Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh (VIFC-HCMC) dự kiến ra mắt hệ sinh thái trung tâm tài chính hàng hải vào ngày 21/5, với mục tiêu từng bước đưa các giao dịch tài chính gắn với hoạt động hàng hải và cảng biển. 

Đây là thông tin được PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Giám đốc Cơ quan điều hành VIFC-HCMC chia sẻ khi đề cập đến định hướng xây dựng Trung tâm tài chính hàng hải (Maritime Financial Center) – một trong 4 trụ cột của VIFC-HCMC. 

Theo PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, TP. Hồ Chí Minh hiện là một trong những địa phương có lợi thế nổi trội về phát triển cảng biển. Các cụm cảng như Cái Mép - Thị Vải và trong tương lai là cảng Cần Giờ, đều nằm trong nhóm cảng có lưu lượng hàng hóa trung chuyển lớn hàng đầu thế giới. Đặc biệt, siêu dự án Cần Giờ vừa được khởi công ngày 29/4 được kỳ vọng sẽ trở thành một trong những trung tâm trung chuyển quốc tế quan trọng của toàn cầu. 

Trên nền tảng những tiềm năng đó, VIFC-HCMC định hướng phát triển một hệ sinh thái tài chính gắn với hàng hải và logistics. Hiện tổng giá trị hàng hóa lưu chuyển qua hệ thống cảng khu vực TP. Hồ Chí Minh ước vượt 1.000 tỷ USD mỗi năm. 

Tuy nhiên, khoảng 80-90% giao dịch tài chính liên quan đến dòng hàng hóa này vẫn đang được thực hiện tại Singapore và Hong Kong (Trung Quốc), thay vì tại Việt Nam. Điều này cho thấy một khoảng trống lớn của thị trường tài chính hàng hải trong nước. 

Xuất phát từ thực tế đó, ngày 21/5 tới, VIFC-HCMC sẽ chính thức ra mắt hệ sinh thái trung tâm tài chính hàng hải, bao gồm cả sàn giao dịch tài chính hàng hải. Mục tiêu đặt ra là trong vòng 5 năm tới sẽ đưa khoảng 30% giá trị giao dịch hiện đang thực hiện ở nước ngoài quay trở lại Việt Nam, tương đương khoảng 300 tỷ USD mỗi năm. Cơ quan này hiện cũng đã xây dựng chiến lược cụ thể để hiện thực hóa mục tiêu này. 

Theo đánh giá của VIFC-HCMC, nguyên nhân khiến các giao dịch tài chính hàng hải chưa được thực hiện tại Việt Nam mà chủ yếu tập trung ở Singapore và Hong Kong (Trung Quốc) nằm ở cả yếu tố pháp lý lẫn cơ chế vận hành dòng vốn. 

Về khung pháp lý, nhiều đối tác quốc tế hiện chưa sẵn sàng thực hiện giao dịch nếu áp dụng hoàn toàn theo luật Việt Nam. Do đó, việc hình thành tòa án quốc tế và trung tâm trọng tài quốc tế trong thời gian tới được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng pháp lý phù hợp hơn, qua đó thu hút các giao dịch tài chính và dòng vốn quay trở lại Việt Nam. 

Bên cạnh đó, kết quả khảo sát các doanh nghiệp, bao gồm cả doanh nghiệp Việt Nam đang thực hiện giao dịch tài chính hàng hải tại Singapore và Hong Kong (Trung Quốc) cho thấy vấn đề lớn nằm ở cơ chế lưu chuyển vốn. Hiện nay, nhiều giao dịch vốn phải thực hiện thủ tục báo cáo hoặc xin phép Ngân hàng Nhà nước khiến quá trình triển khai kéo dài và phát sinh không ít trở ngại. 

Trong khi đó, mô hình trung tâm tài chính quốc tế được xây dựng nhằm tháo gỡ điểm nghẽn này. Theo định hướng, các dòng vốn lưu chuyển bên trong trung tâm tài chính quốc tế sẽ vận hành theo cơ chế tự do hơn. Hoạt động giao dịch giữa trung tâm tài chính quốc tế với thị trường toàn cầu cũng sẽ có độ mở lớn hơn, với yêu cầu chủ yếu là thực hiện nghĩa vụ báo cáo đối với cơ quan quản lý. 

Tuy nhiên, dòng vốn từ thị trường trong nước vào trung tâm tài chính quốc tế vẫn cần được kiểm soát chặt chẽ. Trong bối cảnh dự trữ ngoại hối của Việt Nam chưa ở mức dồi dào, việc kiểm soát dòng vốn được xem là yếu tố quan trọng nhằm bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô. 

Hệ sinh thái trung tâm tài chính hàng hải tại VIFC-HCMC dự kiến có sự tham gia của nhiều tập đoàn lớn trong nước và quốc tế trong lĩnh vực cảng biển, logistics, tài chính và ngân hàng như Gemadept, Cảng Sài Gòn, HDBank cùng nhiều doanh nghiệp quốc tế hoạt động trong ngành. 

Trước đó, chia sẻ với phóng viên TTXVN, PGS.TS Nguyễn Hữu Huân cho biết, Trung tâm tài chính hàng hải trong VIFC-HCMC được định vị là “cảng trung chuyển dòng vốn” cho kinh tế biển Việt Nam, với đầu mối huy động, phân bổ vốn và quản trị rủi ro cho toàn bộ chuỗi cảng biển - logistics - vận tải - thương mại quốc tế. 

Theo đó, nếu các cảng Cần Giờ, ICD Long Bình, Long Sơn, Vũng Tàu và các trung tâm logistics là nơi hàng hóa đi qua, VIFC-HCMC phải là nơi dòng vốn, bảo hiểm, tín dụng, thanh toán, phòng ngừa rủi ro và các sản phẩm đầu tư đi qua. Nói cách khác, TP. Hồ Chí Minh không chỉ làm cảng để thu phí bốc dỡ, mà phải làm trung tâm tài chính hàng hải để thu hút dòng tiền quốc tế gắn với vận tải biển, logistics, thương mại và chuỗi cung ứng. 

Mô hình kết nối được đề xuất theo hướng “port-to-finance”; trong đó, dữ liệu từ hàng hóa, hợp đồng vận tải, hóa đơn logistics, vận đơn điện tử, dữ liệu container, dữ liệu kho bãi và dòng tiền thanh toán sẽ được chuẩn hóa thành dữ liệu tài chính. 

Điểm then chốt nằm ở khả năng “tài chính hóa” các tài sản và dòng tiền trong hệ sinh thái cảng biển. Dòng tiền ổn định từ cảng, kho bãi, logistics hay dịch vụ bốc xếp hoàn toàn có thể được cấu trúc thành trái phiếu hạ tầng, quỹ đầu tư hoặc sản phẩm chứng khoán hóa, qua đó thu hút dòng vốn quốc tế dài hạn; đồng thời, các dự án cảng xanh, logistics phát thải thấp có thể tiếp cận nguồn vốn ESG thông qua các công cụ tài chính bền vững. 

Đại diện VIFC-HCMC cũng cho biết, kỳ vọng của TP. Hồ Chí Minh không chỉ là thu hút vốn FDI vào một vài dự án cảng, mà là hình thành một thị trường vốn hàng hải quốc tế đặt tại đây. Khi có cơ chế sandbox, chuẩn pháp lý quốc tế, giao dịch bằng ngoại tệ, bảo vệ nhà đầu tư và khả năng kết nối với các định chế tài chính toàn cầu, VIFC-HCMC được kỳ vọng sẽ trở thành “cảng trung chuyển dòng vốn” cho kinh tế biển Việt Nam. 

Nhà đầu tư có thể tham gia vào các dự án cảng biển-logistics của Việt Nam dưới nhiều hình thức như góp vốn cổ phần, trái phiếu dự án, quỹ hạ tầng, tài trợ thương mại, bảo hiểm-tái bảo hiểm và sản phẩm tài chính xanh. 

Theo chuyên gia, nếu làm được điều này, TP. Hồ Chí Minh sẽ không chỉ cạnh tranh bằng vị trí địa lý và hạ tầng cảng biển, mà còn cạnh tranh bằng năng lực tài chính, pháp lý và đổi mới sáng tạo, tức là những yếu tố quyết định vị thế của một trung tâm hàng hải quốc tế thực sự.