Trình bày tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Giao thông Vận tải Nguyễn Văn Thể cho biết, tuyến đường bộ cao tốc Bắc - Nam phía Đông theo quy hoạch dài 2.063 km, đã đưa vào khai thác 478 km, đang đầu tư 829 km, còn lại 756 km chưa đầu tư. 

Do đó, Chính phủ trình Quốc hội quyết định giai đoạn 2021-2025 đầu tư 729 km trên các đoạn Bãi Vọt - Cam Lộ, Quảng Ngãi - Nha Trang và Cần Thơ - Cà Mau, chia thành 12 dự án thành phần có thể vận hành khai thác độc lập. 

Cũng theo Bộ trưởng Nguyễn Văn Thể, Chính phủ đã chỉ đạo nghiên cứu đầu tư dự án theo phương thức đối tác công - tư (PPP). Nhưng từ thực tiễn thấy việc đầu tư dự án theo phương thức PPP rất khó bảo đảm thành công.

Vì vậy, Chính phủ kiến nghị triển khai dự án theo hình thức đầu tư công, sau khi hoàn thành sẽ nhượng quyền thu phí để thu hồi vốn nhà nước. 

Sơ bộ tổng mức đầu tư của dự án là 146.990 tỷ đồng: Giai đoạn 2021 - 2025 bố trí khoảng 119.666 tỷ đồng (chiếm 81,4%) thuộc kế hoạch đầu tư công trung hạn nguồn ngân sách nhà nước giai đoạn 2021 - 2025 và từ Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội; chuyển tiếp giai đoạn 2026 - 2030 bố trí khoảng 27.324 tỷ đồng (chiếm 18,6%).

Chính phủ kiến nghị triển khai dự án theo hình thức đầu tư công, sau khi hoàn thành sẽ nhượng quyền thu phí để thu hồi vốn nhà nước. Thời gian chuẩn bị dự án năm 2021 - 2022; giải phóng mặt bằng, tái định cư năm 2022 - 2023; khởi công năm 2023, cơ bản hoàn thành năm 2025.

Để bảo đảm tiến độ hoàn thành và giải ngân vốn đầu tư công theo đúng yêu cầu, trong quá trình tổ chức thực hiện, căn cứ vào điều kiện thực tiễn và các quy định pháp luật, Chính phủ sẽ xem xét trường hợp địa phương có đủ năng lực, kinh nghiệm về quản lý đầu tư xây dựng công trình và có văn bản đề xuất được thực hiện, sẽ xem xét giao thực hiện đầu tư dự án thành phần thuộc địa giới hành chính của địa phương đó; Trường hợp địa phương không đủ năng lực, kinh nghiệm, Bộ Giao thông Vận tải sẽ trực tiếp thực hiện đầu tư.

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội Vũ Hồng Thanh đề nghị Chính phủ cần nghiên cứu, đề xuất các giải pháp hữu hiệu để huy động nguồn vốn ngoài nhà nước cho các dự án giao thông theo phương thức đối tác công tư (PPP) đã được Quốc hội phân bổ vốn theo kế hoạch. Đồng thời, cần khẩn trương rà soát, xử lý dứt điểm những tồn tại, hạn chế của các dự án giao thông BOT thời gian qua.

"Bên cạnh đó, theo kế hoạch dự án cần khoảng 3 năm để khởi công và khoảng 3 năm để thi công, khả năng đến năm 2027 mới hoàn thành. Do đó, đề nghị Chính phủ xem xét điều chỉnh lại tiến độ hoàn thành của dự án", Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội nói.

Cho rằng đường cao tốc của Việt Nam còn khiêm tốn cả về tổng chiều dài và chất lượng, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng, cần làm rõ dự án đường bộ cao tốc này sẽ giải quyết những hạn chế ở các tuyến quốc lộ song hành như thế nào; bảo đảm sự hợp lý, khoa học, đồng bộ đối với các hướng, tuyến của dự án và sự kết nối đồng bộ với các tuyến đường bộ, đường cao tốc khác.

“Tôi đề nghị song hành với đường bộ thì phải tính toán các dự án vận tải đường thủy, đường biển; bởi các tuyến vận tải này có chi phí đầu tư rẻ hơn, trong khi đặc điểm của nước ta là các tuyến đường sông, đường biển rất thuận lợi”, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội lưu ý.

Phát biểu tại phiên thảo luận, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ nhấn mạnh đây là dự án trọng điểm và nằm trong gói kích thích nền kinh tế nên Bộ Giao thông Vận tải cần tiếp thu tối đa các ý kiến đóng góp của các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội và cần tập trung lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt trên cơ sở các quy định hiện hành để tổ chức thực hiện cho hiệu quả.

Chủ tịch Quốc hội cũng tán thành đề xuất giao dự án này cho Bộ Giao thông Vận tải làm chủ đầu tư và nhấn mạnh "Việc thay đổi phương thức đấu thầu, thay đổi phương thức đầu tư khiến dự án giai đoạn 2017 - 2020 kéo dài thêm 3-4 năm. Không được để dự án giai đoạn này giống như giai đoạn trước".

Dự kiến, dự án dự án đường bộ cao tốc Bắc Nam phí đông giai đoạn 2021-2025 sẽ được trình Quốc hội xem xét và quyết định tại kỳ họp bất thường trong tháng này.