Một. 

Thật ra từ thập niên 1960, Thủ Đức đã ấp ủ giấc mơ kiến tạo, đã đặt những viên gạch đầu tiên xây dựng hoài bão này. Nhưng chiến cuộc ngày một căng thẳng, Thủ Đức là vùng ven, bom đạn ngày một áp sát; sau đó là những ngổn ngang bất định của thời hậu chiến khiến giấc mơ kia như một bào thai quá kỳ sinh nở...

Cho đến cuối năm 2020, trên cơ sở sáp nhập 3 quận cũ là quận 2, quận 9 và quận Thủ Đức, Thủ Đức đã trở thành thành phố đầu tiên của Việt Nam thuộc loại hình đơn vị hành chính thành phố thuộc thành phố, trực thuộc trung ương.

Ngày 1/1/ 2023, Thành phố Thủ Đức tròn 2 tuổi. Trước đó, cuộc đổ bộ của các ông lớn bất động sản với hàng loạt dự án cao cấp từ khi “phong thanh” Thủ Đức sẽ “lên” thành  phố là một trong những tấm áo mới khoác lên cơ thể một thành phố vừa vươn vai chuyển mình, thực hiện ước mơ trở thành nơi đáng sống. 

Một thành phố trong thành phố được kỳ vọng là một đô thị sáng tạo, tích hợp nhiều lĩnh vực khoa học công nghệ, giáo dục đào tạo, logistics hậu cần...; là một khu vực dẫn dắt kinh tế tri thức của vùng, hiểu nôm na đó là mô hình thành phố “Số hóa” (digitalization) làm hạt nhân thúc đẩy kinh tế TP.HCM và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 dựa trên những nền tảng có sẵn. Đó sẽ là thành phố với nhiều khu đô thị khang trang hiện đại, với công nghệ quản lý thông minh cho ra đời các trung tâm nghiên cứu khoa học, đào tạo, hợp tác quốc tế, phát triển công nghệ cao…

Tất nhiên, để giấc mơ mau chóng thành hiện thực còn tùy thuộc vào trí tuệ, tầm nhìn và tấm lòng của các nhà hoạch định chính sách, các chuyên gia; phụ thuộc vào bộ máy tổ chức chính quyền, những người lãnh đạo đủ tài năng và cơ chế hoạt động hiệu quả. Cuối cùng, quan trọng, thời gian là kế sách để nhanh chóng “nâng tầm” người dân cấp quận thành thị dân thành phố, chứ không phải ngủ một đêm thức dậy biến thành cư dân TP. Thủ Đức.    

Hai. 

Cùng với niềm tin, hy vọng và sự hứng khởi đón chào một tương lai mới, đại bộ phận người dân Thủ Đức -  những cư dân bao đời sinh ra, lớn lên, lập nghiệp trên mảnh đất này- thì giấc mơ của họ về một thành phố Thủ Đức lại rất “đời thường”. Đó là sự giàu có sung túc, hạnh phúc bình an thuộc về người dân; Là cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp, môi trường sống thanh sạch thuộc về người dân; Là câu “đồng dao” dễ thương “What's your name? – Mai nem Thủ Đức!”, nhắc nhớ về một món ăn đặc sản độc đáo, “ngon nhức nhối” của Thủ Đức đã trở thành huyền thoại; Là vùng đất trồng mai vàng nức tiếng đã trở thành nghề cha truyền con nối; Là câu chơi chữ “Trai Thủ Đức năm canh thức đủ/ Gái Đồng Tranh sáu khắc đành trông” diễn tả mối tình cách trở của trai Thủ Đức với gái Đồng Tranh; Là giấc mơ về những cái “làng” - đơn vị ngụ cư cổ truyền - giữa lòng thành phố như làng đại học, làng báo chí, là nỗi lo sợ về những cánh đồng gắn bó với họ như máu thịt dần trở thành các cao ốc, tòa nhà, khu dân cư mà vốn là dân lao động chân lấm tay bùn, họ không kịp trở thành thị dân của một thành phố siêu hiện đại.

Trở lại Hiệp Bình Phước, nơi ngày xưa chó chạy đến buồn ngủ ngáp dài ngáp vắn cũng chưa giáp cánh đồng - “Cánh đồng chó ngáp”, hay dạo qua phường Phú Hữu nơi tọa lạc căn cứ Vùng bưng 6 xã… mới biết, cái chất nông dân đã ăn vào máu thịt người dân nơi đây. Gia đình bà Tư Luông nhiều năm sinh sống bằng nghề trồng rau. Gần đây nhiều người tìm đến hỏi mua đất nhà bà để xây biệt thự vì vị trí đẹp. Nghe họ ngã giá, bà cũng ham nhưng lo lắng nhiều hơn. Không có đất lấy gì trồng rau, rồi con cái bà làm nghề gì để sống trong khi chữ nghĩa đựng không đầy lá mít.  

“Nghe nói mai mốt đường sá thông thương, to, rộng, toàn nhà lầu xe hơi, nhiều tiện ích, dịch vụ, muốn mần cái gì chỉ cần lấy điện thoại ra quẹt quẹt là xong. Ham, nhưng cũng lo lắm. Lo không biết mình có xài được mấy cái thứ máy móc văn minh hiện đại đó hay không”, giọng bà Tư Luông chùng xuống, lo lắng.

Từ cù lao Long Phước (phường Long Phước, quận 9 cũ) qua cầu Trường Phước để đi chợ Trường Thạnh (phường Trường Thạnh) bằng xe buýt, đi xa nhưng chị Sáu Biên nói chị quen rồi. Ra chợ gặp được nhiều người quen, hỏi nhau một câu, cười với nhau một cái, được trả giá kì kèo, thêm cọng hành trái ớt… “Siêu thị dành cho mấy người có tiền chứ như công nhân, người lao động nghèo thì chợ chồm hổm với hàng rong vẫn ngon hơn”.

Về Tam Hà, nơi tập trung dân di cư đông nhất ở Thủ Đức, họ vào đây mang theo nhiều nghề truyền thống. Lo sợ cái “thành phố số” thành hình không biết mấy cái nghề làm giá đỗ, làm đậu phụ, may vá… của mình sẽ ra sao là nỗi niềm của người dân Tam Hà đằng sau háo hức vui mừng, hãnh diện trở thành thị dân.    

Về xóm đạo Tam Hà mùa Giáng sinh, khi khắp các ngả đường hẻm to, hẻm nhỏ được trang hoàng đèn hoa lung linh mới thấy hết sự bình yên thư thái. Mới thấy dù có sốt ruột, có nóng lòng nhưng giấc mơ biến thành phố trong thành phố trở thành “thành phố thông minh” sẽ không phải là ngày một ngày hai, nhưng con đường ấy đã khai thông và đã đi, ắt sẽ tới.

Phát triển vốn là quy luật của xã hội, nhưng muốn có một “thành phố số” phải có những “công dân số”. Những “công dân số” không bị cơn lũ đô thị hóa ào ạt cuốn đi với bê tông cốt thép, không bị cuốn phăng những giá trị đã trở thành hồn cốt của một vùng đất… cũng là mong muốn chính đáng của cư dân nơi mảnh đất cửa ngõ phía Đông này.