Nhiều thách thức trong tăng trưởng xuất khẩu 

Mỹ là thị trường xuất khẩu dẫn đầu của TP.HCM. Năm 2024, thành phố ghi nhận kim ngạch xuất khẩu sang nước này đạt mức cao nhất với 7,4 tỷ đô la, tốc độ tăng trưởng đạt mức trên 24% trong giai trên 24% so với năm 2023. Hai tháng đầu năm nay, kim ngạch xuất khẩu thành phố đã đạt 1,3 triệu USD tăng trên 13% so với cùng kỳ năm ngoái.

Tuy nhiên, việc Tổng thống Donald Trump công bố mức thuế đối ứng lên tới 46% với Việt Nam đã khiến tình hình xuất khẩu của thành phố đứng trước nhiều thách thức.

Theo đánh giá từ Sở Công thương TP.HCM, ngành điện tử và linh kiện, thuộc nhóm ngành có giá trị xuất khẩu cao chiếm khoảng 20% giá trị xuất khẩu của thành phố, có thể phải đối mặt với áp lực cạnh tranh lớn do Mỹ có thể nghi ngờ việc sử dụng nguyên liệu từ nước thứ ba. Theo đó, các doanh nghiệp nội địa cung ứng linh kiện, lắp ráp ở TP.HCM sẽ chịu tác động dây chuyền.

Ngành dệt may và giày dép, chiếm khoảng 21% giá trị xuất khẩu vào Mỹ, có thể phải chứng kiến đơn hàng tiếp tục sụt giảm, sự cạnh tranh gay gắt với các nước khác như Bangladesh, Campuchia và Ấn Độ. Tiếp đó, các ngành như thủy sản, đồ gỗ nội thất cũng được dự báo sụt giảm đơn hàng, nguy cơ mất thị trường vào tay đối thủ.

Một cuộc khảo sát với 50 doanh nghiệp gỗ và nội thất trên địa bàn thành phố cho thấy, có tới 52% doanh nghiệp có thị trường chủ lực là Mỹ, chiếm hơn 50% doanh số xuất khẩu. Nhiều doanh nghiệp cho biết, ngay khi thuế đối ứng được công bố, khách hàng thông báo ngừng đặt hàng, một số yêu cầu dừng xuất khẩu hàng và hoãn giao hàng. Nhiều đơn hàng đã ký kết hoặc chuẩn bị giao bị hủy hoặc tạm ngừng.

Không ít doanh nghiệp cho biết, họ vẫn chưa có sự chuẩn bị cụ thể vì phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường Mỹ và đang chờ đợi thông tin chính thức từ Chính phủ hoặc phản hồi từ khách hàng. Một số khác đang trong quá trình xem xét lợi nhuận để đưa ra phương án giảm giá cho khách hàng và cải tổ các kế hoạch xuất khẩu.

"Nhiều công ty cho rằng thuế 46% là quá cao và rất khó để đáp ứng được, ngay cả khi giảm chi phí sản xuất. Do đó, họ cần thời gian để thích ứng và dần chuyển hướng sang thị trường khác", khảo sát cho biết.

Kịch bản nào cho tăng trưởng thành phố?

Theo nhận định của Viện Kinh tế phát triển TP.HCM, mức thuế suất đối ứng tới 46% sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sức cạnh tranh của các mặt hàng chú chốt của TP.HCM vào thị trường Mỹ; trong khi nhiều đối thủ cạnh tranh lại có mức áp thuế thấp hơn như Ấn Độ (26%); Thái Lan (37%)… 

Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được phát biểu tại Hội thảo khoa học "Tăng trưởng kinh tế TP.HCM trước tác động chính sách thuế quan của Mỹ", diễn ra vào hôm nay, ngày 9/4, việc Mỹ áp thuế đối ứng sẽ làm đảo lộn nhiều dự định phát triển của thành phố trong năm.

"Tác động chính sách thuế đối với Việt Nam ảnh hưởng thế nào đến kinh tế thành phố và tăng trưởng của thành phố. Các kịch bản mà TP đưa ra sẽ bị tác động ra sao? Khả năng chúng ta có thể hoàn thành ở mức nào?", Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được đặt ra nhiều câu hỏi và mong muốn nhận các ý kiến, đề xuất để lãnh đạo TP.HCM có cái nhìn tổng quan, toàn diện, cụ thể nhằm đưa ra kịch bản ứng phó, vượt qua những khó khăn thách thức, đưa kinh tế thành phố tiếp tục phát triển.

Phát biểu tại hội thảo sáng nay, sau khi nhận định về tình hình chung, TS. Trương Minh Huy Vũ, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM, đã đưa ra một số kịch bản ứng phó với chính sách thuế đối ứng của Mỹ của thành phố.

Kịch bản tăng trưởng TP.HCM thấp nhất, bi quan nhất, nếu mức thuế đối ứng giữ nguyên 46%, khi đó rủi ro lớn là thành phố có thể rơi vào tình trạng “đình trệ xuất khẩu” trong ngắn hạn, khi đó các chuyên gia dự báo tăng trưởng của TP.HCM sẽ nằm trong khoảng 4.63-5,75%.

Ở kịch bản đàm phán một phần và đạt mức thuế suất 25%, doanh nghiệp năng động và chủ động mở rộng thị trường mới, mức tăng trưởng sẽ nằm ở khoảng 6,23-7,35%.

Ở kịch bản tích cực nhất, căng thẳng thương mại được tháo gỡ sớm, mức thuế suất áp chỉ khoảng 5 – 15%, tăng trưởng thành phố dự báo sẽ đạt từ 7,37-8,49%.

Theo các chuyên gia của Viện nghiên cứu phát triển TP.HCM, trong ngắn hạn từ 1, 2 tháng tới, có thể doanh nghiệp Mỹ vẫn sẽ tiếp tục nhập khẩu hàng từ Việt Nam vì chưa tìm được thị trường thay thế ngay lập tức và đây là cơ hội để các doanh nghiệp có thể nắm bắt và tận dụng triệt để.

Cần những giải pháp căn cơ và dài hạn

Nhiều ý kiến, giải pháp của các chuyên gia, nhà khóa học, đại diện các hiệp hội, các doanh nghiệp lớn của thành phố đã tham gia ý kiến đóng góp tại hội thảo.

Theo ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM, trước mắt doanh nghiệp cần phải bình tĩnh để có kế sách hợp lý. Với mức thuế mới, doanh nghiệp buộc phải kéo giảm chi phí sản xuất xuống thấp nhất nên cần có những giải pháp hỗ trợ họ trong giai đoạn biến động và bất ổn như hiện nay. 

Thay đổi chính sách công nghiệp phù hợp với bối cảnh mới

GS.TS. Nguyễn Trọng Hoài, Trường Đại học Kinh tế TP. HCM đề xuất các giải pháp như tiếp tục đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, duy trì chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong nước và  thúc đẩy tăng tỉ trọng xuất khẩu về dịch vụ. 

Trong ngắn hạn, theo ông, thành phố cần đối thoại với các doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI, thấu hiểu những khó khăn của họ để có thể chia sẻ và hứa hẹn trong chừng mực của chính sách. Một mặt các doanh nghiệp cũng cần chuẩn bị các phương án ổn định các tác động xã hội và tạo ra các việc làm mới.

Về dài hạn, TP.HCM chú trọng tiến tới đa dạng thị trường xuất khẩu, tìm thế hệ doanh nghiệp FDI mới gắn với chiến lược phát triển kinh tế thành phố, trong đó chú trọng đổi mới sáng tạo, kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn.

Ông đặc biệt nhấn mạnh kiến nghị thay đổi chính sách công nghiệp phù hợp với bối cảnh mới

Hỗ trợ doanh nghiệp kết nối hiệu quả với các nhà cung cấp và đơn vị bán lẻ

Về vấn đề này, ông Lâm Quốc Thanh, Tổng Giám đốc Tổng Công ty Thương mại Sài Gòn - TNHH Một thành viên (SATRA) bày tỏ mong muốn có sự phối hợp chặt chẽ với chính quyền và các cơ quan chức năng, giúp Satra  phát huy cao nhất vai trò của doanh nghiệp phục vụ sự phát triển cộng đồng và cùng thành phố vượt qua khó khăn trước mắt.

Dù đã phần nào dự đoán được sự thay đổi tình hình thế giới và đã có những bước đi chiến lược để mở rộng thị trường ngoài Mỹ, tuy nhiên Satra vẫn đối mặt với thách thức như chi phí đầu vào có thể tăng cao trước biến động của chuỗi cung ứng, khó khăn mở rộng thị trường xuất khẩu mới... Theo đó, ông Thanh đưa ra nhóm kiến nghị hỗ trợ doanh nghiệp trong bối cảnh hiện nay. 

Cụ thể, ông đặt vấn đề về việc cần thiết xây dựng một cơ chế ưu đãi và hỗ trợ vốn vay dành cho các doanh nghiệp tham gia vào hệ thống phân phối; thiết lập kênh đối thoại thường xuyên giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý, giúp cập nhật kịp thời nhu cầu thị trường, từ đó điều chỉnh chiến lược phù hợp; hỗ trợ doanh nghiệp kết nối hiệu quả với các nhà cung cấp và đơn vị bán lẻ để nâng cao khả năng phân phố; đẩy mạnh đầu tư nâng cấp hệ thống logistics, kho bãi và hạ tầng giao thông, giúp giảm chi phí vận chuyển và tăng tốc độ cung ứng hàng hóa...

Doanh nghiệp cũng mong muốn những cải cách thủ tục trong cấp phép kinh doanh và lưu thông hàng hóa, nhằm rút ngắn thời gian và tối ưu chi phí cho doanh nghiệp hay các giải pháp kích cầu tiêu dùng, góp phần thúc đẩy tổng cầu nền kinh tế, tạo động lực tăng trưởng chung cho toàn ngành.

Ngoài ra, Satra cũng mong muốn nhận được chia sẻ từ cơ quan chức năng trong việc xây dựng cơ chế giao thương linh hoạt, các cơ chế mới đột phá, cơ chế thuận lợi để khai thác hiệu quả tài sản công, có chính sách để được giữ lại nguồn vốn tích lũy phục vụ phát triển bên cạnh vốn điều lệ, đảm bảo khả năng tái đầu tư linh hoạt và sự tự chủ trong môi trường hội nhập cạnh tranh gay gắt. 

Lập đường dây nóng tư vấn, hỗ trợ doanh nghiệp xử lý các tình huống cụ thể

Về phía Sở Công thương, ông Bùi Tá Hoàng Vũ, Giám đốc Sở Công Thương TP.HCM, đặt ra hai nhóm giải pháp, giải pháp trước mắt và giải pháp căn cơ dài hạn.

Trước mắt, Sở sẽ chủ động nắm bắt ngay những khó khăn, tác động trực tiếp đối với cộng đồng doanh nghiệp thành phố, nhất là các doanh nghiệp đang sản xuất bị ảnh hưởng, hỗ trợ doanh nghiệp xử lý các tình huống khẩn cấp. Sở sẽ tăng cường cập nhật các thông tin về quy định thuế quan, các rào cản thương mại, tiêu chuẩn kỹ thuật để doanh nghiệp chủ động ứng phó.

Đồng thời, Sở Công thương sẽ tiến hàng triển khai phương án, giải pháp ứng phó hỗ trợ doanh nghiệp như Phối hợp Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư (ITPC), Chi cục Hải quan lập đường dây nóng tư vấn, hỗ trợ doanh nghiệp xử lý các tình huống cụ thể.

Về dài hạn, Sở Công Thương sẽ phối hợp các ban, ngành, hiệp hội khẩn trương hoàn thiện và trình Ủy ban nhân dân Thành phố kế hoạch phát triển xuất nhập khẩu hàng hóa trên địa bàn thành phố đến năm 2030. Bên cạnh đó, Sở sẽ đẩy mạnh Cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” để hỗ trợ tiêu thụ một phần sản phẩm (đặc biệt là hàng tiêu dùng như dệt may, thực phẩm) bị tồn kho do xuất khẩu khó khăn, giúp doanh nghiệp có doanh thu tạm thời.