Sức ép cạnh tranh ngày càng gay gắt

Tiếp tục đà giảm của năm 2023 (giảm tới 25%), 4 tháng đầu năm 2024, Hiệp hội Các nhà sản xuất Ô tô Việt Nam (VAMA) tiêu thụ đạt 82.515 xe, giảm 11% so với 2023. Trong đó xe ô tô du lịch giảm 14%; xe thương mại giảm 3% và xe chuyên dụng giảm 28%. Tình hình sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp ô tô vẫn gặp khó sức ép lạm phát, tỷ giá, lãi suất gia tăng... ảnh hưởng tâm lý người tiêu dùng, dẫn đến xu hướng thắt chặt chi tiêu đối với những mặt hàng có giá trị cao.

Nhận định về cơ hội thời gian tới khi thực thi các Hiệp định thương mại tự do (FTA), tại Tọa đàm về "Công nghiệp ôtô Việt Nam thực hiện Hiệp định thương mại tự do: Phát triển theo hướng nào?", ngày 24/5, bà Nguyễn Ánh Tuyết, đại diện VAMA, cho biết đến nay Việt Nam đã tham gia và ký kết 17 FTA; trong đó có nhiều FTA đã cam kết về ôtô nguyên chiếc và có lộ trình giảm thuế nhập khẩu của xe ôtô nguyên chiếc về 0%.

"Với việc thực hiện các cam kết của Hiệp định EVFTA, thuế nhập khẩu ô tô nguyên chiếc từ EU về Việt Nam sẽ giảm khoảng 6,4%/năm và liên tục trong vòng 10 năm. Năm 2024, thuế nhập khẩu được áp dụng là 38,1%. Dự kiến đến năm 2030, thuế nhập khẩu ô tô nguyên chiếc từ EU xuống 0%. Đây là một cơ hội rất lớn cho thị trường ô tô để có thể đa dạng hóa sản phẩm và mang lại nhiều sự lựa chọn cho người tiêu dùng Việt Nam", đại diện VAMA cho hay.

Bà Tuyết dẫn chứng một chiếc xe phổ thông có giá khoảng 30.000 USD, khi nhập về Việt Nam năm 2024 phải nộp thuế nhập khẩu 38,1%, tương đương 11.430 USD, giảm 1.920 USD so với năm ngoái. Tuy nhiên, số tiền thuế này còn có thể giảm hàng chục nghìn USD đối với các mẫu siêu xe nhập khẩu.

“Điều này cho thấy, ngày càng có nhiều người Việt có cơ hội sở hữu các mẫu xe từ tầm trung, cao cấp cho đến xe siêu sang của các thương hiệu nổi tiếng như Mercedes-Benz, BMW, Audi, Porsche, Ferrari, Lamborghini, Bugatti...”, bà Tuyết nhận định.

Tuy nhiên bà Tuyết cũng chỉ rõ, ngay sau khi cam kết bỏ thuế xuất nhập khẩu từ các nước ASEAN, nhiều sản phẩm sản xuất trong nước đã không cạnh tranh nổi với sản phẩm đến từ các quốc gia ASEAN như Thái Lan và Indonesia và đã được thay thế bởi sản phẩm nhập khẩu. "Điều này cũng làm các doanh nghiệp sản xuất ô tô Việt Nam ngày càng gặp nhiều áp lực để duy trì sản xuất và duy trì được thị phần trong các phân khúc đang có hiện diện".

Dưới góc độ cơ quan quản lý, ông Dương Bá Hải, Phó Trưởng phòng Phòng Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu, Cục Quản lý, giám sát chính sách thuế, phí và lệ phí, (Bộ Tài chính) cho rằng, thị trường EU là thị trường có tiêu chuẩn cao, khoảng cách địa lý khá xa Việt Nam, vì vậy cơ hội xuất khẩu sẽ khó thành hiện thực nếu doanh nghiệp không đủ năng lực tham gia mạng lưới cung ứng trong lĩnh vực ô tô, xe máy, và khả năng cạnh tranh cao.

Bên cạnh đó, thời gian bảo hộ 7-10 năm mặc dù là tương đối dài nhưng nếu ngành ô tô, xe máy Việt Nam tiếp tục trì trệ, thiếu chủ động trong cải thiện năng lực cạnh tranh thì nguy cơ bị thua trên sân nhà vẫn rất cao. Do đó, các doanh nghiệp ngành ô tô Việt Nam cần tìm hiểu kỹ các cam kết EVFTA, chuẩn bị các điều kiện để tận dụng các cơ hội từ Hiệp định cũng như sẵn sàng cho tương lai cạnh tranh khi hết lộ trình bảo hộ thuế quan.

Nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thích ứng, TS Lê Huy Khôi, Phó Viện trưởng Viện nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương (Bộ Công Thương) cho biết: Hiện nay, các chính sách về thuế quan, hành lang pháp lý trong lĩnh vực ô tô và linh kiện, phụ tùng nhập khẩu chưa thực sự cân bằng giữa các thị trường.

Cụ thể, đối với các quốc gia ASEAN, Việt Nam đang áp thuế 0% đến hết năm 2027 đối với các mặt hàng linh kiện, phụ tùng ô tô theo Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA). Trong quan hệ với Hàn Quốc, theo Nghị định số 125 của Chính phủ, nhiều mặt hàng linh kiện, phụ tùng nhập khẩu từ Hàn Quốc cũng được áp thuế suất 0% kể từ năm 2022. Theo Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EVFTA), Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên hiệp Vương quốc Anh và Bắc Ireland (UKVFTA), chính sách về thuế suất thuế nhập khẩu được điều chỉnh giảm dần từ năm 2022 đến năm 2027...

"Với nhiều sự thay đổi đòi hỏi chiến lược phát triển nền công nghiệp ô tô trong nước cũng cần thay đổi triệt để mới có thể theo kịp các quốc gia trong khu vực. Chiếc lược trước đây có phần không hiệu quả do chưa có sự điều chỉnh kịp thời trước những diễn biến liên tục", ông Khôi nhận định.

Cần chính sách đột phá để tạo cú huých

Có thể thấy cứ mỗi lần thị trường gặp khó, nhờ vào cú huých hỗ trợ của các chính sách ưu đãi, mức tiêu thụ ô tô có sự khởi sắc. Chính vì vậy giải pháp này dường như luôn được doanh nghiệp “trông ngóng”. Đơn cử, mới đây, ngày 22/5, cùng với Chương trình ưu đãi thuế công nghiệp hỗ trợ ô tô, Bộ Tài chính đã đề xuất gia hạn thời hạn nộp thuế tiêu thụ đặc biệt với ô tô sản xuất và lắp ráp trong nước trong 4 kỳ tính thuế, với giá trị hỗ trợ 8.560 tỷ đồng. Thời hạn nộp thuế chậm nhất ngày 20/11/2024... góp phần làm giảm chi phí vật tư đầu vào, góp phần thúc đẩy các doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp ô tô đầu tư mở rộng sản xuất, nâng cao sức cạnh tranh, gia tăng tỷ lệ nội địa hóa và tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tuy nhiên, đây chỉ là liều thuốc “cấp cứu” vào những thời điểm đặc biệt khó khăn, do đó cần phải tính tới các giải pháp lâu dài để ngành công nghiệp ô tô nhanh chóng có một “cơ thể” khỏe mạnh vững chắc.

"Để hỗ trợ doanh nghiệp ô tô trong nước trước làn sóng ô tô ngoại ồ ạt vào Việt Nam, việc xây dựng các chính sách dài hơi thời gian tới cần được nghiên cứu thận trọng bao gồm chính sách tài chính, chính sách đầu tư, quy hoạch và phát triển hệ thống cơ sở hạ tầng... đảm bảo tính đồng bộ của các Luật thuế, pháp luật chuyên ngành phù hợp với các cam kết khi tham gia sâu, rộng trong các FTA...", ông Dương Bá Hải cho hay.

Về vấn đề này, ông Lê Huy Khôi lưu ý, cần nghiên cứu, rà soát, cải cách các chính sách thuế, phí (thuế nhập khẩu xe nguyên chiếc và linh, phụ kiện; thuế tiêu thụ đặc biệt...) bảo đảm khả thi và ổn định lâu dài, phù hợp với các cam kết trong quá trình hội nhập quốc tế.