên cứu, đề xuất các giải pháp để khắc phục những khó khăn, vướng mắc đang đặt ra, nhất là khó khăn về nhân lực, đồng thời  hoàn thiện khung khổ pháp lý, giúp phát triển nghề cá một cách bền vững.

Thực hiện quy định chặt chẽ về điều kiện không cấp lại giấy phép đối với tàu cá nằm trong danh sách tàu cá IUU; thu hồi giấy phép khai thác đối với tàu khai thác vi phạm vùng biển nước ngoài. Triển khai các quy định liên quan tới theo dõi, kiểm soát, giám sát tàu cá bao gồm các quy định về nhật ký khai thác; quy định trách nhiệm của thuyền trưởng của tàu khai thác từ vùng lộng trở ra phải cập cảng chỉ định...