Tết và công nghệ

Chắc hẳn chúng ta còn nhớ thời kỳ điện thoại Nokia màn hình đen trắng, khi những biểu tượng kèm theo lời chúc tết ý nghĩa như “Chúc mừng năm mới”, “Vạn sự như ý”, “An khang thịnh vượng” trở nên vô cùng phổ biến. Mỗi lần nhận hay gửi một tin nhắn như vậy, cảm giác như chúng ta đã “chinh phục đỉnh cao công nghệ”.

Tiếp theo, các trang tạo thiệp trực tuyến ra đời, thu hút sự tham gia của nhiều cá nhân và doanh nghiệp để tạo ra những tấm thiệp tết độc đáo với hình ảnh, âm thanh và câu chữ riêng. Tiến thêm một bước, với sự phát triển của các mạng xã hội, mọi người có thể chúc tết, trò chuyện đầu năm qua Facebook, Skype, Viber, WhatsApp, Zalo… mà không bị hạn chế bởi khoảng cách địa lý, với chi phí rẻ hơn cuộc gọi điện thoại thông thường rất nhiều, lại được nhìn thấy hình ảnh của nhau.

Đến thời đại dịch Covid-19, khi mọi người cần “hạn chế tiếp xúc”, ứng dụng công nghệ trong việc đón Tết Nguyên đán mới thực sự mạnh mẽ. Thay vì phải đi mua sắm ở siêu thị hay chợ, các trang thương mại điện tử, cùng với công nghệ tài chính (fintech) đã mang đến tận nhà những mâm cỗ tết đủ đầy, như ý chỉ bằng những cú lướt và chạm. Hơn thế nữa, các ví điện tử cũng nhanh chóng tung ra ứng dụng lì xì tết với hình ảnh vô cùng sống động, bắt mắt thay cho những bao lì xì thơm mùi giấy truyền thống, thông qua mã quét QR cá nhân trên app, số điện thoại hoặc tài khoản ngân hàng.

Công nghệ lấy gì trong cái tết của người Việt?

Có thể chúng ta đều đồng ý rằng, tết trong thời đại công nghệ mang đến sự tiện nghi và thoải mái, giải quyết những khó khăn về thời gian, địa lý và tiết kiệm chi phí. Nhưng liệu chúng ta đã từng tự hỏi, công nghệ đã lấy đi những gì từ cái tết của mình? Đó chính là thời gian để được bên nhau.

Trước khi công nghệ kết nối qua webcam trở nên phổ biến, cứ mỗi dịp tết, những người mẹ ở quê trông chờ đón con cháu, được nhìn ngắm, sờ tay lên da thịt con để cảm nhận con có khoẻ không, con thật sự đã như thế nào. Những đứa con xa quê cố gắng hoàn tất công việc để kịp chuyến tàu về bên nồi bánh chưng đêm giao thừa, kịp đoàn tụ bên gia đình kể về một năm đã qua và những dự định sắp tới. 

Trước khi thương mại điện tử trở nên phổ biến, gia đình rủ nhau đi chợ, đi siêu thị mua sắm tết, tận tay chạm vào những món hàng, được nói chuyện với người mua, người bán, nhìn ngắm phố phường nhộn nhịp phiên chợ cuối năm. 

Trước khi công nghệ ví lì xì ra đời, những đứa trẻ trong bộ áo mới, trên tay những phong bì vàng đỏ, lễ phép chúc tết ông bà. Đại gia đình cùng chụp hình lưu niệm bên cành mai, cành đào ngày tết. Những thanh thiếu niên đi học xa quê cũng có dịp được thăm viếng bà con họ hàng, xóm giềng, đứa bạn học vào những kỳ nghỉ tết. Tết là một dịp để chúng ta chờ đợi, có những khoảnh khắc trải nghiệm thích thú cùng nhau và cùng lưu giữ những khoảnh khắc sau đó.

Sau gần 20 năm trỗi dậy của công nghệ, những giá trị tình cảm ngày tết đang dần quy đổi thành giá trị vật chất. Con người tiếp nhận cái mới, dần quen và tự biến thành thông lệ mới, thay cho những thứ thuộc về truyền thống xưa cũ. Công nghệ giúp giải quyết được những vấn đề của hiện tại, mang tính vật chất nhưng liệu có thể hàn gắn được nỗi đau tinh thần? Việc thực hiện một cuộc gọi webcam vô cùng đơn giản, nhưng làm sao chúng ta có thể sờ được những vết chân chim trên gương mặt mẹ già, chạm được bàn tay chai sạn của người cha, làm sao ngửi được mùi khói tết ở quê nhà? Nhờ cậy vào dịch vụ sẵn có, còn đâu những ngày giáp tết tự đi lựa chậu mai, nhành đào, chở về nhà trong cái se se lạnh. 

Không nói quá nhưng sự dần quen với công nghệ đang làm chúng ta bị héo mòn những cảm xúc, các mối quan hệ tình cảm dường như được quy đổi thành giá trị vật chất. Sự thuận tiện, hữu ích của công nghệ đang biến chúng ta thành người có thói quen ỷ lại và những giá trị văn hoá bị bào mòn theo thời gian.

Công nghệ AI đang phát triển, có thể tái tạo hình ảnh và giọng nói của ai đó, có một ngày nào đó, chúng ta nhớ về những ngày tết truyền thống đã qua. Và với chút ký ức tết cùng gia đình còn sót lại, chúng ta sẽ dùng AI tái tạo lại những người thân của mình để bản thân được chút ấm lòng ngày tết. Tết đến sát hiên nhà, đừng vì công nghệ sẵn có để cậy nhờ mà đánh mất khoảnh khắc sum vầy bên gia đình và người thân.