Các quốc gia Đông Nam Á sắp đạt được thành công phần nào trong nỗ lực "giải mã" chính sách thuế quan của chính quyền Tổng thống Mỹ, Donald Trump - theo nguồn tin từ các chuyên gia. Tuy nhiên chính sách khó đoán của Mỹ, cũng như sự khác biệt về thuế áp dụng cho từng quốc gia đã khiến hiệp hội kinh tế khu vực có những phản ứng không đồng nhất.

"Hoa Kỳ đang chọn sử dụng mưu kế 'chia để trị'", Chua Hak Bin, một nhà phân tích tại Malayan Banking của Malaysia, cho biết. "Mỗi quốc gia ASEAN phải đối mặt với mức thuế đối ứng khác nhau và một loạt yêu cầu từ Hoa Kỳ, khiến việc đàm phán trên cơ sở liên minh trở nên khó khăn".

Thủ tướng Malaysia Anwar Ibrahim phát biểu tại cuộc họp của các nhà lãnh đạo ASEAN tại Kuala Lumpur vào thứ Hai cho biết, ông đã viết thư cho Trump đề xuất tổ chức hội nghị thượng đỉnh Hoa Kỳ - ASEAN để giảm bớt hậu quả từ thuế quan. Tuy nhiên, các quốc gia thành viên hầu hết đều đã theo đuổi các cuộc đàm phán của riêng họ với Washington.

Theo báo cáo của Maybank vào giữa tháng 5, Hoa Kỳ được cho là đang ưu tiên đàm phán với 20 quốc gia bao gồm các nước Đông Nam Á như Việt Nam, Malaysia và Indonesia. Báo cáo này nhấn mạnh sự vắng mặt của Thái Lan và Philippines trong danh sách ưu tiên.

Trong số các nước ASEAN, Campuchia đang phải đối mặt với mức thuế đối ứng cao nhất của Hoa Kỳ là 49% và Singapore với mức thuế thấp nhất là 10%.

"Trong số các nền kinh tế ASEAN, Việt Nam, Malaysia và Indonesia dường như đang ở giai đoạn đàm phán thương mại có tiến triển hơn với Hoa Kỳ", Maybank cho biết. "Việt Nam có khả năng là quốc gia nỗ lực nhất để tìm kiếm một thỏa thuận trong thời gian tạm dừng 90 ngày trước tháng 7, vì nếu không, họ sẽ phải đối mặt với mức thuế quan nặng nề".

Việt Nam, đang phải đối mặt với mức thuế quan 46%, tuần trước đã cử một phái đoàn do Bộ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Hồng Diên dẫn đầu tới Washington để đàm phán vòng thứ hai.

Chính quyền nước ta đã khuyến khích việc tiêu thụ các mặt hàng từ Mỹ, trong đó bao gồm cả mua máy bay Boeing lẫn dầu hoả từ ExxonMobil. Hơn 100 công ty Việt Nam đã tham dự SelectUSA, diễn đàn dành cho các công ty muốn đầu tư vào Hoa Kỳ. Thứ Tư tuần trước, lễ khởi công dự án khu nghỉ dưỡng golf và khu dân cư cao cấp trị giá 1,5 tỷ đô la của The Trump Organization đã diễn ra với sự tham dự của con trai ông Trump, Eric Trump.

Mặc dù vậy, cho đến nay Việt Nam vẫn chưa đạt được bất kỳ thỏa thuận nào với Washington.

Malaysia, quốc gia đang phải đối mặt với mức thuế quan 24%, đang chuẩn bị vòng đàm phán thứ hai với Hoa Kỳ trong tuần này, sau khi không đạt được thỏa thuận nào trong các cuộc họp trước đó giữa các quan chức Malaysia và Hoa Kỳ tại Washington và bên lề diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương (APEC) tại Hàn Quốc.

Các quan chức Malaysia cho biết chính phủ của họ sẵn sàng đàm phán các biện pháp nhằm giảm thâm hụt thương mại của Hoa Kỳ, xóa bỏ các rào cản thuế quan và tăng cường các biện pháp bảo vệ công nghệ - một biện pháp được đưa ra sau khi có cáo buộc chip vi xử lý phục vụ AI của Nvidia, có nguồn gốc từ Hoa Kỳ, được chuyển sang Trung Quốc thông qua Malaysia.

Indonesia đã tự đặt ra thời hạn 60 ngày để đạt được thỏa thuận với Washington. Đối mặt với mức thuế 32%, nền kinh tế lớn nhất khu vực đang cố gắng xoa dịu Trump bằng cách đề xuất nhập khẩu thêm khí dầu mỏ hóa lỏng, dầu thô, đậu nành và lúa mì từ Hoa Kỳ.

Bộ trưởng Năng lượng Indonesia, Bahlil Lahadalia, cho biết vào tháng 4, nước này có thể tăng nhập khẩu năng lượng từ Hoa Kỳ thêm 10 tỷ đô la. Đầu tháng này, ông cho biết một phần lớn trong số đó sẽ đến từ việc chuyển nhập khẩu nhiên liệu từ Singapore sang Hoa Kỳ. Phần lớn lượng nhiên liệu nhập khẩu của Indonesia hiện đến từ Singapore, nơi lọc dầu thô có nguồn gốc từ nơi khác.

Thái Lan đang sử dụng một chiến lược tương tự. Tập đoàn dầu khí nhà nước Thái Lan PTT cho biết tuần trước rằng họ đang cân nhắc nhập khẩu khí hóa lỏng từ Mỹ như một phần của cuộc đàm phán thuế quan.

Chính phủ Thái Lan đã bị chỉ trích rộng rãi vì phản ứng chậm chạp trước tình trạng thuế quan. Mặc dù phải đối mặt với mức thuế quan đối ứng 36%, Bangkok vẫn chưa đặt lịch đàm phán với Washington.

Các quan chức Philippines đã gặp gỡ các đối tác thương mại Hoa Kỳ vào đầu tháng 5, với mục tiêu đảm bảo mức thuế suất bằng 0 đối với hàng hóa Philippines nhập khẩu vào Hoa Kỳ - mặc dù quốc gia này chỉ chịu mức thuế thấp hơn là 17%.

Frederick Go, Trợ lý đặc biệt của tổng thống về đầu tư và kinh tế, cho biết trong một tuyên bố: "Chúng tôi hy vọng rằng các cuộc thảo luận này hướng tới các thỏa thuận từ cả hai phía, không chỉ củng cố quan hệ thương mại Hoa Kỳ-Philippines mà còn giúp đa dạng hóa thị trường xuất khẩu của nước ta".

Ngay cả Singapore, nơi có mức thuế thấp nhất khu vực, cũng đang thúc đẩy nhượng bộ trong các lĩnh vực như xuất khẩu dược phẩm sang Mỹ.

Tuy nhiên, khi chưa có sự đảm bảo chắc chắn nào, các nước Đông Nam Á vẫn hy vọng rằng Hoa Kỳ sẽ nhượng bộ trên một số vấn đề.

"Cho đến nay ASEAN vẫn chưa thể thực hiện được thương lượng tập thể nào trong các cuộc đàm phán với Hoa Kỳ", Darren Tay, người đứng đầu bộ phận rủi ro quốc gia Châu Á - Thái Bình Dương tại cơ quan phân tích kinh tế vĩ mô BMI, cho biết. "Chúng tôi tin rằng không có bên nào chiến thắng trong cuộc xung đột thương mại toàn cầu này".