Năng suất lao động chỉ bằng 11% Singapore, 79% Indonesia

Theo số liệu của Ngân hàng Thế giới (WB), năng suất lao động của Việt Nam năm 2022 tính bằng USD theo sức mua tương đương 2017 là 2.400 USD, chỉ bằng 11,4% so với Singapore; 35,4% so với Malaysia; 79% so với Indonesia; 64,8% so với Thái Lan và 94,5% so với Philippines...

"Năng suất lao động của Việt Nam thấp do cơ cấu nền kinh tế phần lớn lao động làm việc trong khu vực phi chính thức và hộ gia đình, số lượng lao động làm việc trong khu vực doanh nghiệp chỉ chiếm hơn 29% lao động có việc làm trong năm 2022", TS Nguyễn Tú Anh, Vụ trưởng, Ban Kinh tế Trung ương nhận định tại Diễn đàn "Nâng cao năng suất lao động quốc gia", ngày 26/5.

Mặc dù vậy, ông cho biết số lượng lao động này lại tạo ra khoảng 60% GDP cho cả nền kinh tế (khu vực tư nhân tạo ra khoảng 10%, khu vực doanh nghiệp FDI tạo ra hơn 20% và khu vực doanh nghiệp nhà nước tạo ra khoảng 29% GDP).

GDP của Việt Nam năm 2022 theo PPP 2017 là hơn 1,3 triệu USD. Như vậy với việc tạo ra 60% GDP, năng suất lao động của các lao động trong doanh nghiệp Việt Nam sẽ tạo ra là 53.582 USD/lao động.  Với con số này, ông Tú Anh tính toán, năng suất lao động của người lao động trong các doanh nghiệp Việt Nam sẽ bằng khoảng 30% năng suất của lao động trong các doanh nghiệp Singapore. Thậm chí, năng suất lao động trong khu vực doanh nghiệp tư nhân Việt Nam chỉ bằng 3,6% khu vực doanh nghiệp nhà nước và 28,5% khu vực doanh nghiệp FDI.

Ông Tú Anh nhấn mạnh: Chất lượng lao động là nhân tố quan trọng. Hiện chúng ta còn "yếu" trong thiết kế sản phẩm để có thể vươn tới các công đoạn khác như chủ động trong chuỗi cung ứng nguyên vật liệu, cũng như tham gia vào các hoạt động phân phối và xuất khẩu sản phẩm...

"Hạn chế lớn nhất của Việt Nam là thị trường lao động vẫn còn 37,8 triệu người lao động chưa qua đào tạo. Số lao động hoạt động trong ngành nông nghiệp chiếm tỷ lệ lớn lên tới 57,3% trong khi lao động trong các ngành công nghiệp mới chỉ chiếm có 18,2%", ông Tú Anh cho hay.

Tạo 'cú huých' cho doanh nghiệp tư nhân

Theo chuyên gia, một trong những việc cần làm để tăng năng suất lao động trên góc nhìn vĩ mô thì cần phải đẩy nhanh phát triển nhiều hơn nữa hệ thống doanh nghiệp nhiều hơn mục tiêu 1,5 triệu doanh nghiệp vào năm 2025. Chỉ khi tỷ trọng lao động trong doanh nghiệp tăng thì năng suất lao động mới tăng nhanh và bền vững.

Đồng thời, nên tập trung vào ngành chế biến chế tạo vì đây là khu vực động lực thúc đẩy năng suất lao động cả nền kinh tế. Chỉ khi năng suất lao động của ngành này tăng lên thì mới có thu nhập tăng thêm để chi tiêu cho ngành dịch vụ, qua đó làm tăng năng suất lao động ngành dịch vụ.

Đặc biệt, ông Tú Anh cho rằng, cần thực hiện các giải pháp nâng cao năng suất lao động nội ngành. Trong đó nhấn mạnh, cần hỗ trợ hình thành nên các doanh nghiệp lớn, những "sếu đầu đàn" dựa trên tiềm lực hiện có của các doanh nghiệp hiện nay để dẫn dắt ngành phát triển theo một chuỗi cung ứng do doanh nghiệp Việt Nam làm chủ như ngành sản xuất ô tô, ngành điện tử, ngành công nghệ thông tin, ngân hàng, tài chính, chế biến nông lâm thủy sản, ngành thép…

"Chú trọng mở rộng quy mô và cải thiện năng suất lao động doanh nghiệp tư nhân sẽ là cú huých lớn cho doanh nghiệp cả nước", ông Anh nhấn mạnh.

Nhìn từ góc độ tiền lương, TS Phạm Thu Lan, Viện Công nhân công đoàn, Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam, cho rằng người lao động dù muốn gắn bó nhưng cũng không thể ở lại mãi với công ty khi lương thấp. Điều này giải thích vì sao tỷ lệ nhảy việc cao, 8-12%/tháng ở các ngành lao động.

"Tổ chức công đoàn mong muốn Chính phủ chỉ đạo Hội đồng Tiền lương quốc gia trong thời gian tới nghiên cứu và xác lập mức lương tối thiểu thỏa đáng, tư vấn cho Chính phủ để tiền lương thực sự là động lực tăng năng suất hiệu quảTổng liên đoàn Lao động Việt Nam", TS Phạm Thu Lan kiến nghị.

Chỉ đạo tại Diễn đàn, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh: Nâng cao năng suất lao động là nhiệm vụ quan trọng, vừa cấp bách, vừa mang tính chiến lược, lâu dài để phát triển kinh tế. Thủ tướng yêu cầu Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam phải ưu tiên thúc đẩy tăng trưởng - coi đây là nền tảng để tăng năng suất lao động. Phối hợp với Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội nghiên cứu, đề xuất xây dựng chương trình hỗ trợ, nâng cao kiến thức, trình độ chuyên môn, phát triển kĩ năng nghề cho người lao động...

"Huy động sức mạnh tổng lực của cả hệ thống chính trị, của mỗi người dân, phấn đấu thực hiện thắng lợi mục tiêu chiến lược đến năm 2030 nước ta trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao, đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao", Thủ tướng nhấn mạnh.