Phân loại rõ rệt giữa vốn góp và chứng khoán

Theo quy định mới, thu nhập từ chuyển nhượng vốn được chia thành ba nhóm chính: phần vốn trong các tổ chức kinh tế; chứng khoán; và các hình thức chuyển nhượng vốn khác. Điểm mới đáng chú ý là việc Bộ Tài chính đưa cổ phần của các công ty không phải là công ty đại chúng (chưa niêm yết hoặc chưa đăng ký giao dịch) vào nhóm "chuyển nhượng vốn" thay vì nhóm "chứng khoán" như trước đây.

Lý giải về điều này, Bộ Tài chính cho rằng các giao dịch cổ phần chưa niêm yết thường diễn ra thỏa thuận, không thường xuyên và ít tính thanh khoản, mang bản chất tương tự như chuyển nhượng vốn góp trong công ty TNHH.

Phương pháp tính thuế: Khuyến khích sự minh bạch

Dự thảo quy định hai kịch bản tính thuế khác nhau dựa trên loại hình tài sản:

Đối với chuyển nhượng vốn: Áp dụng thuế suất 20% trên thu nhập tính thuế (giá bán trừ giá mua và chi phí hợp lý). Trong trường hợp cá nhân không chứng minh được giá mua gốc và các chi phí liên quan, mức thuế sẽ được ấn định là 2% trên giá bán. Quy định này áp dụng thống nhất cho cả cá nhân cư trú và không cư trú.

Đối với chuyển nhượng chứng khoán: Duy trì mức thuế suất 0,1% trên giá chuyển nhượng từng lần. Đối tượng bao gồm cổ phiếu, quyền mua cổ phiếu của các công ty đại chúng, tổ chức niêm yết hoặc đã đăng ký giao dịch trên Sở Giao dịch chứng khoán.

Việc duy trì mức thuế thấp (0,1%) cho chứng khoán niêm yết và áp dụng mức thuế cao hơn (tới 20% lợi nhuận hoặc 2% doanh thu) cho cổ phần chưa niêm yết được xem là giải pháp đòn bẩy. Chính sách này tạo động lực cho các doanh nghiệp thực hiện công khai, minh bạch hóa thông tin bằng cách đăng ký giao dịch chính thức, qua đó bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư tốt hơn.

Cơ chế kê khai và nộp thuế

Về quản lý thuế, dự thảo cơ bản kế thừa các quy định hiện hành nhưng siết chặt trách nhiệm của tổ chức chi trả. Đối với các giao dịch chứng khoán, các tổ chức trả thu nhập có nghĩa vụ khấu trừ trực tiếp 0,1% trước khi thanh toán cho cá nhân. Với chuyển nhượng vốn, cá nhân tự thực hiện kê khai và nộp thuế theo từng lần phát sinh.

Riêng đối với chứng khoán phái sinh, tại dự thảo Nghị định đề xuất giao Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định chi tiết để đảm bảo tính linh hoạt và thống nhất với quy định về thuế thu nhập doanh nghiệp.

Hiện dự thảo đang được lấy ý kiến rộng rãi trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Tài chính trước khi trình Chính phủ ban hành. Các chuyên gia nhận định, quy định mới sẽ là "cú hích" quan trọng để thanh lọc thị trường và đưa dòng vốn vào các kênh giao dịch chính thống, minh bạch.