Hiệp định CPTPP được ký kết năm 2018, có hiệu lực với Việt Nam từ đầu năm 2019. Hiệp định gồm 11 nước thành viên: Úc, Brunei, Canada, Chile, Nhật Bản, Malaysia, Mexico, Singapore, New Zealand, Peru và Việt Nam. Sau khi nộp đơn xin gia nhập vào tháng 2/2021, Vương quốc Anh chính thức ký thỏa thuận gia nhập CPTPP vào ngày 16/07/2023, nâng tổng số thành viên của Hiệp định lên 12 thành viên.

Sáng 25/6/2024, Quốc hội Việt Nam biểu quyết thông qua Nghị quyết phê chuẩn văn kiện gia nhập Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) của Liên hiệp Vương quốc Anh và Bắc Ailen. Như vậy, Việt Nam nằm trong nhóm 6 nước CPTPP đầu tiên phê chuẩn Văn kiện, thể hiện sự tích cực và trách nhiệm của Việt Nam trong thúc đẩy quan hệ thương mại- đầu tư song phương với Anh.

Năm 2023, xuất khẩu hàng hóa sang Vương quốc đạt 6,34 tỷ USD, tăng trưởng gần 5%, bất chấp những khó khăn của kinh tế toàn cầu. Trong 5 tháng đầu năm nay, xuất khẩu của ta sang thị trường này đạt gần 3 tỷ USD, tăng tới 26,6%, là mức tăng ấn tượng. Vương quốc Anh trở thành thị trường xuất khẩu lớn thứ 3 của Việt Nam tại châu Âu, sau Hà Lan (5 tỷ USD) và Đức (3,2 tỷ USD). 

Ông Nguyễn Hồng Diên, Bộ trưởng Bộ Công thương, cho biết Vương Quốc Anh là một trong đối tác quan trọng đối với Việt Nam. Việc gia nhập CPTPP của Vương quốc Anh sẽ thúc đẩy hoạt động trao đổi thương mại, đầu tư giữa hai bên; cùng đó tạo điều kiện cho hàng xuất khẩu của Việt Nam tiếp cận thị trường với kim ngạch nhập khẩu lên đến 900 tỷ bảng Anh mỗi năm.

Trong quá trình đàm phán, Vương quốc Anh đã dành mức cam kết mở cửa thị trường đối với Việt Nam cao hơn so với các nước khác trong CPTPP, cao hơn so với cam kết của Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Vương quốc Anh (UKVFTA) trong một số nội dung quan trọng với Việt Nam. Điều này tạo động lực mới cho phát triển kinh tế xã hội, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.

Cụ thể, Vương quốc Anh cam kết xóa bỏ 94,4% số dòng thuế cho Việt Nam ngay khi CPTPP có hiệu lực (các nước thành viên khác là 93,9%). Nhiều mặt hàng thế mạnh của ta như gạo, thủy sản, tinh bột sắn... đều được hưởng mức cam kết tốt hơn so với UKVFTA.

Ví dụ mặt hàng gạo, trong khuôn khổ CPTPP, Vương quốc Anh cam kết dành riêng cho Việt Nam lượng hạn ngạch thuế quan tăng dần từ 3.300 tấn/năm trong năm đầu tiên, lên 17.500 tấn/năm kể từ năm thứ 8 (tức là năm 2030) trở đi (với mức thuế suất trong hạn ngạch là 0%), gần gấp đôi lượng hạn ngạch gạo mà Vương quốc Anh cam kết chung cho các nước thành viên khác. 

Hay mặt hàng cá ngừ, nước này cũng cam kết xóa bỏ hoàn toàn hạn ngạch và thuế nhập khẩu ngay khi Hiệp định có hiệu lực hoặc sau 7 năm với một số ít dòng thuế (mức cải thiện lớn so với hạn ngạch thuế quan chỉ ở mức trên 1.500 tấn/năm trong Hiệp định FTA song phương trước đây).

Đặc biệt, việc Anh gia nhập CPTPP giúp doanh nghiệp Việt Nam có thêm thế mạnh để vượt qua rào cản nguồn gốc xuất xứ. Theo hiệp định, xuất xứ của hàng hóa được phép sử dụng các nguyên liệu từ các nước thứ 3 trong cùng khu vực CPTPP. Vì vậy, nếu Việt Nam nhập nguyên liệu, linh kiện từ các quốc gia khác trong CPTPP cũng vẫn sẽ đáp ứng được yêu cầu về xuất xứ để hưởng ưu đãi.

Trong khuôn khổ gia nhập Hiệp định CPTPP, Vương quốc Anh sẽ chính thức công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường. Điều này cũng tạo thuận lợi cho hàng hóa xuất khẩu Việt Nam trong các cuộc điều tra phòng vệ thương mại, đặc biệt là điều tra chống bán phá giá, được áp dụng mức thuế chống bán phá giá hợp lý hơn so với hiện nay.

Bà Phạm Quỳnh Mai, Phó Vụ trưởng Vụ chính sách Thương mại đa biên (Bộ Công thương) cũng cho biết CPTPP là Hiệp định thế hệ mới với mức độ mở cửa cao nhất. Vì vậy, hiện nhiều nền kinh tế lớn như Trung Quốc hay các nền kinh tế khác như Đài Bắc Trung Hoa, Ecuador, Costa Rica và Uruguay cũng nộp đơn xin gia nhập hiệp định. 

Sau khi Vương quốc Anh gia nhập CPTPP, các thành viên sẽ đóng góp 15% GDP toàn cầu, tương đương 12.000 tỷ bảng Anh. Vì vậy, việc tham gia hiệp định này không chỉ mang lại cơ hội từ góc độ kinh tế và thương mại, mà còn giúp Việt Nam có thêm tăng thêm vị thế từ góc độ chính trị và chiến lược. 

“Việc này cho thấy vai trò của Hiệp định CPTPP ngày càng lớn mạnh và chắc chắc tạo ra các động lực mới cho doanh nghiệp, các nhà đầu tư quan tâm hơn tới các thành viên, đặc biệt là Việt Nam. ”, bà Mai nhận định.

Để giúp doanh nghiệp tận dụng tối đa ưu đãi từ CPTPP, theo PGS.TS Trần Hoàng Ngân (đại biểu Quốc hội, Đoàn TP.HCM), các bộ ban ngành cần tiếp tục tuyên truyền, phổ biến các nội dung hiệp định tới các hiệp hội, doanh nghiệp, đặc biệt là các tiêu chuẩn mới của thị trường như tiêu dùng xanh, sản xuất sạch, phát triển bền vững...để doanh nghiệp có thể đáp ứng được yêu cầu của các thị trường thành viên.

Quan trọng hơn, theo ông Ngân là phải xây dựng hệ thống chính sách có thể hỗ trợ, khuyến khích, tạo điều kiện cho doanh nghiệp chuyển dịch xanh, đầu tư công nghệ, chuyển đổi sản xuất nhằm giảm thiểu phát thải.