Thảo luận ở hội trường Quốc hội về dự án Luật các tổ chức tín dụng (sửa đổi), chiều 10/06, đại biểu Trịnh Xuân An (tỉnh Đồng Nai) nhấn mạnh việc phòng ngừa rủi ro cho hệ thống ngân hàng là nội dung rất quan trọng. “Vấn đề đặt ra không phải là hạn chế, mà cần phải chấm dứt tình trạng sở hữu chéo trong hệ thống tín dụng".

Cho rằng các chế tài chưa đủ mạnh trong dự thảo ở luật này vì chỉ chăm chăm giảm tỷ lệ cổ phần, hạn mức cấp tín dụng là giải pháp thụ động, đại biểu An đưa ra giải pháp muốn chấm dứt là phải công khai, minh bạch và xử lý nghiêm đồng thời cần thiết đặt lại mô hình cơ quan giám sát, thẩm tra độc lập các tổ chức tín dụng.

“Chúng ta cần làm tốt khâu thanh kiểm tra độc lập, xử lý công khai, minh bạch để các tổ chức, cá nhân không thực hiện các hành vi sở hữu tài sản chéo,” ông An nói rõ.

Đưa ra số lượng nước ta hiện có tới 50 ngân hàng, đại điểu An đặt câu hỏi với nền kinh tế Việt Nam liệu có quá nhiều ngân hàng hay không? định lượng rõ nền kinh tế quy mô như thế nào thì cần bao nhiêu ngân hàng là đủ vì nhiều quá dẫn tới sự cạnh tranh, rủi ro nên cần rà soát số lượng và cần thiết thiết kế tạo các quy định kỹ thuật trong luật để hạn chế số lượng.

Đại biểu Nguyễn Hải Trung, Giám đốc Công an thành phố Hà Nội cho rằng, tình trạng thao túng, lợi ích nhóm trong lĩnh vực ngân hàng, nhất là huy động vốn để cho vay đối với các doanh nghiệp thuộc hệ sinh thái, tập đoàn kinh tế tư nhân đang ở mức báo động.

Ông Trung cho biết, dự thảo Luật Các tổ chức tín dụng điều chỉnh giảm tỉ lệ sở hữu của các cá nhân, tổ chức, tăng tính đại chúng của các tổ chức tín dụng, mở rộng thêm các đối tượng liên quan là cần thiết, giúp cơ cấu cổ đông của ngân hàng có độ phân tán hơn, lành mạnh hơn, tránh quyền lực, quyền tự quyết quá lớn tập trung vào một ông bà chủ nào đó.

Điều này được ông nhấn mạnh sẽ hạn chế điều hành tổ chức của cá nhân theo hướng phục vụ cho các công ty sân sau và lợi ích của các cổ đông lớn, ngược lại làm tổn hại lợi ích của ngân hàng nói chung và các cổ đông còn lại nói riêng.

Tuy nhiên, đại biểu Trung cũng thừa nhận thực tế vẫn đang tồn tại cổ đông lớn đứng danh hoặc không đứng danh Hội đồng quản trị và ban điều hành nắm cổ phần chi phối, điều hành hoạt động của ngân hàng, cho nên các giải pháp trong dự thảo chỉ mới là giải pháp kỹ thuật nhằm hạn chế các cổ đông lớn.

"Cần phải nghiên cứu, bổ sung thêm các quy định, tăng cường vai trò của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) để hạn chế hành vi lạm quyền của các cổ đông lớn thao túng hoạt động của các tổ chức tín dụng. Đồng thời, cần quản lý, kiểm soát việc lách luật, sử dụng nhiều cá nhân, pháp nhân khác đứng tên cổ phần tại nhóm cổ đông lớn để điều hành hoạt động của các tổ chức tín dụng", ông Trung nhấn mạnh.

Phân tích cụ thể, ông Trung cho rằng, cơ quan thanh tra giám sát của NHNN không có chức năng điều tra. Vì vậy, có thể họ biết một tập đoàn kinh tế thành lập hàng trăm công ty con là nhằm mục đích gì, nhưng họ không thể điều tra vì không có chức năng.

Do đó, Luật Các tổ chức tín dụng (sửa đổi) cần cho phép cơ quan thanh tra, giám sát NHNN có chức năng điều tra ban đầu, khi đó họ mới có thể "soi" ra bằng chứng và chuyển hồ sơ sang công an. Không chỉ Vạn Thịnh Phát, hiện có rất nhiều tập đoàn sân sau của ngân hàng sở hữu hàng chục, hàng trăm công ty con. Thực tế, ở nước ta, lực lượng kiểm lâm, hải quan… cũng đã trao cho chức năng thực hiện một số nhiệm vụ điều tra từ lâu, NHNN cần phải có chức năng điều tra mới có thể sớm phát hiện, còn để khi ngân hàng bị kiểm soát đặc biệt, công an vào cuộc thì đã quá muộn để cứu.

Ngoài tăng quyền cho cơ quan thanh tra giám sát, Việt Nam cần tham khảo cách làm của các nước trong ngăn sở hữu chéo ngân hàng. Đơn cử, hiện nay một số nước cấm quyền biểu quyết nếu giữa ngân hàng và công ty con có quan hệ sở hữu chéo. Bên cạnh đó, một số nước phạt rất nặng nếu ngân hàng vi phạm các quy định về cho vay, mức phạt có thể lên tới hàng tỷ USD.