Về bản chất, Luật Đô thị đặc biệt nhằm trao quyền tự chủ cao hơn cho TP.HCM trong quản lý và phát triển. Các chuyên gia nhận định, nguyên tắc cốt lõi của mô hình này là phân quyền mạnh mẽ, cho phép thành phố chủ động hơn trong quyết định đầu tư, tài chính – ngân sách cũng như lựa chọn nhà đầu tư chiến lược. Điều này được xem là bước tiếp nối và nâng cấp từ các cơ chế đặc thù trước đây như Nghị quyết 54 hay Nghị quyết 98, vốn đã tạo ra những chuyển biến nhất định nhưng vẫn còn nhiều điểm nghẽn.

Một trong những điểm đáng chú ý của dự luật là mở rộng không gian chính sách cho các công cụ tài chính hiện đại. Các cơ chế như phát hành trái phiếu đô thị, hợp tác công  tư (PPP), hay khai thác giá trị gia tăng từ đất đai được kỳ vọng sẽ giúp TP.HCM chủ động nguồn lực phát triển hạ tầng. Đồng thời, mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD) cũng được đề xuất nhằm tối ưu hóa sử dụng đất và nâng cao chất lượng sống đô thị.

Ở góc độ quản trị, Luật Đô thị đặc biệt còn được kỳ vọng tháo gỡ tình trạng chồng chéo pháp lý, một trong những nguyên nhân chính khiến nhiều dự án chậm triển khai. Kiến trúc sư, chuyên gia quy hoạch Ngô Viết Nam Sơn trao đổi với Báo Dân Việt, cho biết, việc trao quyền linh hoạt hơn cho TP.HCM sẽ giúp rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, nâng cao hiệu quả điều hành và tăng khả năng cạnh tranh quốc tế của thành phố. Ông cho rằng, với quy mô này, việc quản lý và khai thác tiềm năng đô thị không thể chỉ dựa vào các cơ chế chung như các địa phương khác. Thành phố cần một khung pháp lý đặc biệt để quản lý hiệu quả hơn, từ quy hoạch, đầu tư hạ tầng cho đến phát triển kinh tế và quản trị đô thị.

Bên cạnh đó, luật mới cũng hướng tới việc tạo dựng các động lực tăng trưởng mới như trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, kinh tế biển và logistics. Đây được xem là những trụ cột giúp TP.HCM duy trì vai trò đầu tàu kinh tế, đồng thời lan tỏa động lực phát triển cho toàn vùng kinh tế phía Nam.

PGS. TS Trần Hoàng Ngân, Chủ tịch Hội đồng tư vấn đột phá phát triển Trường Đại học Sài Gòn cho biết, các quốc gia phát triển đều có luật riêng dành cho các đô thị lớn như Hàn Quốc có luật về Seoul, Nhật Bản có luật về Tokyo, hay Trung Quốc có cơ chế riêng cho Thượng Hải, Thâm Quyến. Vì vậy, ông cho rằng Việt Nam cần hướng đến một đạo luật về TP. Hồ Chí Minh thay vì chỉ dừng lại ở các nghị quyết thí điểm. Điều này sẽ tạo ra hành lang pháp lý ổn định, giúp nhà đầu tư yên tâm và đội ngũ cán bộ dám nghĩ, dám làm dựa trên một nền tảng vững chắc, dài hạn.

Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Minh Khương góp ý rằng luật cần trao quyền để thành phố xây dựng "cơ chế tự làm mới", giúp liên tục thích ứng với những biến động nhanh chóng của công nghệ toàn cầu. Nếu được thiết kế dựa trên các tư duy đột phá, TP.HCM có thể tự tạo ra nguồn lực khổng lồ để dẫn dắt khu vực, giảm dần sự phụ thuộc vào ngân sách Trung ương.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh, Luật Đô thị đặc biệt không chỉ mang lại quyền lợi mà còn đặt ra yêu cầu cao hơn về trách nhiệm quản trị. TP.HCM sẽ phải vận hành hiệu quả mô hình chính quyền đô thị, bảo đảm tăng trưởng bền vững và đóng góp lớn hơn cho nền kinh tế quốc gia, trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng GRDP của thành phố được đặt ở mức trên 10% trong các năm tới.

Có thể nói, việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt được xem là góp phần định vị lại vai trò của TP.HCM trong giai đoạn phát triển mới. Nếu được thông qua và triển khai hiệu quả, Luật Đô thị không chỉ tháo gỡ các điểm nghẽn hiện hữu mà còn mở ra không gian phát triển mới, giúp thành phố tiến gần hơn tới mục tiêu trở thành trung tâm kinh tế, tài chính mang tầm khu vực và quốc tế.