Những kết quả đạt được ngay từ đầu năm không chỉ phản ánh năng lực thích ứng nhanh nhạy của cộng đồng doanh nghiệp mà còn cho thấy bản lĩnh trong công tác điều hành vĩ mô của Chính phủ. Tuy nhiên, giới chuyên gia cảnh báo rằng dư địa tăng trưởng theo mô hình cũ đang dần cạn kiệt, đặt nền kinh tế trước yêu cầu cấp bách phải chuyển đổi sang quỹ đạo phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh thực chất.

Báo cáo từ các cơ quan chức năng cho thấy kim ngạch xuất khẩu trong hai tháng đầu năm 2026 đạt con số ấn tượng 76,36 tỷ USD, tăng trưởng 18,3% so với cùng kỳ năm trước. Đây là tín hiệu cực kỳ tích cực khi sức mua tại nhiều thị trường lớn vẫn chưa hoàn toàn hồi phục.

Đi sâu vào cơ cấu ngành hàng, nông sản tiếp tục là trụ đỡ của nền kinh tế. Việc duy trì quy mô lớn cùng giá trị cao tạo điều kiện để người nông dân tái đầu tư, nâng cao tiêu chuẩn vườn cây nhằm đáp ứng những quy định khắt khe nhất của thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, áp lực để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng hai con số cho cả năm vẫn là thách thức lớn. Sự duy trì bền vững đòi hỏi điều hành linh hoạt và phối hợp nhịp nhàng giữa các trụ cột chính sách để hỗ trợ sản xuất công nghiệp và lưu thông hàng hóa. Những nỗ lực này đang bị đặt dưới phép thử từ biến động tại Trung Đông, nơi căng thẳng địa chính trị gây xáo trộn hoạt động logistics toàn cầu. Nhiều doanh nghiệp phải đối mặt với tình trạng hàng hóa chậm trễ, buộc phải tìm lộ trình thay thế tốn kém, gây phát sinh chi phí và rủi ro thương mại, đặc biệt với mặt hàng nông sản tươi yêu cầu nghiêm ngặt về thời gian bảo quản.

Thách thức còn đến từ những "luật chơi" mới về môi trường. Tại châu Âu, EU đang ưu tiên các giải pháp dài hạn nhằm xây dựng chuỗi cung ứng bền vững. Dù Hiệp định EVFTA mang lại lợi thế lớn với hơn 80% dòng thuế được cắt giảm, nhưng rào cản từ các cơ chế như Điều chỉnh carbon tại biên giới (CBAM) hay Quy định chống phá rừng (EUDR) đang tạo áp lực tuân thủ rất lớn. Điều này buộc doanh nghiệp phải thay đổi tư duy sản xuất, từ bỏ lối canh tác truyền thống để chuyển sang mô hình kinh tế tuần hoàn và minh bạch hóa nguồn gốc.

Tương tự tại Hoa Kỳ, dù là thị trường trọng điểm nhưng cạnh tranh ngày càng gay gắt. Cơ cấu hàng hóa Việt Nam đang dịch chuyển mạnh sang nhóm công nghiệp chế biến và công nghệ cao, đi kèm yêu cầu khắt khe về lao động và môi trường. Trong giai đoạn mới, năng lực cạnh tranh không còn chỉ đo bằng giá thành hay chất lượng sản phẩm, mà còn được đánh giá dựa trên mức độ minh bạch của toàn bộ chuỗi cung ứng.

Để duy trì đà tăng trưởng, đại diện Cục Xuất nhập khẩu nhấn mạnh cần giải pháp tổng thể ứng phó với giá năng lượng và chi phí logistics, tình trạng nhập siêu khoảng 3 tỷ USD đầu năm chỉ mang tính chu kỳ, cho thấy sản xuất trong nước đang chuẩn bị cho chu kỳ xuất khẩu mạnh mẽ hơn. Mấu chốt của sự ổn định nằm ở khả năng dự báo và cảnh báo sớm để doanh nghiệp không bị động trước biến số.

Sự phối hợp giữa các bộ, ngành trong điều hành chính sách tài chính, ngoại tệ và vận tải đóng vai trò then chốt. Việc sử dụng linh hoạt công cụ quản lý ngoại thương giúp điều tiết nhịp độ xuất nhập khẩu, hỗ trợ doanh nghiệp ổn định dòng vốn và giảm áp lực tồn kho. Ở tầm vĩ mô, chiến lược đa dạng hóa thị trường và đẩy mạnh ứng dụng nền tảng số đang được thúc đẩy để giảm phụ thuộc vào các đối tác truyền thống.

Nhìn chung, xuất khẩu Việt Nam năm 2026 đang bước vào giai đoạn chuyển đổi lịch sử. Việc dịch chuyển từ mô hình dựa trên quy mô và giá rẻ sang mô hình dựa trên công nghệ, chất lượng và tính bền vững là lộ trình gian nan nhưng tất yếu. Nếu tận dụng tốt cơ hội từ các hiệp định thương mại và quyết liệt thực hiện chuyển đổi xanh, nền kinh tế không chỉ duy trì đà tăng trưởng mà còn nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu, xây dựng khả năng chống chịu mạnh mẽ trước mọi biến động.