Trong các tuần qua, chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden đã đặt ra một loạt thuế mới nhằm bảo vệ ngành sản xuất tại nước này khỏi nhập khẩu hàng hóa tràn lan từ Trung Quốc. Nhưng điều này có thể dẫn đến các nhà sản xuất tại Trung Quốc đưa dây chuyền của họ đến các nước như Việt Nam và Mexico để lách luật.

Nhiều quan chức và chuyên gia thương mại tại Mỹ đã lên tiếng cảnh báo: Nếu thiếu thốn các nỗ lực ngắt đường vận tải từ qua các quốc gia như Mexico, thì “cơn đại hồng thủy” sản xuất dư thừa của Trung Quốc sẽ vẫn gây ảnh hưởng đến thị trường Hoa Kỳ.

Eswar Prasad, giáo sư chính sách thương mại tại Đại học Cornell và cựu giám đốc Trung Quốc tại Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cho biết: “Mức thuế mới có thể ngăn cản hàng nhập khẩu trực tiếp từ Trung Quốc nhưng có khả năng phần lớn hàng nhập khẩu đó sẽ được chuyển hướng vận chuyển qua các quốc gia không chịu thuế nặng”.

Đặc biệt là Mexico và Việt Nam, Prasad cho biết, đã được hưởng lợi từ căng thẳng thương mại Mỹ-Trung leo thang do chi phí thấp hơn và khoảng cách gần. Cả hai quốc gia này đều cần có biện pháp né tránh "sự bức xúc" từ Washington mà vẫn thu được các khoản đầu tư sản xuất mới - ông nói thêm.

Mexico, chẳng hạn, đã vượt qua Trung Quốc để trở thành nguồn nhập khẩu hàng đầu vào Mỹ, với hơn 115 tỷ USD hàng hóa có nguồn gốc từ nước này trong ba tháng đầu năm 2024 so với chưa đến 100 tỷ USD từ Trung Quốc.

Với sự gia tăng đó, một mối lo ngại mới cho việc Mexico trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa Trung Quốc nhằm tránh thuế quan của Mỹ, do việc Mỹ tăng cường nhập khẩu các sản phẩm thép từ Mexico. Trong khi đó, nhà sản xuất xe điện Trung Quốc BYD đang nỗ lực tìm kiếm một địa điểm cho một nhà sản xuất xe điện tại Mexico, để cung cấp cho thị trường Mỹ. Đã có tin các quan chức Mỹ đã gây áp lực buộc Mexico phải từ chối ưu đãi đầu tư cho các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc.

Thuế đối với xe điện Trung Quốc sẽ sớm tăng gấp 4 lần, lên hơn 100% giá trị, kết quả của đợt tăng thuế mới của Tổng thống Joe Biden đối với hàng nhập khẩu công nghệ cao từ Trung Quốc. Hành động này cũng bao gồm việc tăng gấp đôi thuế đối với sản phẩm bán dẫn và pin mặt trời, tăng lên 50% trong năm nay, và áp dụng mức thuế 25% đối với khoáng sản sản xuất pin quan trọng, trong đó có than chì và nam châm pin EV của Trung Quốc trong hai năm tới.

Các mức thuế này được thiết kế để bảo vệ các lĩnh vực sản xuất tại Mỹ mà chính quyền Biden đang cố gắng phát triển với hàng trăm tỷ đô la ưu đãi và trợ cấp thuế.

Katherine Tai, thuộc văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR), nói với các phóng viên rằng bà lo ngại về mối quan hệ thương mại của Mexico với Trung Quốc và đang "theo dõi" những nỗ lực riêng biệt trong tương lai nhằm giải quyết vấn đề trốn thuế.

Tai cho biết: “Chiều hướng đang phát triển khiến chúng tôi thực sự quan ngại và USTR đang xem xét tất cả các phương pháp để giải quyết vấn đề này”.

Mexico được hưởng lợi từ mức thuế quan gần như bằng 0 của Mỹ theo Hiệp định thương mại Mỹ-Mexico-Canada (USMCA), trong khi Bộ Thương mại Mỹ đang xem xét cấp cho Việt Nam quy chế "nền kinh tế thị trường", điều này sẽ giúp giảm thuế chống bán phá giá đối với hàng nhập khẩu của Việt Nam.

Một quan chức khác của USTR, cố vấn cấp cao Cara Morrow, cho biết cơ quan thương mại này đã làm việc với các đối tác Mexico để giảm bớt việc trung chuyển thép và nhôm Trung Quốc. 

Động thái của Biden tăng thuế đối với thép lên 25% từ mức 7,5%, nhưng kèm theo đó là 25% thuế an ninh quốc gia và thuế chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với nhiều sản phẩm thép của Trung Quốc. 

Các quan chức Mỹ đã nói rõ với Mexico rằng USMCA nhằm mục đích thúc đẩy sự hội nhập và khả năng cạnh tranh của Bắc Mỹ, chứ "không tạo ra cửa sau cho Trung Quốc". 

USTR đang thảo luận về thuế chống bán phá giá của Mexico đối với thép và nhôm cũng như giám sát tốt hơn hoạt động xuất nhập khẩu kim loại. Các quan chức Mexico cũng coi việc sản xuất quá mức của Trung Quốc là mối đe dọa đối với nền kinh tế của họ. 

Hành động của chính quyền Biden cũng có thể gây thêm áp lực lên châu Âu thông qua chuyển hướng sản phẩm xe điện, tấm năng lượng mặt trời, pin và thép của Trung Quốc sang châu lục này. 

William Reinsch, chuyên gia thương mại tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế ở Washington, cho biết nỗ lực ngăn chặn hoạt động sản xuất dư thừa của Trung Quốc “giống như bóp một quả bóng. Nó co lại ở chỗ này và phình ra ở chỗ khác”.