Nêu ý kiến liên quan đến vấn đề thu hồi đất, ĐBQH Nguyễn Quang Huân (Đoàn Bình Dương) cho rằng, tại Điều 86 về nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất có quy định, "Nhà nước xem xét hỗ trợ cho người có đất bị thu hồi, chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất để tạo điều kiện cho người có đất bị thu hồi, chủ sở hữu tài sản có việc làm, có thu nhập, ổn định đời sống, sản xuất", đại biểu nói và nhận định để đánh giá cuộc sống tốt hơn không chỉ dựa vào thu nhập, mà còn dựa trên nhiều tiêu chí, nên cần nghiên cứu rà soát để quy định một cách toàn diện.

Bên cạnh đó, Điều 91 trong dự thảo luật có quy định về việc bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp của hộ gia đình, cá nhân. Theo đó, có 4 cách bồi thường thi thu hồi đất nông nghiệp, bao gồm: bồi thường bằng đất nông nghiệp; bằng tiền; bằng đất có mục đích sử dụng khác với loại đất thu hồi; bằng nhà ở. Đại biểu Nguyễn Quang Huân cho rằng cần giải trình rõ lý do bồi thường đất nông nghiệp bằng nhà ở.

"Tại Điều 92 trong dự thảo Luật, cần bổ sung nội dung về hỗ trợ sinh kế để đảm bảo nguyên tắc giá thị trường, đồng thời lưu ý nơi ở phải được nhận, được đền bù trước khi di dời", đại biểu cho hay.

Bày tỏ đồng tình với quy định về nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, đại biểu Trần Chí Cường (Đoàn Đà Nẵng) cho rằng, Nhà nước xem xét hỗ trợ cho người có đất bị thu hồi, chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất để tạo điều kiện cho người có đất bị thu hồi, chủ sở hữu tài sản có việc làm, có thu nhập, ổn định đời sống, sản xuất.

Dự thảo Luật cũng quy định rõ, khu tái định cư phải hoàn thiện các điều kiện về hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội đồng bộ theo quy hoạch chi tiết được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt; đồng thời phải phù hợp với truyền thống văn hóa, phong tục tập quán của cộng đồng dân cư nơi có đất bị thu hồi. Khu tái định cư có thể bố trí cho nhiều dự án.

Để chủ trương trên thực sự hiệu quả khi đi vào cuộc sống, hạn chế thấp nhất việc phát sinh những khó khăn, đại biểu đề nghị cần tiếp tục nghiên cứu, bổ sung các quy định cụ thể khác đảm bảo định lượng rõ hơn yếu tố "đảm bảo cuộc sống người dân bằng hoặc tốt hơn" sau khi bồi thường thu hồi đất.

ĐBQH Trần Văn Hòa (Đoàn Đồng Tháp) nêu ý kiến, cần quy định cụ thể các trường hợp thu hồi đất rõ ràng. Theo đại biểu, đây là vấn đề cần thiết nhưng đề nghị cần tách bạch rõ ràng việc thu hồi đất phục vụ quốc phòng, an ninh, phục vụ an sinh xã hội, công cộng với thu hồi đất các dự án thương mại, khu đô thị mới.

"Với việc thu hồi phục vụ các dự án thương mại, khu đô thị thì nhà đầu tư phải có sự thỏa thuận với người dân sao cho phù hợp. Nhà nước không nên thu hồi đất với các dự án nhà ở thương mại. Đồng thời cần có quy định cụ thể để xác định các trường hợp thu hồi đất sao cho rõ ràng", đại biểu Hòa nêu ý kiến.

Về bồi thường hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, đại biểu Hòa đề nghị quy định về tái định cư cần làm rõ hơn là Nhà nước hỗ trợ tái định cư cần có chỗ ở tốt hơn nơi ở cũ, tuy nhiên đại biểu băn khoăn quy định như dự thảo "tốt hơn là như thế nào?" thì chưa rõ ràng.

"Ví dụ hiện nay, người dân đang sinh sống ở mặt tiền của đường Nguyễn Huệ (TP.HCM) có thể thu rất nhiều tiền một ngày. Nhưng sau khi thu hồi đất, khu tái định cư của người dân không thể đảm bảo thu nhập này, nên không thể nói chỗ ở tốt hơn", vị đại biểu dẫn chứng.

Ông Hòa nhìn nhận nếu quy định như dự thảo luật sẽ mang tính "trói buộc". Thay vào đó, cần quy định lại khu tái định cư phải hoàn thiện các điều kiện hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội đồng bộ… Đặc biệt, người tái định cư được quyền chọn chỗ ở trong cùng một địa bàn, cấp quận, cấp huyện hoặc cấp tỉnh để người dân có nhu cầu thiết thực. Đồng thời đề nghị, trước khi có quyết định phê duyệt thu hồi đất thì cần có khu tái định cư trước để người dân ổn định nơi ở.

Giải trình và tiếp thu ý kiến đại biểu tại hội nghị, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà đồng tình với quan điểm nguyên tắc bồi thường, tái định cư thì điều kiện sống, sản xuất phải đáp ứng được ít nhất bằng trước đây. Dự thảo trước đây đề cập đảm bảo thu nhập tốt hơn nhưng điều này là khó vì phụ thuộc năng lực và thu nhập cũng không phản ánh đầy đủ cuộc sống.

“Viết vào mà không làm được sẽ sinh khiếu kiện. Nên điều viết vào thì phải làm được”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh. Đồng thời lưu ý khi đưa ra kế hoạch sử dụng đất cấp huyện thì phải đưa ra được quy hoạch tái định cư. Dự án tái định cư phải đi trước, tránh thu hồi hết đất rồi, đưa người dân ra đường rồi mà chưa biết tiền ở đâu là không khả thi và chắc chắn không tốt. Hơn nữa, dự thảo thiết kế nhiều hình thức cho người có đất bị thu hồi lựa chọn, từ đền bù tiền, đất cho đến tái định cư. Nếu đất thu hồi thực hiện dự án thương mại, nhà ở thì phải tạo điều kiện cho người dân bị thu hồi đất được tiếp cận.

Bên cạnh đó, cơ quan soạn thảo cũng nghĩ đến việc cần một quỹ hỗ trợ người bị mất sinh kế khi đất bị thu hồi; bao phủ chính sách cho đồng bào vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn. “Phải lo được cho người yếu thế thì mới đạt mục tiêu”, Phó Thủ tướng khẳng định.