Lễ hội Tháp Bà Ponagar Nha Trang là sự kiện văn hóa tâm linh truyền thống đặc sắc của đồng bào Chăm, được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào năm 2012. Lễ hội năm nay diễn ra từ ngày 5 đến 11/5 (nhằm ngày 19 đến 25/3 âm lịch - tháng Một theo Chăm lịch).

Không chỉ mang ý nghĩa tôn vinh, gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Chăm, lễ hội còn là biểu tượng giao thoa văn hóa Chăm - Việt, gắn với tín ngưỡng thờ Mẫu - nét đẹp tâm linh đặc trưng của người Việt Nam.

Từ mùng 10 tháng 3 âm lịch (tháng 1 Chăm lịch), khu di tích Tháp Bà Ponagar đã thu hút hàng nghìn người Chăm từ Ninh Thuận và nhiều địa phương khác về dâng lễ, tạ ơn, cầu bình an trong năm mới. Càng vào những ngày chính lễ, người Chăm, đồng bào Raglai và người dân Việt theo tín ngưỡng thờ Mẫu từ nhiều nơi trong cả nước càng đổ về đông đúc hơn.

Ông Kadhar Kỷ, thành viên Hội đồng Chức sắc Chăm cho biết: "Vào đầu năm mới, cũng là dịp lễ hội Tháp Bà Ponagar, đồng bào Chăm háo hức vui mừng hội tụ về đền tháp dâng lễ bắt đầu từ đầu tháng Một (Chăm lịch). Đây là lễ hội tưởng tri thần linh và Thánh Mẫu, nguyện cầu quốc thái dân an, cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, làm ăn phát đạt và sức khỏe dồi dào. Chúng tôi không chỉ cầu riêng cho mình mà còn cầu cho tất cả các dân tộc anh em trên đất nước Việt Nam đều được thịnh vượng".

Trong Tuần lễ hội, nhiều nghi lễ truyền thống long trọng và thiêng liêng liên tục diễn ra như: lễ rước nước (đoàn nghi lễ dài hàng km); lễ cầu quốc thái dân an; lễ Mộc dục (thay y Mẫu); lễ rước kiệu; lễ cầu siêu - thả hoa đăng (trên 10.000 hoa đăng thả trên sông Cái dưới chân Đồi Cù lao); lễ dâng hương; lễ Tết cổ truyền (từ 4g đến 5g); lễ Thứ lễ - Tôn vương (từ 6g đến 8g30); lễ cúng tạ… cùng các chương trình biểu diễn nghệ thuật dân gian Chăm và văn hóa hầu Mẫu đặc sắc.

Ông Bá Đức Quỳnh, một nông dân nghèo vượt khó, hiện là chủ một cơ sở sản xuất theo mô hình mới, là người Chăm Hữu Đức, chia sẻ: “Chúng tôi luôn rất tự hào về các lễ hội truyền thống của đồng bào Chăm, đặc biệt Lễ hội Tháp Bà Ponagar. Thánh Mẫu Thiên Y A Na không chỉ là Mẹ Chúa Xứ của một vùng đất, mà bà đã trở thành Thánh Mẫu trong lòng người dân Việt. Chúng tôi luôn sẵn sàng đồng hành, ủng hộ cùng cộng đồng người Chăm trên hành trình gìn giữ, tôn vinh văn hóa truyền thống dân tộc. Vào các dịp lễ, Tết theo lịch Chăm, cả gia đình chúng tôi nhiều thế hệ đều về Tháp dâng lễ tạ ơn, bái lạy tưởng tri các vị thần linh. Sau đó, chúng tôi mới về dâng lễ trời đất, bàn thờ gia tiên tại tư gia và cả nhà cùng sum vầy vui hội…”.

Mỗi nghi lễ đều long trọng, tôn nghiêm và đặc sắc, ấn tượng thu hút hàng chục ngàn người dân địa phương và du khách trong, ngoài nước kéo về xem hội. Đặc biệt, lễ rước kiệu Bà, đoàn diễu hành hàng ngàn người, xe hoa được trang trí lộng lẫy, đội nghi lễ kiệu lọng, cờ hoa rực rỡ, trống chiêng rộn ràng cùng hàng ngàn người trang phục lễ hội truyền thống lộng lẫy, mang theo các loại lễ phẩm, hoa trái, trầu cau, hương đăng xếp thành những hàng dài và di chuyển qua cung đường trước Tháp Bà trong sự chứng kiến cổ vũ của hàng ngàn người dân du khách hai bên đường. Tất cả hòa quyện tạo nên một tuyệt tác văn hóa sống động, đầy màu sắc và mê hoặc trong lòng người tham dự…