Từ “lượng” sang “chất”: Sự cấp thiết của mô hình tăng trưởng mới

Suốt 40 năm Đổi mới, Việt Nam đã tích lũy được cơ đồ và tiềm lực to lớn. Tuy nhiên, những động lực tăng trưởng truyền thống dựa trên tài nguyên, lao động giá rẻ và gia công lắp ráp đang dần tới hạn. Dự thảo Báo cáo chính trị tại Đại hội XIV đã thẳng thắn chỉ ra nguy cơ tụt hậu về công nghệ và bẫy thu nhập trung bình. Để đạt được mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân giai đoạn 2026 - 2030 từ 10%/năm trở lên và đưa GDP bình quân đầu người lên 8.500 USD vào năm 2030, chúng ta không thể đi theo con đường cũ.

Mô hình tăng trưởng mới được Đại hội XIV xác định là sự chuyển dịch triệt để: Lấy năng suất, chất lượng, hiệu quả làm thước đo; lấy khoa học, công nghệ (KHCN), đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính. Đây không phải là sự điều chỉnh cục bộ, mà là một cuộc cách mạng về phương thức sản xuất. Nền kinh tế phải chuyển từ thâm dụng lao động sang thâm dụng tri thức, từ “nâu” sang “xanh”, từ tuyến tính sang tuần hoàn.

Mục tiêu tỷ trọng kinh tế số đạt khoảng 30% GDP và đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) trên 55% là những con số biết nói. Nó đòi hỏi một sự “thay máu” về công nghệ trong mọi tế bào của nền kinh tế.

“Bộ tứ chuyển đổi” và không gian mới cho doanh nghiệp tư nhân

Điểm nhấn mang tính đột phá trong tư duy kinh tế của Đại hội XIV là việc gắn kết chặt chẽ mô hình tăng trưởng với việc thực hiện đồng bộ “4 chuyển đổi”: Chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, chuyển đổi cơ cấu và chất lượng nguồn nhân lực.

Đây chính là “mảnh đất kim cương” để KTTN phát huy sự linh hoạt và sáng tạo của mình.

Thứ nhất, về Chuyển đổi số và Kinh tế số: Nghị quyết xác định phát triển lực lượng sản xuất mới, trọng tâm là kinh tế dữ liệu, kinh tế số. Thực tế cho thấy, các tập đoàn công nghệ tư nhân đang là lực lượng tiên phong xây dựng hạ tầng số, các trung tâm dữ liệu quốc gia và phát triển các nền tảng trí tuệ nhân tạo (AI). Sự nhạy bén của DNT trong việc ứng dụng công nghệ tài chính (Fintech), thương mại điện tử đã tạo ra diện mạo mới cho nền kinh tế.

Thứ hai, về Chuyển đổi xanh và Kinh tế tuần hoàn: Cam kết Net Zero vào năm 2050 đòi hỏi nguồn vốn khổng lồ cho năng lượng tái tạo (điện gió ngoài khơi, điện mặt trời). Nghị quyết đã mở đường cho cơ chế đột phá để huy động nguồn lực phát triển các dự án này. KTTN, với khả năng huy động vốn quốc tế và tiếp nhận chuyển giao công nghệ, chính là chủ thể chính để hiện thực hóa các dự án năng lượng sạch, phát triển thị trường tín chỉ carbon và các mô hình sản xuất tuần hoàn.

Thứ ba, về phát triển nguồn nhân lực: Con người là trung tâm, là chủ thể. KTTN không chỉ là nơi sử dụng lao động mà phải trở thành các trung tâm đào tạo thực chiến, thu hút nhân tài toàn cầu. Việc “thu hút, trọng dụng nhân tài” cần sự chung tay của các tập đoàn tư nhân thông qua các chế độ đãi ngộ vượt trội và môi trường làm việc sáng tạo.

Doanh nghiệp tư nhân: Động lực quan trọng nhất của lực lượng sản xuất mới

Nếu như trước đây, câu chuyện về kinh tế tư nhân thường xoay quanh tư duy “cởi trói”, thì nay, vị thế ấy đã được nâng tầm thành “kiến tạo” và “trao sứ mệnh”. Tinh thần của Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị đã khẳng định dứt khoát: phát triển kinh tế tư nhân là “một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế”. Vai trò rường cột này được hiện thực hóa qua ba trụ cột cốt lõi của mô hình tăng trưởng mới.

Trước hết, đó là sứ mệnh dẫn dắt chuỗi giá trị toàn cầu. Đại hội XIV đã vạch rõ chủ trương xây dựng các tập đoàn kinh tế tư nhân quy mô lớn, hoạt động đa ngành với năng lực cạnh tranh quốc tế. Những “sếu đầu đàn” này không đi một mình, mà sẽ tạo lực kéo để hàng nghìn doanh nghiệp vừa và nhỏ cùng tham gia sâu vào mạng lưới sản xuất, từ công nghiệp bán dẫn, công nghiệp văn hóa cho đến nông nghiệp công nghệ cao.

Song hành với đó là trọng trách tiên phong trong đổi mới sáng tạo. Doanh nghiệp tư nhân phải thực sự trở thành trung tâm của hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia, chấp nhận mạo hiểm để thử nghiệm các mô hình kinh doanh mới, kiến tạo nên những sản phẩm “Make in Viet Nam” vươn tầm thế giới.

Cuối cùng, với cơ chế thị trường làm trọng tâm, khu vực này sẽ là lời giải cho bài toán tối ưu hóa nguồn lực quốc gia. Việc thể chế hóa các mô hình hợp tác đột phá như “lãnh đạo công - quản trị tư”, “đầu tư công - quản lý tư” sẽ khơi thông dòng vốn xã hội hóa khổng lồ, chảy mạnh vào các hạ tầng chiến lược như đường sắt tốc độ cao, cảng biển và sân bay.

Kiến tạo thể chế: “Bệ phóng” cho sự vươn mình

Để mô hình tăng trưởng mới vận hành trơn tru, và để KTTN thực sự trở thành động lực chính, “điểm nghẽn của điểm nghẽn” là thể chế phải được tháo gỡ triệt để.

Nghị quyết Đại hội XIV và Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV đã vạch rõ lộ trình đột phá về thể chế phát triển. Đó là việc hoàn thiện hệ thống pháp luật cho các mô hình kinh tế mới (tài sản số, AI, Fintech); là việc phân cấp, phân quyền triệt để theo tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Bên cạnh đó, việc thể chế hóa các nội dung của Nghị quyết ngay sau Đại hội sẽ tạo hành lang pháp lý an toàn, minh bạch để doanh nhân yên tâm cống hiến, dám nghĩ, dám làm.

Chúng ta cần một môi trường kinh doanh mà ở đó, các rào cản hành chính được dỡ bỏ, chi phí tuân thủ được cắt giảm tối đa, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Chỉ khi thể chế thông thoáng, “nguồn lực trong dân” và sức mạnh của khối KTTN mới được giải phóng, chuyển hóa thành sức mạnh vật chất cho nền kinh tế.

Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc không phải là khẩu hiệu suông, mà là một mệnh lệnh từ thực tiễn lịch sử. Việc xác lập mô hình tăng trưởng mới dựa trên KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là con đường độc đạo để Việt Nam hiện thực hóa khát vọng thịnh vượng vào năm 2045.

Trên hành trình đó, Doanh nghiệp tư nhân đang đứng trước vận hội chưa từng có để khẳng định vai trò rường cột của mình. Bằng sự năng động, sáng tạo và tinh thần dân tộc, cộng đồng doanh nghiệp - dưới sự kiến tạo của Nhà nước pháp quyền XHCN - sẽ là những người trực tiếp xây đắp nên những nấc thang mới cho nền kinh tế, đưa Việt Nam sánh vai với các cường quốc năm châu.