Chuyện không dễ của người gây dựng

Theo kết quả Khảo sát Doanh nghiệp Gia đình do PwC Việt Nam công bố năm 2025, 94% doanh nghiệp gia đình Việt tham gia khảo sát cho biết ưu tiên bảo vệ hoạt động kinh doanh như một tài sản, trong khi đó con số này trên toàn cầu là 78%; 81% mong muốn gìn giữ di sản gia đình, toàn cầu là 77%. 

Tư duy trường tồn dường như rất rõ ràng với doanh nghiệp gia đình Việt. Quan trọng là làm sao tìm được con đường đi đúng, thực hiện hoá kỳ vọng của họ lại là điều không hề dễ?

"Chúng ta có tham vọng, nguồn lực nhưng cũng cần công cụ phù hợp", ông Nguyễn Công Hạo, Phó Tổng giám đốc Tài chính KIDO Group chia sẻ về vấn đề này tại chương trình "Kiến tạo doanh nghiệp gia đình bền vững, tư duy và chiến lược cho hành trình đa thế hệ", do CLB Doanh nhân trẻ, Doanh nghiệp Gia đình Việt Nam, tổ chức vào hôm nay, ngày 18/4. 

"Có câu chuyện thế này, có phụ huynh sẽ để con mình trầy trật, chạy ngã và tự đứng lên nhưng có gia đình sẽ lót thảm thật êm để bảo vệ con em mình. Tư duy chuyển giao kế thừa phụ thuộc vào gia đình và việc chính con em họ lựa chọn con đường mình đi", ông Hạo chia sẻ.

Muốn chuyển giao thế hệ thành công, thế hệ sáng lập cần thiết phải xác định rõ ràng, thế hệ trẻ của họ sẽ được tiếp cận với một di sản hay một tài sản. Khác với một tài sản có thể sẽ phân mảnh khi bị chia nhỏ nhưng một di sản lại không thể định giá, không được định đoạt bởi cá nhân nào và gắn với giá trị trường tồn của doanh nghiệp. Xác định đúng điều này sẽ là tiền đề để họ xây dựng lộ trình chiến lược chuyển giao phù hợp.

Trong khi đó, ông Chung Ngô Huy, cựu CFO của Coca Cola Việt Nam đặt câu hỏi: "Thế hệ sáng lập muốn trao cơ nghiệp nhưng liệu thế hệ kế cận có muốn nhận không? Họ đi ra nước ngoài để học chưa chắc đã thích tiếp quản cơ nghiệp hoặc có khi không đủ kinh nghiệm để tiếp nhận. Vậy lúc này ai sẽ điều hành doanh nghiệp đây?".

Thống kê ở Việt Nam cho thấy, chỉ có 6% doanh nghiệp gia đình có hiến chương, đưa ra các quy tắc cần làm gì, trong khi đó trên toàn cầu tỷ lệ này là 26%. Tỷ lệ xung đột trong các doanh nghiệp gia đình Việt Nam đang ở mức cao  lên tới 81% so với 48% toàn cầu. Sự thiếu hụt trong quản trị cũng làm gia tăng rủi ro trong quá trình chuyển giao thế hệ.

Tạo văn hoá làm chủ rủi ro

Theo các khách mời tham gia chương trình, việc lập kế hoạch chuyển giao cho thế hệ kế cận cần được thực hiện sớm, ngay khi chủ động được thời gian và quyết định. Điều quan trọng nhất là làm sao để mọi người trong gia đình hãy ngồi lại nói chuyện với nhau, cùng thống nhất các vấn đề, trao niềm tin cho nhau, khi đó mọi khó khăn và thách thức cũng sẽ dễ dàng được hoá giải. 

Môi trường luôn biến động và thay đổi. Khó khăn trong mỗi giai đoạn khác nhau và ở bất cứ thời điểm nào, doanh nghiệp cũng đều phải đối mặt với rủi ro nhất định. Để doanh nghiệp gia đình có thể trường tồn còn đòi hỏi các thế hệ kế nghiệp phải có đủ bản lĩnh, vững vàng trước sóng gió, nhận diện đúng rủi ro và có giải pháp phòng ngừa phù hợp.

"Tạo văn hoá làm chủ rủi ro là trách nhiệm của mọi người. Chúng ta không được đánh giá thấp các rủi ro, đồng thời phải biết phân loại các mức độ rủi ro để có phương án xử lý đúng", ông Chung Ngô Huy nhấn mạnh.

Hiện tại, các doanh nghiệp gia đình ở Việt Nam chỉ khoảng 30-40 tuổi, còn khá non trẻ. Bối cảnh kinh doanh chịu tác động từ biến động kinh tế thế giới và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ, đòi hỏi thế hệ kế cận nhiều nỗ lực và sáng tạo hơn. Bên cạnh giá trị truyền thống, họ còn cần những bước đi chiến lược táo bạo và đột phá, có như vậy doanh nghiệp mới có thể bứt phá và định hình vị thế trong kỷ nguyên mới.