Con số dự trữ quá khiêm tốn

Cách đây chưa lâu, nhiều cửa hàng xăng dầu tại Hà Nội và TP.HCM dù có hoạt động nhưng không có xăng để bán. Vì vậy, muốn mua xăng, người tiêu dùng phải đi nhiều cửa hàng mới có vì các cây xăng hết hàng hoặc bán nhỏ giọt. Tại Hà Nội, một số cây xăng bán cho người dân chỉ từ 30.000 - 50.000 đồng/xe… Như vậy, có thể thấy hiện tượng “đứt gãy” cung ứng cục bộ này cũng phản ánh công tác dự trữ không chỉ thiếu sự chủ động mà còn phản ánh hạ tầng dự trữ từ phía doanh nghiệp.   

Chia sẻ tại Tọa đàm Tiếp tục đẩy mạnh xã hội hóa đầu tư xây dựng hạ tầng dự trữ xăng dầu góp phần đảm bảo nguồn cung – những vấn đề đặt ra, ngày 12/4, TS. Lưu Bình Nhưỡng, Phó trưởng Ban Dân nguyện của Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhấn mạnh, dự trữ xăng dầu chưa đến con số 10 ngày của Việt Nam là việc nguy hiểm.

"Chúng ta thấy rằng, người bình thường có thể nhịn ăn 1 tuần, 2 tuần. Nhưng nếu đất nước “nhịn” xăng dầu 1 ngày thì sẽ tê liệt toàn bộ. Nếu chúng ta không tính toán chiến lược về khâu sản xuất lẫn dự trữ xăng dầu thì sẽ có lúc không đối phó kịp. Đặc biệt, không dự trữ cẩn thận thì không bảo đảm để đối phó với những rủi ro lớn và an ninh, quốc phòng", ông Nhưỡng nói.

Dẫn chứng cụ thể, ông Nhưỡng cho hay, Mỹ dự trữ hàng năm đạt mức 434 triệu thùng dầu, tương đương 60 tỷ lít, kho dự trữ lớn nhất thế giới này năm ngoái bị giảm 7 triệu thùng. Đứng sau là Trung Quốc, năm 2022 mua của Nga 86,25 triệu tấn dầu; nhập vào 11,5 tỷ m3 khí đốt...

“Như vậy, đối với Việt Nam con số quá nhỏ bé. Bình quân mỗi năm, kho dự trữ của ta có 370.000m3, tương đương 3 triệu lít. Câu chuyện bà con xếp hàng rồng rắn, chen chúc mua xăng dầu cho thấy tầm quan trọng của mặt hàng chiến lược như thế nào. Đây là mặt hàng sử dụng hàng ngày, hàng giây”, ông Nhưỡng nói.

Nêu thực trạng, ông Nguyễn Đức Hạnh, Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc Công ty CP dầu khí Sơn Hải, trần tình: "Hiện nay, theo quy định pháp luật là Nghị định 53 và Nghị định 95 trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu chúng tôi phải bảo đảm 20 ngày nhưng thực tế chỉ được 6,5 ngày. Vì không được dự trữ đầy đủ nên xảy ra tình trạng đứt gãy nguồn cung ứng nên các doanh nghiệp như chúng tôi rất khó".  

Ông Hạnh dẫn chứng thêm, chẳng hạn như Nhật Bản, dự trữ xăng dầu quốc gia 126 ngày tại kho Nhà nước và kho thuê của tư nhân. Doanh nghiệp dự trữ 78 ngày tại các kho, bể chưa lọc dầu và tại các kho xăng dầu thuộc doanh nghiệp tư. Dự trữ hợp tác với các quốc gia khác sản xuất mỏ là 4 ngày. Dự trữ này doanh nghiệp 50% đối với dầu mỏ và dầu thô. Đối với quốc gia là 90% dầu thô, 10% đối với các loại hình dự trữ khác. Việc dự trữ 90% dầu thô là để tiết kiệm chi phí, hiệu quả kinh tế vì đỡ hao hụt, bay hơi.  

"Nếu chúng ta không có được nhìn chiến lược, không có được tính toán chiến lược về khâu sản xuất lẫn dự trữ thì sẽ có lúc không đối phó kịp", ông Hạnh nói.

Nghiên cứu ban hành Luật Dự trữ nguyên liệu xăng dầu

Về giải pháp, theo ông Nguyễn Đức Hạnh, cần tính toán chiến lược về khâu sản xuất lẫn dự trữ xăng, dầu, muốn vậy, Nhà nước nên sớm hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật. Có thể ban hành Luật Dự trữ nguyên liệu xăng dầu như Nhật Bản ban hành 2 luật dự trữ và luật giám sát chất lượng.

"Như bản thân tôi, năm ngoái loay hoay hơn nửa năm làm kho dự trữ xăng dầu 35.000 – 40.000 m3 với tổng mức đầu tư 500 tỷ. Nhưng khi cân đối tài chính, cân đối dự trữ xăng dầu đưa ra các ngân hàng vay vốn rất khó các ngân hàng không chấp nhận. Vì đầu vào hoàn toàn là thị trường nhưng đầu ra do Nhà nước điều hành. Như vậy, điều hành xăng dầu theo thế giới phẳng. Lợi nhuận kinh doanh rất mỏng, rất thấp nhưng rủi ro rất là cao. Mặt hàng nếu một vài ngày không bán được là lỗ, nhiều khi chiết khấu đến 2.000 nhưng giá giảm đến 1.900", ông Nguyễn Đức Hạnh chia sẻ. 

Để triển khai được các việc đảm bảo các nguồn cung, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế của Quốc hội Nguyễn Mạnh Hùng cho hay, liên quan đến các căn cứ pháp lý, chúng ta phải rà soát lại các cái nghị quyết, các luật cũng như các quy định pháp lý khác.

"Để triển khai được tốt hơn, sắp tới sẽ có Nghị quyết để thay thế Nghị quyết 41 về chiến lược phát triển ngành dầu khí. Ngoài ra, cái luật ví dụ như Luật Dự trữ Quốc gia, các luật về thuế, luật chuyên ngành, nếu cần thiết, chúng ta cần phải có những cơ chế chính sách để tạo điều kiện cho việc nhập khẩu rồi lưu trữ, phân phối xăng dầu và đáp ứng được nhu cầu phát triển của quốc gia", ông Hùng cho biết.

Đồng thời nhấn mạnh: Đề nghị cho tiếp tục dự trữ xăng dầu quốc gia được dự trữ chung với dự trữ xăng dầu lưu thông vì hệ thống kho bãi đang hạn chế. Ngoài ra, họ cũng đề nghị có sự điều chỉnh về cái mức phí quả lý xăng dầu liên quan đến dự trữ quốc gia. Vấn đề này, hiện nay được biết đang áp dụng theo một cái văn bản hướng dẫn của Bộ Kế hoạch Đầu tư cách đây 20 năm và định mức chi phí quản lý là khoảng gần 15.000 đồng/lít. Theo đó, chi phí tính toán được vào khoảng 70.000 đồng đến 80.000 đồng rồi. Do vậy, cần phải điều chỉnh mức phí này cho nó phù hợp và đáp ứng được bối cảnh phát triển đất nước hiện nay.