Thị trường nội địa đã chạm trần

Chia sẻ tại Diễn đàn Hội Doanh nghiệp trẻ Việt Nam chiều 15/5, ông Nguyễn Xuân Phú (Shark Phú) - Chủ tịch HĐQT Sunhouse, cho rằng nhiều doanh nghiệp lớn của Việt Nam hiện vẫn tập trung vào các lĩnh vực “dễ kiếm tiền” như ngân hàng, tài chính, bất động sản hay bán lẻ. Trong khi đó, sản xuất, đặc biệt là sản xuất để xuất khẩu là cuộc chơi khốc liệt hơn rất nhiều.

Ông tiết lộ bản thân từng mua nhiều bất động sản từ rất sớm và nếu lao vào bất động sản thì giờ cũng “số má”. Nhưng sau căn nhà thứ năm, ông quyết định dừng lại.

“Tôi thấy vô nghĩa vì nhà thì bỏ không trong khi người dân không có nhà ở. Kiếm tiền rất nhiều nhưng không tạo ra giá trị thì mình thấy trống rỗng”, ông nói.

Chính suy nghĩ đó khiến Shark Phú chọn con đường sản xuất - lĩnh vực mà theo ông vất vả và khó hơn rất nhiều so với bất động sản.

Tuy nhiên, khi bước vào sản xuất, Sunhouse nhanh chóng đụng “trần tăng trưởng” của thị trường nội địa. Theo ông Phú, nhiều doanh nghiệp đầu ngành như Vinamilk nhiều năm qua gần như tăng trưởng rất thấp vì dung lượng thị trường trong nước không còn lớn.

“Doanh số nội địa của Sunhouse từ năm 2020 đến nay cũng chỉ tăng khoảng 5-7% mỗi năm. Muốn tăng trưởng mạnh thì buộc phải đi ra nước ngoài”, ông nói.

“Trung Quốc luôn rẻ hơn mình 10-15%”

Bước ngoặt đến sau cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung năm 2018, khi Mỹ áp thuế cao với hàng hóa Trung Quốc. Các tập đoàn quốc tế bắt đầu tìm kiếm nhà sản xuất thay thế ngoài Trung Quốc và Sunhouse trở thành một trong những doanh nghiệp Việt Nam được lựa chọn.

Shark Phú kể, thời điểm năm 2021, Sunhouse nhận đơn hàng sản xuất lò chiên không dầu cho một tập đoàn gia dụng lớn tại Mỹ. Khi đó, sản phẩm bán với giá khoảng 59 USD nhưng doanh nghiệp vẫn lỗ.

“Bây giờ giá chỉ còn khoảng 37 USD, trong khi giá nhựa, giá nguyên vật liệu đều tăng rất mạnh. Mọi người sẽ hình dung mức độ cạnh tranh kinh khủng thế nào”, ông nói.

Theo Chủ tịch Sunhouse, thời điểm đầu hàng Việt Nam có lợi thế vì giá cao hơn Trung Quốc khoảng 23% nhưng được bù lại nhờ thuế nhập khẩu Mỹ áp lên hàng Trung Quốc. Tuy nhiên, khi chính sách thay đổi, khoảng cách đó biến mất và khách hàng bắt đầu ép doanh nghiệp Việt phải bán bằng giá Trung Quốc.

“Chúng tôi bán 59 USD thì phía Trung Quốc bán 49 USD. Mình giảm xuống 52 USD thì họ giảm còn 46 USD. Lúc nào họ cũng rẻ hơn mình 10-15%. Giá của mình gần như bị đối thủ nắm hết”, ông kể.

Có thời điểm, Shark Phú mô tả tình thế của nhà máy là “bỏ cũng chết, làm tiếp cũng chết” vì càng sản xuất càng lỗ.

Thay vì đấu đầu, Sunhouse bắt tay với Trung Quốc

 Sau nhiều năm chống đỡ, ông đưa ra quyết định được xem là bước ngoặt: Thay vì đối đầu trực diện, Sunhouse quay sang hợp tác với chính đối thủ Trung Quốc.

“Hai bên ngồi lại, mở toàn bộ định mức chi phí, chuỗi cung ứng, cách tính giá. Cái gì Việt Nam rẻ hơn thì dùng của Việt Nam, cái gì Trung Quốc rẻ hơn thì dùng của Trung Quốc”, ông nói.

Sau khi hợp tác, Sunhouse tái cấu trúc toàn bộ nhà máy, tối ưu chuỗi cung ứng và cải thiện năng suất. Kết quả là nhà máy lò chiên không dầu vốn chỉ đạt doanh thu khoảng 300 tỷ đồng/năm đã tăng vọt lên khoảng 2.500 tỷ đồng.

“Sau 5 năm chịu lỗ để học, năm nay dự án đó mới bắt đầu có lãi”, Shark Phú nói.

Không chỉ hợp tác trong ngành gia dụng, Sunhouse còn bắt tay với các tập đoàn Trung Quốc trong lĩnh vực đèn LED để xuất khẩu sang Mỹ. Theo ông Phú, mô hình hợp tác này giúp doanh nghiệp Việt tận dụng được kinh nghiệm quản trị, chuỗi cung ứng và hệ thống khách hàng toàn cầu của đối tác.

Từ trải nghiệm thực tế, Shark Phú cho rằng làn sóng dịch chuyển sản xuất khỏi Trung Quốc chính là cơ hội vàng cho doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, “cửa sổ cơ hội” này sẽ không kéo dài mãi.

“Nó chỉ diễn ra thêm khoảng hai năm nữa thôi. Nếu doanh nghiệp Việt không tận dụng để hợp tác với các tập đoàn Mỹ, châu Âu hoặc doanh nghiệp Trung Quốc đang dịch chuyển sang Việt Nam thì sẽ bỏ lỡ”, ông cảnh báo.

Theo ông, điều quan trọng nhất với doanh nghiệp Việt là sự bền bỉ và tinh thần học hỏi.

“Ban đầu mình lỗ vì mình làm chưa bằng họ. Hãy tìm mọi cách học năng suất lao động, định mức chi phí, cách tổ chức sản xuất của họ. Đầu tiên làm giống họ, sau đó vượt họ”, ông nói.

Shark Phú dẫn chứng, thời gian đầu dây chuyền lắp ráp lò chiên không dầu của Sunhouse chỉ đạt khoảng 600 sản phẩm/ngày, nhưng sau quá trình cải tiến, năng suất của Sunhouse hiện đã tăng lên khoảng 1.700 sản phẩm/ngày, trong khi doanh nghiệp Trung Quốc chỉ đạt 1.200 sản phẩm.

Shark Phú cho rằng để “go global”, doanh nghiệp Việt không chỉ học công nghệ hay tiêu chuẩn kỹ thuật, mà còn phải học cách tối ưu chi phí, quản trị sản xuất và tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

“Khi liên kết được với họ, mình sẽ học được toàn bộ mua ở đâu rẻ nhất, tổ chức ra sao hiệu quả nhất. Đó mới là con đường để doanh nghiệp Việt đi ra thế giới”, ông nhấn mạnh.