Giá cà phê Robusta trên thế giới đã chạm mức cao kỷ lục mới, với nhiều nguyên nhân trong đó bao gồm thời tiết không thuận lợi, mức tiêu thụ tăng ở châu Á và sự phổ biến của trái sầu riêng ở thị trường Trung Quốc.

“Tình hình đang ngày càng trở nên khó khăn do giá cà phê và trứng ngày càng đắt đỏ nhưng chúng tôi không thể cứ tăng giá làm phiền lòng các khách hàng quen đã có từ thời ông nội tôi”, người sáng lập quán cà phê Giảng nằm ở khu phố cổ ở Hà Nội, cho biết.

Giá cà phê Robusta kỳ hạn tương lai tại London đạt mức cao mới vào cuối tháng 4, lên tới 4.500 USD/tấn. Mặc dù thị trường đã hạ nhiệt kể từ đó nhưng giá vẫn cao hơn nhiều so với thời điểm cuối năm ngoái.

Việt Nam được xếp hạng là nước sản xuất hạt cà phê lớn thứ hai thế giới và là nước sản xuất cà phê Robusta lớn nhất. Nhưng nhiều nông dân trong nước đang chuyển sang trồng sầu riêng, một loại trái cây nổi tiếng với bề ngoài gai góc, vị ngọt và mùi hăng.

Được mệnh danh là “vua của các loại trái cây”, sầu riêng đã trở nên rất phổ biến ở thị trường Trung Quốc trong những năm gần đây. Theo báo cáo địa phương, xuất khẩu của Việt Nam sang Trung Quốc đã vượt 2 tỷ USD vào năm 2023, gấp hơn 5 lần so với năm trước. Dự kiến sẽ tăng trưởng hơn nữa trong năm nay.

Việc chuyển sang trồng sầu riêng đã làm giảm diện tích trồng cà phê và giảm sản lượng. Cà phê phát triển tốt nhất ở vùng nhiệt đới, nhưng nỗ lực chống nạn phá rừng ngày càng tăng khiến việc tìm đất mới để trồng cà phê cũng trở nên khó khăn. Xu hướng này diễn ra trong bối cảnh hậu quả của biến đổi khí hậu El Nino đang gây hạn hán trầm trọng ở Đông Nam Á.

Tổ chức Cà phê Quốc tế báo cáo tổng sản lượng cà phê của Việt Nam đạt 29,2 triệu bao (loại 60kg) từ tháng 10/2022 đến tháng 9/2023, giảm 9,8% so với cùng kỳ năm ngoái.

“Trời quá nóng và không đủ nước nên cà phê không phát triển tốt”, một người bán hạt cà phê ở TP.HCM, có hợp đồng với một trang trại ở tỉnh Đăk Nông nhưng cho biết cây trồng ở đó héo úa do hạn hán kéo dài.

Nhà giao dịch Nhật Bản Marubeni cho biết một yếu tố khác là các công ty lớn của châu Âu và Mỹ đang chuyển sang sử dụng giống Arabica cao cấp, chủ yếu được sản xuất ở Trung và Nam Mỹ, sang giống Robusta tương đối rẻ tiền để ứng phó với chi phí vận chuyển và nhiên liệu tăng cao.

Các yếu tố mang tính cơ cấu như mức tiêu dùng ngày càng tăng ở Đông Nam Á và Trung Quốc cũng góp phần tăng giá cà phê. Từ tháng 10/2022 đến tháng 9/2023, mức tiêu thụ ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương đạt tổng cộng 44,5 triệu bao, hơn 1/4 tổng lượng tiêu thụ của thế giới và tăng 12% so với 4 năm trước đó.  Tiêu thụ toàn cầu nói chung chỉ tăng 1% trong giai đoạn này.

Tại Việt Nam, thói quen uống cà phê là rất phổ biến. Mặc dù nước ta bắt đầu trồng cà phê chỉ từ thời kỳ Pháp thuộc, thế kỷ 19, nhưng thức uống này chỉ lan rộng ra trong những năm 1980. Mức tiêu thụ trong nước tiếp tục tăng theo đà phát triển của nền kinh tế.

Mức tiêu thụ tại các quốc gia sản xuất cà phê Đông Nam Á thường chỉ sử dụng các loại hạt chất lượng thấp, không phù hợp cho xuất khẩu. Nhưng với sự phổ biến của các nhãn hiệu như Starbucks và các tên tuổi quán cà phê khác, nhu cầu địa phương cho các loại cà phê cao cấp ngày càng tăng.