Giấc mơ trở thành nhà báo của tôi được dệt từ những ngày còn học cấp hai, từ một việc hết sức đơn giản: Chỉ vì tôi yêu thích đến ngẩn ngơ hình ảnh các anh chị ký giả trong bộ đồng phục bốn túi, xẻ lưng. Tôi nhìn thấy ở đó khí chất lãng tử, phong trần, tính cách mạnh mẽ, cương nghị. Thời chiến tranh, với ký giả chiến trường còn bao gồm lòng dũng cảm không khác gì "chiến binh" ngoài mặt trận.

Có một chút năng khiếu viết lách, tôi tập tành viết bài tham gia trang Họa mi của báo Trắng Đen, các báo thiếu nhi Tuổi Xanh, Tuổi Hoa, Tuổi Hồng…, dần dà viết "leo" sang các chuyên mục phù hợp của một số tờ nhựt trình khác.

Sài Gòn giải phóng, các trường có liên quan đến chuyên ban của tôi như Văn khoa, Luật… tạm thời ngưng hoạt động. Hơn một năm chơi vơi, tôi buộc phải thi vào Sư phạm. Nhưng giấc mơ “ký giả” vẫn chưa bao giờ phai nhạt trong tôi.

Tôi mang theo giấc mơ ấy về vùng quê sông nước xa xôi. Ngoài cái loa sắt treo lủng lẳng trên ngọn dừa, mỗi hừng đông, vài ba phút phát đi mấy mẩu tin tức địa phương, ở đó hoàn toàn không báo đài, không bất kỳ một phương tiện truyền thông nào khác.

Thỉnh thoảng lên Sài Gòn thăm nhà, thứ mà tôi luôn khệ nệ mang theo khi trở về chính là… báo, có khi lên đến vài ký lô. Tất nhiên là báo cũ!

Tôi nuốt "món cơm nguội” ấy với một tâm thế rất ngon lành, sảng khoái. Tin cũ, tin mới, chuyện xưa, chuyện nay, tháng năm xuất bản… ghi trên mỗi tờ báo đan xen, chồng chéo nhiều khi khiến tôi rối rắm, hoang mang. Nhưng tôi luôn nâng niu, trân trọng từng câu chữ vì nghĩ đến công sức của những người làm ra tờ báo, từ anh chị ký giả (bấy giờ đã gọi là phóng viên) đến những người công nhân sắp chữ của nhà in.

27 năm sau, tôi về lại Sài Gòn, bỏ lại ngôi trường nằm ngó mặt ra con sông quanh năm đỏ nặng phù sa; bỏ lại căn nhà nhỏ có khung cửa sổ mở ra một góc vườn; bỏ lại ngày nắng, ngày mưa; bỏ lại tên người, tên sông, tên đất; ngẩn ngơ bỏ lại những bao tải chất đầy… báo cũ.

Tôi mang ơn Sài Gòn, nơi nuôi lớn tuổi thơ tôi; nơi tôi trải qua quãng đời học trò hoa mộng, đã đón người phụ nữ vừa đủ… già là tôi trở về, để... không biết bắt đầu từ đâu.

Vậy mà có ai ngờ, chính ở nơi đây, vào những ngày "chầm chậm" bước qua tuổi 50, khi “giấc mơ ký giả” hầu như tàn lụi, thì thật kỳ diệu, anh bạn nhà thơ đã dắt tôi "bỏ" vào một tòa soạn báo của bạn anh ấy, để mưu sinh bằng công việc đọc morasse.

Tôi tin, chỉ có giấc mơ ngủ quên bao lâu nay đã thức dậy, đánh thức mọi cố gắng, nỗ lực mới khiến tôi làm quen rất nhanh với công việc hết sức khiêm tốn, thầm lặng trong quy trình của một tờ báo. Dù vậy, tôi vẫn rất yêu thích, rất vui, rất hạnh phúc dù đôi khi cũng chạnh lòng "hình như công việc của mình đứng thứ hạng cuối cùng trong bảng xếp hạng “danh giá” của nghề làm báo!".  

Dù vậy, sau nhiều năm “làm nghề”, tôi nhận ra không phải như vậy. Công việc morasse, thường được gọi là chấm morasse, đọc morasse hay soát lỗi morasse, là một "mắt xích" không thể thiếu, không thể xem thường trong quy trình xuất bản một tờ báo có chất lượng.

Không giống như phóng viên, người đọc morasse không được đào tạo bài bản. Họ phải vừa làm, vừa học, tự tìm ra phương pháp riêng của mình sao cho nhanh nhất mà không bị sót lỗi.

Nhiều người nghĩ soát morasse chỉ đơn thuần là chấm lỗi chính tả, quan niệm này hoàn toàn sai. Ngoài dò lỗi chính tả, người đọc morasse còn có nhiệm vụ phát hiện các lỗi kỹ thuật do sơ sót trong quá trình đánh máy như phông chữ, cách dòng; trong khâu trình bày như mất đoạn, sai đoạn… dẫn đến thông tin sai lệch; thậm chí sửa cả câu cú, cách diễn đạt… Thực tế, không ít trường hợp, người đọc morasse còn phát hiện cả lỗi sai kiến thức do tiến độ gấp rút, áp lực thời gian khiến biên tập viên bị “tẩu hỏa” dẫn đến không phát hiện ra.

Rất may, tôi có những tố chất phù hợp với công việc: Trí óc minh mẫn, tỉnh táo; thị lực khỏe, sáng; tấm lưng dẻo dai; sự tập trung cao độ; tính cách cẩn thận, tỉ mỉ, chịu khó; có tư duy logic, có khả năng kiểm soát được câu chữ, cách diễn đạt…

Bên cạnh vốn kiến thức có được từ việc đã đọc qua nhiều tờ báo với những lĩnh vực riêng: Chính trị, kinh tế, tiêu dùng, doanh nhân, tòa án, giáo dục, nhà đất… để đáp ứng công việc mới, tôi thường xuyên cập nhập thông tin, tra cứu tư liệu và nhất là đọc, đọc thật nhiều, từ những bản tin vụn vặt đến các tác phẩm lớn để làm giàu vốn kiến thức của mình.  

Tuy nhiên, cũng như bất kỳ công việc nào, dù cẩn thận đến đâu cũng khó tránh khỏi sai sót. Với tôi, những lần như vậy, đằng sau cảm giác có lỗi, còn là những kỷ niệm khó quên, giúp tôi rút ra nhiều bài học kinh nghiệm và đáng quý, nhất là nhận ra giá trị của tinh thần đồng đội, khiến chúng tôi thêm gắn kết, yêu thương nhau và yêu thêm công việc của mình.

Là người “nhặt sạn”, gác cổng cuối cùng trước khi bản thảo tờ báo được chuyển đến nhà in, công việc của tôi không có gì đáng để “đao to búa lớn”, để bộc bạch về “vinh quang và cay đắng”; chúng tôi chỉ có niềm vui và sự trăn trở.

Niềm vui là mỗi sáng được cầm tờ báo nóng hổi trên tay, lật từng trang, đọc lại từng bài, từng đoạn; dù đó là những trang báo mà tôi đã đọc đến "nhàu nát" bản thảo nhưng vẫn rất mới lạ, tinh khôi. Chỉ thế thôi, đã thấy len lỏi một niềm vui thầm lặng.

Còn một chút trăn trở chẳng qua là do đặc thù nghề nghiệp: Cái sai trên mặt báo thường đến từ nhiều nguyên nhân khác nhau, nhưng trách nhiệm cuối cùng vẫn thuộc về morasse.

Với người làm morasse, đôi khi có đến hàng trăm lần họ đã sửa những lỗi rất quan trọng mà nếu như không phát hiện ra thì hậu quả sẽ khó lường, mặc dù chỉ là một dấu sắc bỏ sai, chỉ một nét thiếu hoặc thừa trong chức danh, tên họ của các vị lãnh đạo.

Hàng trăm lần như thế được cho là bình thường, nhưng chỉ cần một lần sai sót thì sự việc biến thành nghiêm trọng và người đọc morasse “lãnh đủ”.

Sau nhiều năm vừa làm, vừa học hỏi và rèn luyện, từ một nhân viên morasse, tôi được tín nhiệm trong vị trí biên tập viên. Nhưng hễ ở đâu ngỏ ý có nhu cầu cần nhân viên morasse, tôi lại hớn hở nhận lời.

Tôi biết ơn nghề morasse vì trước hết đã giúp tôi thực hiện phần nào giấc mơ nghề nghiệp của mình. Nghề morasse tạo nên sự nhạy bén, linh cảm đôi khi rất khó lý giải. Nó giúp tôi làm giàu vốn sống, thu thập được nhiều nguồn thông tin qua từng bài viết của phóng viên.

Tôi viết những dòng này trong một ngày tháng Sáu - ngày tôn vinh nghề báo và những người làm báo - trong niềm vui, hạnh phúc lẫn đôi điều trăn trở về nghề nghiệp. Dẫu trải qua bao vui - buồn trong nghề, tháng Sáu vẫn khiến tôi yêu thương, mong đợi cùng những cơn mưa...