Vào Chủ nhật (31/10), các nền kinh tế hàng đầu thế giới không đạt được bước tiến lớn trong việc cắt giảm lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính, cho thấy sự khó khăn để đạt được bước đột phá tại các cuộc đàm phán về khí hậu của Liên Hiệp Quốc ở Glasgow (Scotland) trong hai tuần tới. Các nhà lãnh đạo thế giới, nhà tài chính và nhà môi trường đang cố gắng đưa ra một thỏa thuận tại COP26 để cắt giảm nhiên liệu hóa thạch, giảm lượng khí thải carbon và hạn chế biến đổi khí hậu.

Trong hội nghị thượng đỉnh kéo dài hai ngày tại Rome, các nhà lãnh đạo của nhóm 20 nền kinh tế lớn, bao gồm Hoa Kỳ, Ấn Độ và Trung Quốc, đã đấu tranh để tìm ra sự đồng thuận về giải pháp tốt nhất để tuân thủ thỏa thuận khí hậu Paris 2015. Thỏa thuận này nhằm mục đích đạt được mức phát thải ròng bằng 0 vào giữa thế kỷ, có nghĩa là loại bỏ được đủ lượng khí nhà kính ra khỏi bầu khí quyển để phù hợp với bất kỳ lượng phát thải mới.

Các nhà lãnh đạo đồng ý ngừng cấp vốn cho các nhà máy nhiệt điện than mới ở nước ngoài nhưng ngược lại, đưa ra một số chi tiết cụ thể về cách hạn chế sự gia tăng nhiệt độ toàn cầu hoặc thời hạn thực hiện điều đó.

Các nền kinh tế G-20 chiếm khoảng 75% lượng khí thải toàn cầu. Hội nghị Thượng đỉnh tại Rome diễn ra trước các cuộc đàm phán về khí hậu của Liên Hiệp Quốc được gọi là COP26 ở Glasgow, bắt đầu vào tối qua (31/10) và kéo dài trong hai tuần. Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc António Guterres cho biết: “Tôi rời Rome với những hy vọng chưa thành - nhưng ít nhất điều đó (tức các vấn đề khí hậu) không bị chôn vùi”.

Trong cuộc họp báo bế mạc, Tổng thống Biden đã tuyên bố về những nỗ lực của G-20 nhằm giải quyết vấn đề biến đổi khí hậu nhưng cũng đơn cử ra rằng Nga, Trung Quốc và Ả Rập Xê-út đang cản trở một tuyên bố mạnh mẽ hơn về vấn đề này.

Ông Biden nói: “Tôi nghĩ các bạn sẽ thấy chúng tôi đã đạt được những tiến bộ đáng kể và còn nhiều việc phải làm, nhưng sẽ đòi hỏi chúng tôi tiếp tục tập trung vào những gì Trung Quốc không làm, những gì Nga không làm và những gì Ả Rập Xê-út không làm”.

Sự bế tắc khiến các nền kinh tế lớn nhất thế giới phải gánh một nhiệm vụ khó khăn trong các cuộc đàm phán tiếp theo. Họ phải đi đến một thỏa thuận về cách thức các quốc gia phát triển và đang phát triển sẽ phân chia gánh nặng hạn chế phát thải trong những thập kỷ tới để đạt được các mục tiêu khí hậu của Hiệp định Paris.

Hoa Kỳ và châu Âu đang thúc đẩy Trung Quốc, Ấn Độ và các nền kinh tế đang phát triển lớn khác cam kết cắt giảm khí thải sớm hơn. Trong khi đó, các nước đang phát triển cho rằng những quốc gia giàu có nên làm nhiều hơn và đang yêu cầu tăng mạnh hỗ trợ tài chính từ các nước phát triển.

G-20 bao gồm một số quốc gia gây ô nhiễm và sản xuất nhiên liệu hóa thạch lớn nhất thế giới và các quốc gia có trình độ phát triển kinh tế khác nhau, khiến việc tạo dựng sự đồng thuận trở nên khó khăn. Thông cáo cuối cùng của hội nghị thượng đỉnh ở Rome không có cam kết mới nào về việc loại bỏ dần việc sử dụng than nội địa hoặc trợ cấp cho nhiên liệu hóa thạch. Chính phủ Vương quốc Anh, nơi đăng cai tổ chức COP26, cho biết họ muốn sử dụng hội nghị thượng đỉnh của Liên Hiệp Quốc để “chuyển lại than đá về với lịch sử”.

Các nhà lãnh đạo G-20 đã đồng ý ngừng cấp vốn công cho các nhà máy nhiệt điện than mới ở nước ngoài, mặc dù chỉ với các nhà máy không được trang bị công nghệ để thu và lưu trữ khí thải carbon dioxide. Các quốc gia G-20 cũng lần đầu tiên cam kết “giảm đáng kể lượng khí thải mê-tan của G-20”, thông cáo nêu.

Thủ tướng Anh Boris Johnson cho biết: “Những cam kết này, dù được hoan nghênh như thế nào, cũng chỉ là giọt nước trong đại dương đang nóng lên nhanh chóng. Chúng ta đã có một G-20 hợp lý nhưng vẫn còn một chặng đường rất lớn để đi”.

Thông cáo chung của G-20 tái khẳng định cam kết của các nền kinh tế hàng đầu đối với thỏa thuận Paris năm 2015, nhằm hạn chế sự gia tăng nhiệt độ trung bình trên thế giới xuống dưới 2, tốt nhất là 1,5 độ C so với mức tiền công nghiệp.

Lần đầu tiên, G-20 cho biết mục tiêu 1,5 độ cần được giữ trong tầm tay và các nước thành viên sẽ cam kết hành động hơn nữa trong thập kỷ này. Họ cung cấp rất ít chi tiết về cách họ muốn đạt được mục tiêu này. Liên Hiệp Quốc nói rằng các chính sách giảm phát thải hiện tại của thế giới sẽ cho phép nhiệt độ ấm lên 2,7 độ.

Hội nghị Thượng đỉnh G-20 không thể thống nhất về thời hạn để đạt được mức phát thải ròng bằng 0. Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc António Guterres từng nói trung lập carbon vào năm 2050 là “sứ mệnh cấp bách nhất của thế giới”.

Trung Quốc, quốc gia phát thải khí nhà kính lớn nhất thế giới, đang hướng tới mục tiêu không phát thải ròng trước năm 2060. Ấn Độ và Nga không cam kết thời hạn giữa thế kỷ. Thông cáo chung của G-20 cho biết các thành viên của nhóm sẽ cố gắng đạt được mức độ trung tính carbon “trước hoặc khoảng giữa thế kỷ”. Phiên bản dự thảo trước đó của thông cáo đã đặt thời hạn vào năm 2050.

Li Shuo, nhà phân tích chính sách của Greenpeace có trụ sở tại Bắc Kinh, cho biết: “Nếu Glasgow quyết định điều tương tự như G-20, thì đó sẽ là một thất bại”.

Các nhà chức trách Vương quốc Anh gần đây cho biết: Sự căng thẳng giữa các nước G-20, các quốc gia giàu có cho đến nay đã không đáp ứng được cam kết tài trợ 100 tỷ USD mỗi năm cho các nước đang phát triển để hỗ trợ tài chính cho việc họ chuyển hướng khỏi nhiên liệu hóa thạch và giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu. Hiện tại, mục tiêu 100 tỷ USD đó sẽ được đáp ứng vào năm 2023, thay vì vào năm 2020 như đã cam kết.

Thủ tướng Anh Boris Johnson nói rằng yếu tố quan trọng trong cuộc đàm phán về khí hậu ở Glasgow sẽ là tiền. Theo ông, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi thúc giục các nhà lãnh đạo G-20 cung cấp 1% tổng sản phẩm quốc nội cho các quốc gia đang phát triển để họ dễ dàng chuyển đổi khỏi nhiên liệu hóa thạch. Ông Johnson nói rằng “điều đó khó có thể xảy ra trong ngắn hạn,” nhưng ông hy vọng sẽ thấy nhiều nhà đầu tư tư nhân hơn tại COP26 cam kết giúp đỡ các quốc gia nghèo hơn trong quá trình chuyển đổi.

Trong khi các nhà lãnh đạo như Thủ tướng sắp mãn nhiệm Angela Merkel của Đức cho biết thông cáo chung cuối cùng là "một tín hiệu tốt cho Glasgow", những người khác như Thủ tướng Justin Trudeau của Canada bày tỏ sự thất vọng vì tuyên bố này không có nhiều tham vọng hơn.

Ông Trudeau nói: “Không nghi ngờ gì khi Canada cùng với một số quốc gia khác tuyên bố mạnh mẽ hơn và cam kết mạnh mẽ hơn về cuộc chiến chống biến đổi khí hậu". Ông nói thêm rằng mình muốn thấy một cam kết chắc chắn hơn trong việc hạn chế sự nóng lên toàn cầu ở mức 1,5 độ C và tuyên bố mạnh mẽ hơn về việc loại bỏ than đá với tốc độ nhanh hơn.

Thủ tướng Ý Mario Draghi, người dẫn đầu Hội nghị Thượng đỉnh G-20 tại Rome, đánh giá cuộc họp đã thành công. Ông nói: “Cho đến hôm nay, chúng ta không có chung tham vọng; chúng ta chia sẻ tất cả các mục tiêu và tham vọng. Bây giờ chúng ta cần chia sẻ tốc độ hành động”.

Chủ tịch Tập Cận Bình của Trung Quốc đã phát biểu tại Hội nghị Thượng đỉnh G-20 vào Chủ nhật trong một địa chỉ video rằng các nước phát triển nên thực hiện lời hứa của họ về việc cung cấp tài chính khí hậu cho các nước đang phát triển.

Ngoại giao ở Rome đã bị cản trở bởi thực tế là không phải tất cả các nhà lãnh đạo thế giới nào cũng đều đích thân tới hội nghị thượng đỉnh. Ông Tập, người đã không rời đất nước của mình trong 21 tháng qua, chỉ tham gia cuộc họp G-20 thông qua liên kết video, và Tổng thống Nga Vladimir Putin cũng vậy.

Ngoài vấn đề khí hậu, G-20 là một vấn đề mang tính hòa giải chủ yếu, với các nhà lãnh đạo cố gắng gạt các tranh chấp địa lý chính trị sang một bên khi các nền kinh tế xuất hiện vấn đề chung là đại dịch Covid-19.

Các nhà lãnh đạo đã ủng hộ mục tiêu tiêm chủng cho ít nhất 70% dân số ở mỗi quốc gia trên thế giới vào giữa năm 2022. Trong khi đó, Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu đã đạt được một thỏa thuận để giảm bớt thuế quan của Hoa Kỳ đối với thép và nhôm nhập khẩu được áp đặt dưới thời chính quyền Trump. Các nhà lãnh đạo G-20 cũng đã đóng dấu chấp thuận thỏa thuận đặt ra mức thuế doanh nghiệp tối thiểu trên toàn cầu.