Nỗi sợ mang tên... kiểm toán

Theo báo cáo nhanh từ các Ngân hàng thương mại, doanh số cho vay được hỗ trợ lãi suất đạt gần 4.407 tỷ đồng đối với gần 550 khách hàng, dư nợ được hỗ trợ lãi suất đạt khoảng 4.300 tỷ đồng; dự kiến số tiền hỗ trợ lãi suất cho khách hàng đến cuối tháng 8/2022 khoảng 13,5 tỷ, đây là con số giải ngân khá khiêm tốn.

Nguyên nhân của việc ách tắc gói hỗ trợ, hiện nay không phải vấn đề khó khăn về “room” tín dụng, bởi phần nào đã được nhà điều hành tiền tệ giải quyết.

Thay vào đó, các khó khăn được các ngân hàng nêu ra lần này chủ yếu liên quan đến việc xác định đối tượng thụ hưởng, điều kiện cho vay, loại tiền giải ngân, quy định phải có đăng ký kinh doanh của các hộ kinh doanh… Đặc biệt, tâm lý e ngại của khách hàng khi tham gia chương trình hỗ trợ lãi suất từ ngân sách nhà nước thì phải tuân thủ hậu kiểm, thanh tra, kiểm toán, kiểm tra của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Cụ thể, nêu khúc mắc tại "Hội nghị trực tuyến toàn quốc phổ biến, giải đáp, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai chương trình hỗ trợ lãi suất 2%/năm, theo Nghị định 31", ngày 26/8, ông Nguyễn Hưng, Tổng giám đốc TPBank, cho biết ngân hàng đã tiếp cận gần 500 khách hàng thuộc đối tượng nhận hỗ trợ nhưng tỷ lệ khách hàng đề nghị hỗ trợ rất thấp, chỉ có 30 khách hàng. Trong số đó, tới thời điểm hiện tại, ngân hàng mới chỉ hỗ trợ được 3 khách hàng.

“Nhiều khách hàng lo lắng số tiền hỗ trợ lãi suất thì không được bao nhiêu mà đến khi thanh quyết toán, kiểm toán sau này sẽ gặp nhiều khó khăn nên không mấy mặn mà. TPBank được giao chỉ tiêu hỗ trợ 700 tỷ đồng, nhưng với tình hình hiện tại khó có thể giải ngân hết", ông Hưng chia sẻ.

Với hơn 70% dư nợ cho vay lĩnh vực nông nghiệp nông thôn, Ngân hàng Agribank cho biết, khách hàng vay chủ yếu là cá nhân, hộ gia đình ở nông thôn, thường không sử dụng hóa đơn chứng từ khi mua vật tư nông nghiệp, mà chủ yếu tự kê khai, nên sẽ rất khó khăn khi hậu kiểm.

"Khoảng 2 năm sau mới thực hiện kiểm toán hỗ trợ lãi suất, lúc đấy con gà, con bò không còn nữa, không còn gì để đối chiếu, chỉ còn bảng kê. Như cán bộ tín dụng chúng tôi đi kiểm tra, ngoài giấy tờ, còn đối tượng hình thành vốn vay để kiểm tra, khẳng định đúng mục đích, không có gì chứng minh được với cơ quan kiểm toán sau này, cái này là cái vướng nhất", ông Phạm Toàn Vượng, Phó Tổng Giám đốc Ngân hàng Agribank, trần tình.

Bên cạnh đó, lãnh đạo các ngân hàng cũng cho biết, hiện nhiều tiêu chí vẫn chưa rõ ràng. Ông Nguyễn Việt Cường, Phó Tổng giám đốc Vietcombank, cho hay theo quy định, gói hỗ trợ chỉ hướng đến các đối tượng có khả năng phục hồi. Tuy nhiên, cái khó là các cơ quan bộ, ngành vẫn chưa có hướng dẫn cụ thể.

Theo ông Cường, đánh giá về khả năng phục hồi và khả năng trả nợ là khó khăn lớn đối với ngân hàng. Mỗi ngân hàng có sự khác biệt trong việc đánh giá khả năng phục hồi và khả năng trả nợ của khách hàng. Rất nhiều khách hàng vay vốn nhiều nơi, ngân hàng này hiểu khoản vay được hỗ trợ nhưng ngân hàng khác lại không

"Đối với doanh nghiệp có hoạt động kinh doanh đa ngành, rất khó tách bạch được chi phí đặc biệt là chi phí cố định, khó xác định được vốn vay cho lĩnh vực nào. Ngân hàng cũng khó khi tính toán mức vay của doanh nghiệp trong việc phân tách các dòng tiền...", ông Cường phản ánh.

Đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam cũng nhìn nhận, các hộ kinh doanh hay các doanh nghiệp vừa và nhỏ thường không có bộ máy kế toán chuyên nghiệp, nên khá e ngại với việc kiểm tra, kiểm toán các khoản vay.

"Kể cả doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh, nhiều khi họ đóng thuế cố định 1 tháng bao nhiêu, sau này lại bắt người ta lục sổ kiểm tra, hậu kiểm. Nhà nước kiểm tra ông cho vay chứ không kiểm tra ông vay, nhưng kiểm tra ông cho vay thì phải động đến ông được vay dẫn đến việc phải giải trình, lúc đấy giải trình làm sao được", ông Nguyễn Văn Thân, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, cho hay.

Gỡ vướng cách nào?

Để đẩy nhanh gói hỗ trợ lãi suất 2%, ông Phạm Toàn Vượng, cho  rằng, trước hết, Chính phủ và các bộ, ngành, Ngân hàng Nhà nước cần xem xét mở rộng đối tượng hỗ trợ lãi suất, cụ thể là đối với khách hàng là hộ kinh doanh không có giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh.

Cụ thể, đối với các trường hợp khách hàng đã giải ngân và ký hợp đồng tín dụng từ 01/01/2022 đang trong quá trình hoàn thiện hồ sơ và khi thống nhất về đối tượng và điều kiện áp dụng đã quá kỳ hạn trả lãi, đề nghị Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, các bộ, ngành xem xét cho phép các tổ chức tín dụng thống kê và hạch toán bổ sung hỗ trợ lãi suất đối với các khách hàng này.

Bên cạnh đó, đề nghị các cơ quan truyền thông tích cực vào cuộc, thông tin đầy đủ, rõ ràng chính sách và chủ trương của Chính phủ về chương trình hỗ trợ lãi suất 2%, tránh hiện tượng phản ánh không đúng khi thực tế khách hàng không đúng đối tượng, đủ điều kiện hỗ trợ lãi suất theo quy định.

“Trước đây, khi thực hiện chính sách cơ cấu nợ theo Thông tư 01, có khách hàng kiện Agribank lên tận Chính phủ, song khi đi kiểm tra thì khách hàng này bị nợ xấu 10 năm, tức không nằm trong đối tượng được cơ cấu nợ. 

Kiến nghị Ngân hàng Nhà nước phối hợp với các bộ, ngành ban hành tiêu chí cụ thể về khả năng phục hồi và mở rộng phạm vi khách hàng được hỗ trợ, cho phép các hộ kinh doanh không có đăng ký kinh doanh được hỗ trợ lãi suất...”, ông Vượng đề xuất.

Đặc biệt, để gỡ vướng, nhiều ý kiến đồng loạt kiến nghị cần có hướng dẫn rõ ràng hơn về hậu kiểm. Ngoài ra, một số doanh nghiệp cũng kiến nghị cần nới điều kiện hỗ trợ, vì hiện quy định doanh nghiệp muốn giảm lãi suất phải kinh doanh tốt, có khả năng phục hồi, không có nợ quá hạn.

Về phía ngân hàng nhà nước, Thống đốc Nguyễn Thị Hồng đề nghị các ngân hàng phải đảm bảo những doanh nghiệp đủ điều kiện, đúng đối tượng mà không được hỗ trợ lãi suất; chủ động xác định những khó khăn vướng mắc để giải quyết nhanh. Trường hợp khó khăn vượt thẩm quyền thì phải có đề xuất tháo gỡ chi tiết, cụ thể.

"Muộn nhất là đầu tuần sau, Ngân hàng Nhà nước sẽ thông báo tăng trưởng tín dụng phần còn lại của năm nay nhằm đáp ứng kịp thời, đầy đủ nhu cầu vốn cho nền kinh tế. Ngân hàng Nhà nước cũng sẽ đề xuất Chính phủ báo cáo Ủy ban thường vụ Quốc hội những khó khăn vướng mắc và đề xuất giải pháp đẩy nhanh tiến độ triển khai gói hỗ trợ này", bà Hồng thông tin.