Trao đổi trong Hội nghị Giao thương trực tuyến "Sản phẩm công nghiệp hỗ trợ Việt Nam - Nhật Bản" sáng 10/6, ông Vũ Bá Phú - Cục trưởng Cục Xúc tiến Thương mại (Bộ Công thương) cho biết, dù ảnh hưởng bởi dịch Covid-19 nhưng Việt Nam vẫn có nhiều điểm sáng trong phát triển kinh tế, nhờ tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do song phương và đa phương đã ký kết.

Quý 1/2021, xuất nhập khẩu Việt Nam khởi sắc, ước đạt 152,6 tỷ USD, tăng 24,1% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu các sản phẩm điện thoại, linh kiện, điện máy, điện tử, máy móc thiết bị, phụ tùng… đạt trên 35 tỷ USD, chiếm 45,5% tổng kim ngạch xuất khẩu, đây là con số rất ấn tượng, có sự đóng góp tích cực của công nghiệp phụ trợ Việt Nam.

Những năm qua, doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Việt Nam đã phát triển cả về số lượng và chất lượng, cải thiện năng lực sản xuất và tham gia ngày càng sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Số lượng doanh nghiệp hoạt động trong ngành công nghiệp hỗ trợ chiếm gần 4,5% tổng số doanh nghiệp ngành chế biến, chế tạo; tạo việc làm cho trên 600 nghìn lao động, chiếm 8% lao động toàn ngành; doanh thu sản xuất kinh doanh đạt trên 900 nghìn tỷ đồng, đóng góp trên 11% doanh thu toàn ngành.

Một số doanh nghiệp sản xuất Việt Nam có năng lực khá tốt tại các lĩnh vực như sản xuất khuôn mẫu các loại, linh kiện xe đạp, xe máy, linh kiện cơ khí tiêu chuẩn, dây cáp điện, linh kiện nhựa, cao su, xăm lốp các loại… đã đáp ứng được nhu cầu trong nước và được xuất khẩu tới các quốc gia trên thế giới, trong đó có Nhật Bản.

Đánh giá cao những nỗ lực từ Chính phủ và các bộ ngành Việt Nam trong việc hỗ trợ công nghiệp phụ trợ phát triển, tuy nhiên ông Akutsu Michio, đại diện Hiệp hội Các nhà tư vấn kinh doanh quốc tế Nhật Bản cho biết, ngành công nghiệp phụ trợ Việt Nam vẫn đối diện với nhiều thách thức.

Hiện tại, nhiều doanh nghiệp lớn của Nhật Bản như Canon, Panasonic, Toyota, Honda, Yamaha, Uniqlo… đã đầu tư vào Việt Nam và mong muốn đẩy mạnh xây dựng các nhà máy sản xuất tại Việt Nam.

Vào tháng 6/2020, Bộ Công thương Việt Nam đã xây dựng cơ sở dữ liệu của các ngành công nghiệp hỗ trợ và chế tạo Việt Nam, cung cấp thông tin của hơn 3000 công ty Việt Nam trong 5 lĩnh vực: cơ khí, điện máy, ô tô, da giày, may mặc, điện tử.

Mặc dù có rất nhiều biện pháp để hỗ trợ cho các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ nhưng hiện tại, năng suất lao động của các doanh nghiệp Việt Nam còn thấp nên cần phải nâng cao năng lực kỹ thuật, cũng như nâng cao chất lượng và năng lực sản xuất của các doanh nghiêp.

Trong khi đó, công nghiệp hỗ trợ là ngành công nghiệp tạo ra các sản phẩm bán dẫn cũng như các vật liệu, nguyên liệu để hỗ trợ cho ngành công nghiệp (chế tạo máy, các ngành thông tin, điện tử, các ngành lắp ráp linh kiện xe ô tô, dệt may, da giày và các ngành công nghệ cao… ) chế tạo ra các sản phẩm hoàn chỉnh.

“Một sản phẩm công nghiệp có đến hàng nghìn linh kiện, nếu chỉ thiếu một linh kiện thì dây chuyền sản xuất cũng phải dừng lại. Vì vậy, điểm quan trọng đối với một doanh nghiệp hỗ trợ là không được để dừng dây chuyền cung cấp linh kiện và phải đảm bảo sự cung cấp thường xuyên đến ngành công nghiệp chế tạo” - ông Akutsu Michio cho hay.

Vị chuyên gia Nhật Bản cũng tiếp tục chỉ ra những khó khăn đối với các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ ở Việt Nam như khó khăn trong thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao; khó khăn khi tiếp cận nguồn vốn dẫn đến thiếu vốn để đầu tư trang thiết bị hiện đại. Hay việc thiếu thông tin của các nhà cung cấp ở nước ngoài gây khó khăn khi doanh nghiệp Việt Nam muốn tiếp cận nguồn cung cấp nguyên vật liệu giá rẻ, chất lượng tốt để tăng sức cạnh tranh.

Vì vậy, theo ông Akutsu Michio, ngành công nghiệp hỗ trợ ở Việt Nam cần có các công ty thương mại chuyên biệt hóa để hỗ trợ doanh nghiệp hỗ trợ tìm nguồn cung nguyên vật liệu, máy móc tốt nhất, có giá cả hợp lý, tăng sức cạnh tranh.

Ông Akutsu Michio đưa ra ví dụ về nhiều công ty thương mại tại Nhật Bản hiện nay có chi nhánh ở tất cả nhà máy sản xuất ở các nơi trên thế giới, phủ mọi lĩnh vực như sắt thép, máy móc, ô tô, hóa chất, may mặc… nên họ có những thông tin nguồn cung hàng hóa, nguyên vật liệu mà bình thường không thể tìm thấy trên mạng Internet.

“Ví dụ, họ có thể tìm nguồn khuôn nhôm tốt từ Hàn Quốc mang đến Việt Nam, hoặc tìm các nhà cung cấp thiết bị máy móc có tính cạnh tranh cao từ Đài Loan sang Việt Nam. Ngoài ra, những công ty thương mại chuyên biệt cũng là cầu nối để các doanh nghiệp trong ASEAN có thể chia sẻ, bổ sung các sản phẩm lẫn nhau, hoặc có thể tìm nguồn kỹ sư từ các nước cho doanh nghiệp để có thể sản xuất các thiết bị. Họ cũng cập nhật nhanh những tiêu chuẩn kỹ thuật của nhà sản xuất để cung cấp cho doanh nghiệp những thông tin đó” - ông Akutsu Michio nhấn mạnh.

Vì vậy, vị đại diện Hiệp hội Các nhà tư vấn kinh doanh quốc tế Nhật Bản góp ý Chính phủ và các bộ ngành Việt Nam có thể xem xét xây dựng các công ty thương mại chuyên biệt, hoặc xây dựng cơ chế hợp tác với các công ty thương mại ngoài nước để thúc đẩy công nghiệp hỗ trợ Việt Nam. Bởi các công ty thương mại chuyên biệt cũng sẽ tham gia vào dây chuyền sản xuất, khi xảy ra vấn đề về nguyên vật liệu ở các nhà máy, họ sẽ đứng ra giải quyết, hạn chế việc phải dừng dây chuyền sản xuất.