Phiên giao dịch ngày 7/10 tiếp tục nối dài chuỗi ngày khó khăn của cổ đông CTCP Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận (PNJ). Lực bán mạnh ngay từ đầu phiên đẩy mã này giảm hết biên độ xuống 18.750 đồng/cổ phiếu, mức thấp nhất kể từ tháng 5/2017.

Với mức giá này, PNJ không chỉ xuyên thủng đáy Covid tháng 3/2020 mà còn lùi về vùng thấp nhất trong gần một thập kỷ. Chỉ từ giữa tháng 9 đến nay, thị giá đã giảm gần 48%. Vốn hóa doanh nghiệp theo đó xuống dưới ngưỡng 10.000 tỷ đồng, còn khoảng 9.595 tỷ đồng.

Đợt lao dốc hiện tại thực tế đã bắt đầu từ hơn 3 tháng trước. Đầu tháng 7, PNJ vẫn được giao dịch quanh 63.100 đồng/cổ phiếu. Sau đó, thông tin liên quan đến sự cố kim cương và việc ông Đặng Ngọc Thảo, nguyên Giám đốc Công ty P-Lab - đơn vị thành viên của PNJ - bị bắt về hành vi buôn lậu kim cương đã trở thành cú sốc lớn đối với cổ phiếu.

Tác động nhanh chóng vượt ra ngoài diễn biến trên bảng điện. Nhu cầu khách hàng bán lại trang sức, đặc biệt là các sản phẩm kim cương, tăng đột biến khiến doanh nghiệp phải bỏ ra lượng tiền lớn để thực hiện chính sách thu đổi.

Theo thông tin công bố cuối tháng 7, chỉ trong 27 ngày đầu tháng, PNJ đã mua lại hơn 7.060 tỷ đồng hàng hóa từ khách hàng. Riêng giai đoạn 1-20/7, giá trị hàng bán bị trả lại lên tới khoảng 5.900 tỷ đồng, trong khi doanh thu cùng kỳ chỉ gần 1.600 tỷ đồng.

Những biến động này nhanh chóng phản ánh vào kết quả kinh doanh. PNJ báo lỗ 283 tỷ đồng trong quý 2, trong đó chi phí chịu ảnh hưởng đáng kể bởi khoản dự phòng 865 tỷ đồng liên quan đến làn sóng khách hàng bán lại kim cương.

Đã từng có những phiên “bắt đáy”

Quãng hành trình đi xuống của PNJ không diễn ra theo một đường thẳng. Sau khi rơi về vùng thấp nhất gần 6 năm, dòng tiền bắt đáy xuất hiện mạnh, kéo cổ phiếu bất ngờ tăng trần và có thời điểm ghi nhận 3 phiên tím liên tiếp. Thị trường khi đó bắt đầu xuất hiện kỳ vọng rằng nhịp giảm sâu trong tháng 7 có thể đã phản ánh phần lớn thông tin bất lợi.

Dòng vốn ngoại cũng từng quay trở lại. Giữa tháng 8, nhóm T. Rowe Price Associates mua thêm cổ phiếu và lấy lại vị thế cổ đông lớn. Đến ngày 19/8, nhóm này tiếp tục mua gần 4,9 triệu đơn vị, nâng tỷ lệ sở hữu lên hơn 6%. Một số quỹ do Dragon Capital quản lý cũng mở lại vị thế tại PNJ sau khi từng bán hết trước đó.

Đồng thời, PNJ ghi nhận khoảng 3.684 tỷ đồng dự phòng, gồm gần 1.417 tỷ đồng dự phòng giảm giá hàng tồn kho và hơn 2.267 tỷ đồng dự phòng tổn thất liên quan đến chính sách thu đổi hàng hóa đã bán.

Nhu cầu vốn lưu động cũng gia tăng. Gia đình Chủ tịch Cao Thị Ngọc Dung sau đó cung cấp nguồn vốn cho công ty, trong đó khoảng 700 tỷ đồng đã được giải ngân nhằm bổ sung vốn lưu động và chuẩn bị nguyên liệu cho mùa kinh doanh cao điểm. Trong tháng 9, hai con gái bà Dung cũng hoàn tất bán tổng cộng 25 triệu cổ phiếu. Theo thông tin đăng ký trước đó, số tiền thu về được sử dụng để tạo nguồn vốn cho bà Dung cho PNJ vay.

Kế hoạch lỗ, phát hành riêng lẻ và làn sóng bán mới

Bước ngoặt tiếp theo xuất hiện vào cuối tháng 9, khi PNJ công bố tài liệu ĐHĐCĐ bất thường với phương án điều chỉnh mạnh kế hoạch kinh doanh năm 2026. Doanh nghiệp hạ mục tiêu doanh thu từ 48.660 tỷ xuống 39.057 tỷ đồng, trong khi kế hoạch lợi nhuận sau thuế giảm từ 3.408 tỷ còn 800 tỷ đồng.

Đáng chú ý hơn, PNJ đồng thời đưa ra kịch bản trích lập dự phòng lên tới 7.071 tỷ đồng, dựa trên giả định khách hàng bán lại hoặc đổi 80% lượng hàng hóa thuộc phạm vi tính toán. Sau khi tính khoản này, kế hoạch lợi nhuận sau thuế năm 2026 chuyển thành âm 6.270 tỷ đồng. Công ty cũng đề xuất không chia cổ tức tiền mặt trong năm nay.

Ngay sau đó, doanh nghiệp bổ sung phương án chào bán riêng lẻ tối đa 550 triệu cổ phiếu cho nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp. Quy mô phát hành tối đa thậm chí lớn hơn khoảng 511 triệu cổ phiếu đang lưu hành, đồng nghĩa cơ cấu sở hữu có thể thay đổi đáng kể nếu phương án được triển khai toàn bộ.

Loạt thông tin mới nhanh chóng phản ánh vào diễn biến thị trường. PNJ bước vào chuỗi phiên giảm sàn liên tiếp. Ngay cả khi lượng tiền bắt đáy tăng đột biến trong phiên 2/10, cổ phiếu vẫn không thể thoát khỏi xu hướng giảm mạnh. Khối ngoại đồng thời bán ròng hơn 54 triệu đơn vị, khiến sức ép cung tiếp tục ở mức lớn.

Theo công bố mới nhất, một trong những bên bán đáng chú ý là T. Rowe Price. Nhóm quỹ này giảm tỷ lệ sở hữu từ 6,02% xuống 4,95%, qua đó một lần nữa không còn là cổ đông lớn của PNJ, chỉ hơn một tháng sau khi mạnh tay mua vào.

Nhìn lại hơn 3 tháng qua, PNJ đã nhiều lần xuất hiện những đợt tiền lớn vào bắt đáy, từ nhà đầu tư cá nhân đến các tổ chức nước ngoài. Tuy nhiên, sau mỗi nhịp hồi, một mặt bằng giá thấp hơn lại được thiết lập. So với vùng đỉnh cuối tháng 1, thị giá PNJ hiện đã giảm khoảng 77%. Hơn 33.000 tỷ đồng vốn hóa theo đó bị xóa sổ, đưa giá trị thị trường của doanh nghiệp từ trên 40.000 tỷ xuống còn 9.595 tỷ đồng.

Sau một hành trình giảm sâu với nhiều lần xuất hiện dòng tiền bắt đáy, câu hỏi của thị trường lúc này có lẽ không còn đơn thuần là PNJ đã giảm bao nhiêu, mà là khi nào những bất định liên quan đến kết quả kinh doanh, nhu cầu vốn và kế hoạch tái cấu trúc tài chính của doanh nghiệp bắt đầu có lời giải rõ ràng hơn.