Vòng đàm phán thứ 19 về Hiệp định Thương mại tự do (FTA) giữa Việt Nam và khối EFTA bao gồm Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein vừa diễn ra tại Geneva, Thụy Sĩ với những chuyển biến mang tính quyết định.

Trong cuộc làm việc song phương ngày 25/02/26, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân và Quốc vụ khanh Thụy Sĩ Helene Budliger Artieda đã thống nhất các nội dung cốt lõi còn tồn đọng. Điểm đáng chú ý nhất trong nỗ lực lần này là việc hai bên cam kết không đưa thêm các vấn đề mới vào bàn nghị sự nhằm tập trung tối đa nguồn lực cho việc rà soát pháp lý.

Khối EFTA dù không thuộc Liên minh châu Âu (EU) nhưng lại sở hữu những nền kinh tế có thu nhập bình quân đầu người cao nhất thế giới và là những trung tâm tài chính, công nghệ hàng đầu. Việc thúc đẩy FTA này không chỉ đơn thuần là cắt giảm thuế quan mà còn nhắm tới dòng vốn đầu tư chất lượng cao và chuyển giao công nghệ từ các tập đoàn đa quốc gia.

Phía EFTA đánh giá cao các đề xuất mở cửa thị trường của Việt Nam, đặc biệt là trong lĩnh vực dịch vụ và mua sắm chính phủ, vốn là những mảng còn nhiều dư địa khai thác.

Bên cạnh các thỏa thuận khung, danh mục hàng hóa là trọng tâm cốt lõi của FTA nhằm tận dụng tối đa tính bổ trợ giữa hai nền kinh tế. Trong cơ cấu xuất khẩu, Việt Nam đang có lợi thế lớn ở các nhóm ngành thâm dụng lao động và nông sản chất lượng cao. Các mặt hàng như giày dép, dệt may và thủy sản hiện chiếm tỷ trọng đáng kể trong kim ngạch sang Thụy Sĩ và Na Uy. Khi hiệp định có hiệu lực, lộ trình giảm thuế về 0% sẽ giúp hàng hóa Việt Nam thâm nhập sâu hơn vào các chuỗi bán lẻ cao cấp tại Bắc Âu, tạo ra lợi thế cạnh tranh trực tiếp so với các đối thủ trong khu vực.

Ngược lại, Việt Nam sẽ mở cửa thị trường cho các dòng hàng hóa thế mạnh của EFTA vốn là những sản phẩm công nghệ cao và nguyên liệu đầu vào thiết yếu. Thụy Sĩ dự kiến sẽ đẩy mạnh xuất khẩu dược phẩm, máy móc chính xác và các dịch vụ tài chính. Trong khi đó, Na Uy sẽ tập trung vào các giải pháp công nghệ nuôi trồng thủy sản bền vững và thiết bị hàng hải. Việc tiếp cận nguồn máy móc hiện đại với chi phí hợp lý hơn từ châu Âu sẽ giúp các doanh nghiệp nội địa nâng cao năng lực sản xuất và tiêu chuẩn kỹ thuật trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp đang tăng tốc.

Một điểm khác biệt quan trọng trong hiệp định này là các tiêu chuẩn về kinh tế xanh và phát triển bền vững. Các quốc gia EFTA áp đặt những quy định cực kỳ khắt khe về bảo vệ môi trường đối với hàng hóa nhập khẩu. Điều này có nghĩa là để được hưởng thuế suất ưu đãi, doanh nghiệp Việt Nam không chỉ cần đảm bảo quy tắc xuất xứ mà còn phải chứng minh được quy trình sản xuất sạch. Đây là động lực để ngành sản xuất trong nước chuyển đổi mô hình từ số lượng sang chất lượng, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe nhất của thị trường thế giới.

Tác động đối với kinh tế địa phương sẽ thấy rõ nhất tại các tỉnh thành tập trung nhiều khu công nghiệp và vùng nguyên liệu xuất khẩu. Việc kết nối với thị trường có sức mua cao như EFTA sẽ giúp ổn định đầu ra cho nông sản Việt Nam trong bối cảnh thị trường toàn cầu có nhiều biến động. Đồng thời, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài từ các tập đoàn hàng đầu của EFTA trong lĩnh vực năng lượng tái tạo và chế biến thực phẩm sẽ góp phần hiện thực hóa các cam kết về giảm phát thải của Việt Nam vào năm 2026.

Hiện tại, các nhóm kỹ thuật đang khẩn trương hoàn thiện các bước cuối cùng để hướng tới mục tiêu ký kết hiệp định tại Hội nghị Bộ trưởng EFTA diễn ra ở Iceland vào tháng 6/2026. Nếu đúng lộ trình, đây sẽ là một cú hích đáng kể cho tăng trưởng kinh tế của Việt Nam, góp phần củng cố vị thế của quốc gia trong chuỗi cung ứng toàn cầu thông qua việc tiếp cận trực tiếp với nguồn vốn và công nghệ từ những nền kinh tế phát triển bậc nhất.