Trong hội thảo “Một số cập nhật về Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 trong bối cảnh chuyển đổi số và thương mại điện tử" ngày 12/6, bà Phạm Quế Anh - chuyên gia Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức (GIZ) cho biết sự phát triển nhanh chóng của công nghệ trong thập kỷ qua đã làm thay đổi cách thức giao dịch thương mại. 

Nếu thương mại, giao dịch truyền thống chỉ bó hẹp trong các chợ, cửa hàng, siêu thị hoặc nhà riêng… thì thương mại điện tử giúp mở rộng ranh giới thị trường ra toàn cầu, giúp người tiêu dùng tiếp cận với lượng hàng hóa đa dạng, chất lượng, mẫu mã phong phú, giá cả cạnh tranh. Các giao dịch có thể diễn ra nhanh chóng qua mạng internet, trên trang web của người bán hoặc trên nền tảng của bên thứ ba, giúp người bán và người mua dễ dàng giao dịch xuyên biên giới.

Tuy nhiên, bà Phạm Quế Anh cho biết hình thức giao dịch mới cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Đa phần trong các giao dịch online hiện nay, người bán không được kiểm tra chất lượng hàng hóa. Họ phải dựa vào việc nghiên cứu, thu thập thông tin từ những đánh giá của người mua trước đó. Chưa kể, việc thanh toán trong thương mại điện tử qua các hình thức như qua internet, qua bên thứ 3 cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro, khiến quyền lợi của người tiêu dùng bị ảnh hưởng.

Theo Trung tâm Nghiên cứu Chính sách Người tiêu dùng (CPRC), có tới 83% người Úc đã từng chịu ảnh hưởng tiêu cực bởi một trang web hay ứng dụng điện thoại lợi dụng thiết kế giao diện gây ảnh hưởng tiêu cực đến quyền lợi của họ.

Về phía doanh nghiệp, khi các quy định bảo vệ người tiêu dùng được thể hiện chặt chẽ hơn trong các cam kết quốc tế, luật pháp quốc gia, thì họ có thể gặp rắc rối, bị vướng vào các vụ kiện/ tranh chấp pháp lý liên quan đến quyền lợi người tiêu dùng ở Việt Nam cũng như ở các quốc gia khác, nơi sản phẩm được tiêu thụ. 

“Thách thức đặt ra đối với người tiêu dùng trên thương mại điện tử, thương mại xuyên biên giới là khó định danh cho cả người mua lẫn người bán. Vì thế khó xác định quy định liên quan hay quốc gia, cơ quan có quyền tài phán để giải quyết những rủi ro”, bà Phạm Quế Anh cho biết.

Bên cạnh các cam kết quốc tế về bảo vệ người tiêu dùng, bà Sita Zimpel - Giám đốc Dự án ASEAN SME, Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức GIZ cho hay, ở khu vực, Kế hoạch hành động chiến lược bảo vệ người tiêu dùng ASEAN giai đoạn 2016 - 2025 đã được phê chuẩn bởi các quốc gia thành viên. Năm 2023, ASEAN cũng ra mắt Bộ hướng dẫn Bảo vệ người tiêu dùng trong thương mại điện tử. Nỗ lực này nhằm hướng tới hài hòa các quy định pháp luật giữa các quốc gia trong khu vực, thúc đẩy thương mại bền vững.

Tại Việt Nam, để hài hòa với các cam kết quốc tế và giải quyết các vấn đề mới phát sinh trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, Quốc hội đã thông qua Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 (thay thế Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2010). Luật chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7 năm nay.

Ông Hồ Tùng Bách, Phó Trưởng ban Ban Bảo vệ người tiêu dùng, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, cho biết điểm mới của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 là mở rộng phạm vi đối với những doanh nghiệp nước ngoài cung cấp sản phẩm và dịch vụ cho người tiêu dùng ở Việt Nam. Bên cạnh đó, Luật có rất nhiều quy định mới liên quan đến việc bảo vệ thông tin người tiêu dùng, cung cấp dịch vụ nền tảng số liên tục, trách nhiệm cung cấp thông tin, thu hồi sản phẩm. Đồng thời, quy định 7 nhóm đối tượng đặc thù (người cao tuổi, phụ nữ, trẻ em…) được ưu tiên bảo vệ.

Để hỗ trợ doanh nghiệp nắm bắt và cập nhật thông tin kịp thời, ông Nguyễn Đức Trung, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho biết, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã xây dựng Cổng Thông tin doanh nghiệp, tập trung giúp doanh nghiệp tiếp cận các xu hướng mới trên toàn cầu như kinh doanh có trách nhiệm, chuyển đổi số, công nghệ 4.0,... hỗ trợ doanh nghiệp kết nối với nhau và kết nối với mạng lưới tư vấn viên chuyên nghiệp.

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng có hiệu lực từ 1/7/2024 gồm 7 chương, 80 điều; có những chương quan trọng như: Giải quyết tranh chấp giữa người tiêu dùng và tổ chức, cá nhân kinh doanh; Trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh đối với người tiêu dùng; Quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; Trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh đối với người tiêu dùng trong giao dịch đặc thù; Hoạt động bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, tổ chức chính trị - xã hội và tổ chức xã hội.

Để thực thi Luật, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 55/2024/NĐ-CP.